National Clean Air Programme

ഇന്ത്യയിലെ നഗരങ്ങളിൽ വായുമലിനീകരണം ഗുരുതരമായ പൊതുജനാരോഗ്യ പ്രശ്നമായി മാറിയ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ഇതിന് പരിഹാരം കാണാനായി കേന്ദ്ര സർക്കാർ ആരംഭിച്ച ആദ്യത്തെ സമഗ്ര ദേശീയ പരിപാടിയാണ് ദേശീയ ശുദ്ധവായു പരിപാടി (National Clean Air Programme - NCAP). 2019 ജനുവരി 10-ന് പരിസ്ഥിതി, വനം, കാലാവസ്ഥാ വ്യതിയാന മന്ത്രാലയം (MoEFCC) ഇത് ആരംഭിച്ചു. നിർദ്ദിഷ്ട കുറവ് ലക്ഷ്യങ്ങളോടെ വായു ഗുണനിലവാരം കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിനുള്ള ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യത്തെ ദേശീയ ചട്ടക്കൂട് എന്ന നിലയിൽ ഇതിന് ചരിത്രപരമായ പ്രാധാന്യമുണ്ട്.

Background and Launch

2011–2015 കാലത്തെ നിരീക്ഷണ ഡാറ്റ പ്രകാരം ദേശീയ അന്തരീക്ഷ വായു ഗുണനിലവാര മാനദണ്ഡങ്ങൾ (NAAQS) തുടർച്ചയായി അഞ്ച് വർഷം പാലിക്കാൻ കഴിയാത്ത നഗരങ്ങളെയാണ് നോൺ-അറ്റെയ്ൻമെന്റ് നഗരങ്ങൾ (Non-Attainment Cities) എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. കേന്ദ്ര മലിനീകരണ നിയന്ത്രണ ബോർഡിന്റെ (CPCB) ഡാറ്റ അടിസ്ഥാനമാക്കി ആദ്യം 102 നഗരങ്ങളെ തിരിച്ചറിഞ്ഞു. പിന്നീട് പട്ടിക വിപുലീകരിച്ച് ഇപ്പോൾ 131 നഗരങ്ങൾ NCAP-യുടെ പരിധിയിലുണ്ട്.

Targets and Base Year

NCAP-യുടെ ആദ്യത്തെ ലക്ഷ്യം 2017 അടിസ്ഥാന വർഷമായി 2024-ഓടെ PM10, PM2.5 എന്നീ കണികാ മലിനീകരണത്തിൽ 20–30 ശതമാനം കുറവ് വരുത്തുക എന്നതായിരുന്നു. വായുമലിനീകരണം രൂക്ഷമായതോടെ 2022 സെപ്റ്റംബറിൽ സർക്കാർ ലക്ഷ്യം പരിഷ്കരിച്ചു — ഇപ്പോൾ 2026-ഓടെ കണികാ മലിനീകരണത്തിൽ 40 ശതമാനം കുറവ് (അല്ലെങ്കിൽ NAAQS മാനദണ്ഡങ്ങൾ കൈവരിക്കൽ) എന്നതാണ് ലക്ഷ്യം. ഇന്ത്യയിലെ വാർഷിക ശരാശരി സുരക്ഷാ പരിധികൾ PM2.5-ന് 40 µg/m³-ഉം PM10-ന് 60 µg/m³-ഉം ആണ്.

Strategy and Components

മലിനീകരണത്തിന്റെ ഉറവിടത്തിൽ തന്നെ നടപടി എടുക്കുന്ന സഹകരണാത്മക സമീപനം ആണ് NCAP സ്വീകരിച്ചിരിക്കുന്നത് — കേന്ദ്രം, സംസ്ഥാനങ്ങൾ, തദ്ദേശ സ്ഥാപനങ്ങൾ എന്നിവ ചേർന്ന് പ്രവർത്തിക്കുന്നു. പ്രധാന ഘടകങ്ങൾ:

• നഗര തല പ്രവർത്തന പദ്ധതികൾ: ഓരോ നഗരത്തിനും അതിന്റെ പ്രധാന മലിനീകരണ ഉറവിടങ്ങൾ (വാഹനങ്ങൾ, റോഡ് പൊടി, നിർമ്മാണം, വ്യവസായം, മാലിന്യം കത്തിക്കൽ) ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള പ്രവർത്തന പദ്ധതി.
• നിരീക്ഷണ ശൃംഖല വിപുലീകരണം: തുടർച്ചയായ അന്തരീക്ഷ വായു ഗുണനിലവാര നിരീക്ഷണ കേന്ദ്രങ്ങളുടെ (CAAQMS) എണ്ണം വർദ്ധിപ്പിക്കൽ.
• PRANA പോർട്ടൽ: നോൺ-അറ്റെയ്ൻമെന്റ് നഗരങ്ങളിലെ വായുമലിനീകരണ നിയന്ത്രണം നിരീക്ഷിക്കുന്നതിനുള്ള ഓൺലൈൻ പോർട്ടൽ (Portal for Regulation of Air-pollution in Non-Attainment cities).
• സ്വച്ഛ ഇന്ധനങ്ങൾ: ശുദ്ധമായ ഇന്ധനങ്ങളുടെയും സാങ്കേതികവിദ്യകളുടെയും ഉപയോഗം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കൽ, വാഹന മലിനീകരണ മാനദണ്ഡങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തൽ.

Funding Mechanism

വായു ഗുണനിലവാരം മെച്ചപ്പെടുത്തുന്നതിന് പ്രകടനാധിഷ്ഠിത ഫണ്ടിംഗ് ആദ്യമായി ഏർപ്പെടുത്തിയത് NCAP വഴിയാണ് — വായു ഗുണനിലവാരത്തിൽ പുരോഗതി കാണിച്ചാൽ മാത്രമേ നഗരങ്ങൾക്ക് ഫണ്ട് ലഭിക്കൂ. മൂന്ന് പ്രധാന ഫണ്ട് സ്രോതസ്സുകളുണ്ട്: (1) MoEFCC നേരിട്ട് 82 നഗരങ്ങൾക്ക് നൽകുന്ന NCAP ഫണ്ട്; (2) 15-ാം ധനകാര്യ കമ്മീഷൻ ഗ്രാന്റ് വഴി ദശലക്ഷത്തിലധികം ജനസംഖ്യയുള്ള 42 നഗരങ്ങൾക്കും ഏഴ് നഗരസമൂഹങ്ങൾക്കും; (3) വിവിധ മേഖലാ പദ്ധതികളുടെ ഫണ്ടുകളുടെ സംയോജനം (convergence funding). 2019-20 മുതൽ 2025-26 വരെയുള്ള കാലയളവിൽ 131 നഗരങ്ങൾക്കായി ഏകദേശം ₹19,711 കോടി നീക്കിവച്ചതായി MoEFCC റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യുന്നു.

Progress and Challenges

നാല് വർഷത്തിനിപ്പുറം ഏറ്റവും മലിനമായ നഗരങ്ങളിൽ PM2.5, PM10 നിലവാരങ്ങളിൽ നേരിയ പുരോഗതി കാണാനുണ്ട്, എങ്കിലും മിക്ക നഗരങ്ങളും ഇപ്പോഴും സുരക്ഷാ പരിധികൾ ലംഘിക്കുന്നു. ഏറ്റവും കുറവ് മലിനമായ നോൺ-അറ്റെയ്ൻമെന്റ് നഗരങ്ങളിൽ ചിലതിൽ മലിനീകരണം വർദ്ധിച്ചതായും റിപ്പോർട്ടുകളുണ്ട്. ദേശീയ ഹരിത ട്രിബ്യൂണലിന്റെ (NGT) നിർദ്ദേശങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് പരിപാടി രൂപം കൊണ്ടതെന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്.

Key Facts for Exams

• National Clean Air Programme (NCAP) launched on 10 January 2019 by the Ministry of Environment, Forest and Climate Change (MoEFCC).
• India's first national framework for air quality management with specific reduction targets.
• Initially covered 102 non-attainment cities; the list has since been expanded to 131 cities.
• Non-attainment cities: cities that failed to meet NAAQS for five consecutive years (based on 2011–2015 data).
• Original target: 20–30% reduction in PM10 and PM2.5 by 2024, with 2017 as the base year.
• Revised target (September 2022): 40% reduction in particulate matter concentration by 2026.
• PRANA (Portal for Regulation of Air-pollution in Non-Attainment cities) monitors implementation.
• First instance of performance-linked funding for air quality improvement in India.
• Funding sources: MoEFCC grants to 82 cities, 15th Finance Commission grants to million-plus cities, and convergence funding.
• About ₹19,711 crore earmarked for 131 cities for FY 2019-20 to 2025-26.
• India's annual average safe limits: PM2.5 — 40 µg/m³, PM10 — 60 µg/m³.
• The programme was shaped by directions of the National Green Tribunal (NGT).