Wildlife (Protection) Act 1972

ഇന്ത്യയിൽ വന്യജീവികളുടെയും അവയുടെ ആവാസവ്യവസ്ഥകളുടെയും സംരക്ഷണത്തിനുള്ള ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട നിയമമാണ് വൈൽഡ് ലൈഫ് (പ്രൊട്ടക്ഷൻ) ആക്ട്, 1972. വേട്ടയാടൽ നിരോധിക്കുക, വന്യജീവികളുടെ വ്യാപാരം നിയന്ത്രിക്കുക, ദേശീയോദ്യാനങ്ങളും സങ്കേതങ്ങളും പോലുള്ള സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കുക എന്നിവയ്ക്കുള്ള സമഗ്രമായ നിയമ ചട്ടക്കൂട് ഈ നിയമം നൽകുന്നു. 1972 സെപ്റ്റംബർ 9-ന് പാർലമെന്റ് ഇത് പാസാക്കി.

Background and Constitutional Basis

1970-കളിൽ ഇന്ത്യയിൽ കടുവ, സിംഹം, ആന തുടങ്ങിയ ജീവികളുടെ എണ്ണം ആശങ്കാജനകമായി കുറഞ്ഞുവരികയായിരുന്നു. ഇതേ തുടർന്ന് കേന്ദ്ര സർക്കാർ ഈ നിയമം കൊണ്ടുവന്നു. അന്നത്തെ ഭരണഘടനയിൽ വനം, വന്യജീവികൾ എന്നിവ സംസ്ഥാന പട്ടികയിലായിരുന്നതിനാൽ, നിരവധി സംസ്ഥാനങ്ങളുടെ പ്രമേയം (Article 252 പ്രകാരം) അടിസ്ഥാനമാക്കിയാണ് കേന്ദ്രം ഈ നിയമം ഉണ്ടാക്കിയത്. പിന്നീട് 1976-ലെ 42-ാം ഭരണഘടനാ ഭേദഗതി വനം, വന്യജീവി, പക്ഷികൾ എന്നിവയെ സംസ്ഥാന പട്ടികയിൽ നിന്ന് കൺകറന്റ് പട്ടികയിലേക്ക് (Concurrent List) മാറ്റിയതോടെ കേന്ദ്രത്തിനും സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും ഈ വിഷയത്തിൽ നിയമനിർമ്മാണം നടത്താനുള്ള അധികാരം ഉറപ്പായി.

Key Provisions

നിയമത്തിന്റെ പ്രധാന വ്യവസ്ഥകൾ താഴെപ്പറയുന്നവയാണ്:

• വേട്ടയാടൽ നിരോധനം: ഷെഡ്യൂളുകളിൽ പട്ടികപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള ഏത് വന്യമൃഗത്തെയും വേട്ടയാടുന്നത് നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു (Section 9). ചീഫ് വൈൽഡ് ലൈഫ് വാർഡന് പ്രത്യേക സാഹചര്യങ്ങളിൽ — ഉദാഹരണത്തിന് മനുഷ്യജീവന് ഭീഷണിയായതോ രോഗം ഭേദമാക്കാൻ കഴിയാത്തതോ ആയ മൃഗത്തെ — കൊല്ലാൻ അനുമതി നൽകാം (Section 11).
• സംരക്ഷിത പ്രദേശങ്ങൾ: ദേശീയോദ്യാനങ്ങൾ (National Parks), വന്യജീവി സങ്കേതങ്ങൾ (Wildlife Sanctuaries), കൺസർവേഷൻ റിസർവുകൾ (Conservation Reserves), കമ്യൂണിറ്റി റിസർവുകൾ (Community Reserves) എന്നിവ സ്ഥാപിക്കാനുള്ള വ്യവസ്ഥ. ദേശീയോദ്യാനങ്ങളിൽ മേച്ചിലും മറ്റ് മനുഷ്യപ്രവർത്തനങ്ങളും പൂർണ്ണമായും നിരോധിച്ചിരിക്കുന്നു; സങ്കേതങ്ങളിൽ ചില നിയന്ത്രിത പ്രവർത്തനങ്ങൾ അനുവദനീയമാണ്.
• വ്യാപാര നിയന്ത്രണം: വന്യജീവികളുടെയും അവയുടെ ഉൽപ്പന്നങ്ങളുടെയും (തോൽ, കൊമ്പ്, ദന്തം തുടങ്ങിയവ) വ്യാപാരവും കൈവശവും കർശനമായി നിയന്ത്രിച്ചിരിക്കുന്നു; ലൈസൻസ് വ്യവസ്ഥ നിലവിലുണ്ട്.
• പിടിച്ചെടുക്കൽ അധികാരം (Section 50): വനം ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും പോലീസിനും നിയമവിരുദ്ധ വേട്ടയിൽ ഉപയോഗിച്ച വസ്തുക്കൾ പിടിച്ചെടുക്കാനുള്ള അധികാരം.
• വെർമിൻ പ്രഖ്യാപനം (Section 62): കേന്ദ്ര സർക്കാരിന് പ്രത്യേക പ്രദേശത്തും കാലയളവിലും ഏതെങ്കിലും വന്യമൃഗത്തെ (ഷെഡ്യൂൾ I-ലെയും ഷെഡ്യൂൾ II-ലെ ഭാഗം II-ലെയും മൃഗങ്ങളൊഴികെ) വെർമിൻ ആയി പ്രഖ്യാപിക്കാം.

Schedules: Before and After the 2022 Amendment

യഥാർത്ഥത്തിൽ നിയമത്തിന് ആറ് ഷെഡ്യൂളുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നു. 2022 ഡിസംബറിൽ പാസാക്കിയ വൈൽഡ് ലൈഫ് (പ്രൊട്ടക്ഷൻ) ഭേദഗതി നിയമം, 2022 ഇവയെ നാലായി ചുരുക്കി (2023 ഏപ്രിൽ 1 മുതൽ പ്രാബല്യത്തിൽ). CITES-ലെ ഇന്ത്യയുടെ ബാധ്യതകൾ നിറവേറ്റുക എന്നതായിരുന്നു ഭേദഗതിയുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യം.

Schedule	Protection Level	Examples
Schedule I	ഏറ്റവും ഉയർന്ന സംരക്ഷണം; ലംഘനത്തിന് കഠിനമായ ശിക്ഷ	കടുവ, ആന, ഏഷ്യാറ്റിക് സിംഹം, മഞ്ഞുപുലി, ഗംഗാ ഡോൾഫിൻ, ഗ്രേറ്റ് ഇന്ത്യൻ ബസ്റ്റാർഡ്, കടലാമകൾ
Schedule II	സംരക്ഷിത മൃഗങ്ങൾ; ഷെഡ്യൂൾ I-നെക്കാൾ കുറഞ്ഞ ശിക്ഷ	സ്ലോത്ത് കരടി, കാട്ടുനായ (ധോൾ), രാജവെമ്പാല, കുറുക്കൻ, പറക്കും അണ്ണാൻ
Schedule III	സംരക്ഷിത സസ്യങ്ങൾ; ശേഖരണം, വ്യാപാരം നിയന്ത്രിതം	നീലക്കുറിഞ്ഞി, പിച്ചർ പ്ലാന്റ്, നീല വാൻഡ, മരമഞ്ഞൾ
Schedule IV	CITES അനുബന്ധങ്ങളിൽ പട്ടികയിലുള്ള സ്പീഷീസുകൾ; അന്താരാഷ്ട്ര വ്യാപാരം പെർമിറ്റ് വ്യവസ്ഥയിൽ	ഫ്ലമിംഗോ, പെലിക്കൻ, ആമകൾ, ചിത്രശലഭങ്ങൾ

പഴയ ഷെഡ്യൂൾ V (വെർമിൻ) പ്രത്യേക ഷെഡ്യൂൾ എന്ന നിലയിൽ ഒഴിവാക്കപ്പെട്ടു. കൂടാതെ ഭേദഗതി മാനേജ്മെന്റ് അതോറിറ്റി (കയറ്റുമതി-ഇറക്കുമതി പെർമിറ്റുകൾ നൽകൽ), സയന്റിഫിക് അതോറിറ്റി (സംരക്ഷണ നില നിരീക്ഷണം) എന്നിവ CITES നടപ്പാക്കലിനായി സ്ഥാപിച്ചു. ഷെഡ്യൂൾ I-ലെ ആനകളെ "മതപരമോ മറ്റ് ഏതെങ്കിലും ആവശ്യത്തിനോ" ഉപയോഗിക്കാൻ അനുവദിക്കുന്ന വ്യവസ്ഥ ഏറെ വിവാദമായി — അനധികൃത ആന പിടിക്കൽ വർദ്ധിക്കുമെന്ന് പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകർ ആശങ്കപ്പെടുന്നു.

Major Conservation Programmes

ഈ നിയമത്തിന്റെ ചട്ടക്കൂടിലാണ് ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന വന്യജീവി സംരക്ഷണ പദ്ധതികൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നത്. പ്രോജക്ട് ടൈഗർ (1973) കടുവ സംരക്ഷണത്തിനും പ്രോജക്ട് എലിഫന്റ് (1992) ആന സംരക്ഷണത്തിനുമുള്ള കേന്ദ്രാവിഷ്കൃത പദ്ധതികളാണ്. ദേശീയ കടുവ സംരക്ഷണ അതോറിറ്റി (NTCA) ഈ നിയമപ്രകാരം രൂപീകരിച്ച സ്ഥാപനമാണ്. കടുവാ സങ്കേതങ്ങൾ (Tiger Reserves) ഈ നിയമത്തിലെ വ്യവസ്ഥകൾക്കനുസരിച്ച് വിജ്ഞാപനം ചെയ്യപ്പെടുന്നു.

Key Facts for Exams

• Wildlife (Protection) Act enacted in 1972 (passed on 9 September 1972) — India's primary wildlife conservation law.
• Enacted under Article 252 on the basis of State resolutions; forests and wildlife moved to the Concurrent List by the 42nd Amendment (1976).
• Protected areas under the Act: National Parks, Wildlife Sanctuaries, Conservation Reserves, Community Reserves.
• Section 9 prohibits hunting of scheduled wild animals; Section 11 allows the Chief Wildlife Warden to permit killing in danger/disease cases.
• Section 62: Central Government can declare any wild animal as vermin for a specified area and period.
• The 2022 Amendment (passed December 2022) reduced six schedules to four, effective from 1 April 2023.
• New Schedule I: highest protection (tiger, elephant, Asiatic lion, snow leopard, Gangetic dolphin, Great Indian Bustard).
• New Schedule II: other protected animals; Schedule III: protected plants; Schedule IV: CITES-listed specimens.
• Old Schedule V (vermin) was removed as a separate schedule.
• The 2022 Amendment established a Management Authority and Scientific Authority to implement CITES in India.
• Project Tiger (1973) and Project Elephant (1992) operate under this Act's framework.
• The amended Section 43 allows captive elephants for religious or other purposes — a controversial provision.