ഭാസ്കരാചാര്യർ: ലീലാവതിയുടെ രചയിതാവ്
ലീലാവതിയും ബീജഗണിതവും ഉൾപ്പെടുന്ന സിദ്ധാന്തശിരോമണി രചിച്ച പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ മഹാനായ ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞനാണ് ഭാസ്കരാചാര്യർ. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതവും സംഭാവനകളും പരിചയപ്പെടാം.
പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇന്ത്യൻ ഗണിതശാസ്ത്രത്തിന്റെ ഉന്നതിയായിരുന്നു ഭാസ്കരാചാര്യർ. ലീലാവതി, ബീജഗണിതം എന്നീ ഗ്രന്ഥങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്ന സിദ്ധാന്തശിരോമണി രചിച്ച അദ്ദേഹം, ഗണിതത്തിലും ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തിലും ആഴത്തിലുള്ള സംഭാവനകൾ നൽകി.
ജീവിതവും സിദ്ധാന്തശിരോമണിയും
ഭാസ്കരാചാര്യർ ക്രി.വ. 1114-ൽ ഇന്നത്തെ കർണാടകയിലെ വിജയപുരയ്ക്ക് സമീപം ജനിച്ചു. തന്റെ ഗ്രന്ഥത്തിൽ തന്നെ 36-ാം വയസ്സിൽ സിദ്ധാന്തശിരോമണി പൂർത്തിയാക്കിയെന്ന് അദ്ദേഹം രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അതനുസരിച്ച് ഗ്രന്ഥം ക്രി.വ. 1150-ൽ രചിക്കപ്പെട്ടു. നാല് ഭാഗങ്ങളുള്ള ഈ കൃതിയിൽ ലീലാവതി (ഗണിതം), ബീജഗണിതം (ബീജഗണിതം), ഗ്രഹഗണിതം, ഗോളാധ്യായം (ജ്യോതിശാസ്ത്രം) എന്നിവ ഉൾപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം ഉജ്ജയിനിയിലെ ജ്യോതിശാസ്ത്ര നിരീക്ഷണാലയത്തിന്റെ തലവനായിരുന്നു. ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഭാസ്കരൻ ഒന്നാമനിൽ നിന്ന് വേർതിരിക്കാനാണ് ഇദ്ദേഹത്തെ ഭാസ്കരൻ രണ്ടാമൻ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.
ലീലാവതി
ഗണിതശാസ്ത്രം കവിതാരൂപത്തിൽ പഠിപ്പിക്കുന്ന ഗ്രന്ഥമാണ് ലീലാവതി. 13 അധ്യായങ്ങളിലായി അങ്കഗണിതം, ജ്യാമിതി, അളവുകൾ, സംയോജനങ്ങൾ എന്നിവ ഇതിൽ വിവരിക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത കഥയനുസരിച്ച്, തന്റെ മകൾ ലീലാവതിക്കുവേണ്ടിയാണ് ഭാസ്കരാചാര്യർ ഈ ഗ്രന്ഥം രചിച്ചത്. ഈ കഥ 1587-ലെ പേർഷ്യൻ വിവർത്തനത്തിന്റെ ആമുഖത്തിൽ നിന്നാണ് വരുന്നത്. ആറ് നൂറ്റാണ്ടോളം ഇന്ത്യയിൽ ഗണിത പാഠപുസ്തകമായി ലീലാവതി ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടു. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഇത് പേർഷ്യൻ ഭാഷയിലേക്ക് വിവർത്തനം ചെയ്യപ്പെട്ടു.
ബീജഗണിതവും പൂജ്യം കൊണ്ടുള്ള ഹരണവും
ബീജഗണിതം 12 അധ്യായങ്ങളുള്ള ബീജഗണിത ഗ്രന്ഥമാണ്. 61x² + 1 = y² എന്ന സമവാക്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും ചെറിയ പൂർണസംഖ്യാ പരിഹാരം (x = 226,153,980, y = 1,766,319,049) കണ്ടെത്താൻ അദ്ദേഹം ചക്രവാള രീതി ഉപയോഗിച്ചു. യൂറോപ്പിൽ ഫെർമ 1657-ൽ ഇതേ സമവാക്യം വെല്ലുവിളിയായി അവതരിപ്പിച്ചത് അഞ്ച് നൂറ്റാണ്ടുകൾക്ക് ശേഷമാണ്. പൂജ്യം കൊണ്ട് ഹരിക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ച് ഭാസ്കരാചാര്യർ എഴുതി. ഒരു സംഖ്യയെ പൂജ്യം കൊണ്ട് ഹരിച്ചാൽ അനന്തമായ അളവ് ലഭിക്കുമെന്നാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ കാഴ്ചപ്പാട്. ആധുനിക ഗണിതത്തിൽ പൂജ്യം കൊണ്ടുള്ള ഹരണം നിർവചിക്കപ്പെട്ടിട്ടില്ലെങ്കിലും, അനന്തതയെക്കുറിച്ചുള്ള ഈ ചിന്ത അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൗലികത കാണിക്കുന്നു.
ജ്യോതിശാസ്ത്രവും ഗോളാധ്യായവും
സിദ്ധാന്തശിരോമണിയുടെ രണ്ട് ഭാഗങ്ങൾ ജ്യോതിശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ചാണ്. ഗ്രഹഗണിതത്തിൽ ഗ്രഹങ്ങളുടെ സ്ഥാനങ്ങൾ കണക്കാക്കുന്ന രീതികൾ വിവരിക്കുന്നു. ഗോളാധ്യായത്തിൽ ഗോളീയ ജ്യോതിശാസ്ത്രം, ആകാശഗോളത്തിന്റെ ഘടന, ഗ്രഹണങ്ങൾ എന്നിവ വിവരിക്കുന്നു. ജ്യോതിശാസ്ത്ര ഉപകരണങ്ങളുടെ നിർമാണവും ഉപയോഗവും അദ്ദേഹം വിവരിച്ചു. ഗ്രഹങ്ങളുടെ ചലനവും അവയുടെ സ്ഥാനങ്ങളും കൃത്യമായി കണക്കാക്കുന്നതിന് അദ്ദേഹം ത്രികോണമിതി ഉപയോഗിച്ചു. ഉജ്ജയിനി നിരീക്ഷണാലയത്തിന്റെ തലവൻ എന്ന നിലയിൽ നിരീക്ഷണങ്ങളും കണക്കുകൂട്ടലുകളും സംയോജിപ്പിച്ച് അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജ്യോതിശാസ്ത്ര കണക്കുകൾ പിൽക്കാല പണ്ഡിതന്മാർ നൂറ്റാണ്ടുകളോളം ഉപയോഗിച്ചു.
ചക്രവാള രീതിയും കലനശാസ്ത്ര ചിന്തയും
ചക്രവാള രീതി എന്നറിയപ്പെടുന്ന ചാക്രിക രീതിയാണ് ഭാസ്കരാചാര്യരുടെ ഏറ്റവും മൗലികമായ ഗണിത സംഭാവന. Nx² + 1 = y² എന്ന രൂപത്തിലുള്ള സമവാക്യങ്ങൾ പരിഹരിക്കാൻ ഈ രീതി ഉപയോഗിക്കുന്നു. ആവർത്തിച്ചുള്ള ഘട്ടങ്ങളിലൂടെ പരിഹാരത്തിലേക്ക് എത്തുന്ന സമ്പൂർണ അൽഗോരിതമാണിത്. 61x² + 1 = y² എന്ന സമവാക്യത്തിന്റെ പരിഹാരം കണ്ടെത്തിയത് ഈ രീതിയുടെ ശക്തി കാണിക്കുന്നു. ചലനത്തിന്റെ തൽക്ഷണ നിരക്കിനെക്കുറിച്ചുള്ള ചില ആശയങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതികളിൽ കാണാം. പിൽക്കാലത്ത് കലനശാസ്ത്രമായി വികസിച്ച ആശയങ്ങളുടെ ആദ്യരൂപമായി ചില പണ്ഡിതന്മാർ ഇതിനെ കാണുന്നു. എങ്കിലും ആധുനിക അർഥത്തിൽ കലനശാസ്ത്രം കണ്ടുപിടിച്ചത് അദ്ദേഹമാണെന്ന് പറയാനാവില്ല.
ലീലാവതിയിലെ പ്രശ്നങ്ങൾ
ലീലാവതിയിലെ പ്രശ്നങ്ങൾ കവിതാരൂപത്തിലാണ് എഴുതിയിരിക്കുന്നത്. താമരപ്പൂവ്, തേനീച്ചക്കൂട്ടം, കുരങ്ങുകൾ, മുത്തുകൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള പ്രശ്നങ്ങൾ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ഓരോ പ്രശ്നവും ഒരു ചെറിയ കഥയായി അവതരിപ്പിച്ച് അതിനുള്ളിലെ ഗണിതം കണ്ടെത്താൻ വായനക്കാരനോട് ആവശ്യപ്പെടുന്നു. ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരു കൂട്ടം തേനീച്ചകളിൽ ചിലത് പൂക്കളിലും ചിലത് മരത്തിലും ഇരിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ആകെ എത്ര തേനീച്ചകളുണ്ടെന്ന് കണ്ടെത്തുന്ന പ്രശ്നമുണ്ട്. ക്രമചയങ്ങളും സംയോജനങ്ങളും, അതായത് വസ്തുക്കളെ വിവിധ രീതികളിൽ അടുക്കുന്നതിനെക്കുറിച്ചുള്ള ഗണിതവും ലീലാവതിയിൽ വിവരിക്കുന്നു. അളവുകൾ, വിസ്തീർണ്ണം, വ്യാപ്തം എന്നിവ കണക്കാക്കുന്നതിനുള്ള സൂത്രവാക്യങ്ങളും ഇതിലുണ്ട്. ഗണിതം രസകരമായി പഠിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള ആദ്യകാല ഉദാഹരണമായി ലീലാവതി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
കരണകുതൂഹലവും മറ്റ് കൃതികളും
സിദ്ധാന്തശിരോമണിക്ക് പുറമെ ഭാസ്കരാചാര്യർ കരണകുതൂഹലം എന്ന ഗ്രന്ഥവും രചിച്ചു. ജ്യോതിശാസ്ത്ര കണക്കുകൂട്ടലുകളുടെ ലളിതമായ പതിപ്പായിരുന്നു ഇത്. ദൈനംദിന ജ്യോതിശാസ്ത്ര ആവശ്യങ്ങൾക്ക് ഈ ഗ്രന്ഥം ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടു. സിദ്ധാന്തശിരോമണിയെക്കുറിച്ച് അദ്ദേഹം തന്നെ വാസനാഭാഷ്യം എന്ന വ്യാഖ്യാനം എഴുതി. ലല്ലയുടെ ശിഷ്യധീവൃദ്ധിദതന്ത്രത്തിന് വിവരണം എന്ന വ്യാഖ്യാനവും അദ്ദേഹം രചിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കൃതികൾക്ക് 1207-ൽ ഒരു വിദ്യാലയം സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു. ഈ വിദ്യാലയത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗണിത-ജ്യോതിശാസ്ത്ര ഗ്രന്ഥങ്ങൾ പഠിപ്പിച്ചു. ലീലാവതിയെക്കുറിച്ച് പിൽക്കാലത്ത് 35-ലധികം വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ എഴുതപ്പെട്ടു. ഇന്ത്യൻ ഗണിത പാരമ്പര്യത്തിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്വാധീനം നൂറ്റാണ്ടുകളോളം നിലനിന്നു.
ഭാസ്കരാചാര്യരുടെ പിതാവ് മഹേശ്വരൻ ഒരു ജ്യോതിഷിയും ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞനുമായിരുന്നു. പിതാവിൽ നിന്നാണ് ഭാസ്കരാചാര്യർ ഗണിതവും ജ്യോതിശാസ്ത്രവും പഠിച്ചത്. ഗുരുകുല സമ്പ്രദായത്തിൽ അറിവ് തലമുറകളായി കൈമാറിയിരുന്നതിന്റെ ഉദാഹരണമാണിത്. ഭാസ്കരാചാര്യരെ പിൽക്കാല ഗണിതശാസ്ത്രജ്ഞനായ ഭാസ്കരൻ ഒന്നാമനുമായി തെറ്റിദ്ധരിക്കരുത്. ഭാസ്കരൻ ഒന്നാമൻ ഏഴാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ച ആര്യഭടന്റെ ശിഷ്യ പരമ്പരയിലെ പണ്ഡിതനായിരുന്നു. ഭാസ്കരാചാര്യർ പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലെ പണ്ഡിതനും സിദ്ധാന്തശിരോമണിയുടെ രചയിതാവുമാണ്.
ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ
| വിവരം | വിശദാംശം |
|---|---|
| ജനനം | ക്രി.വ. 1114, വിജയപുരയ്ക്ക് സമീപം, കർണാടക |
| പ്രധാന കൃതി | സിദ്ധാന്തശിരോമണി, ക്രി.വ. 1150 |
| ലീലാവതി | ഗണിതം, 13 അധ്യായങ്ങൾ |
| ബീജഗണിതം | ബീജഗണിതം, 12 അധ്യായങ്ങൾ; ചക്രവാള രീതി |
| പൂജ്യം കൊണ്ടുള്ള ഹരണം | അനന്തമായ അളവ് (ഖഹര) എന്ന് വിശദീകരിച്ചു |
| സ്ഥാനം | ഉജ്ജയിനി നിരീക്ഷണാലയത്തിന്റെ തലവൻ |