ചണ്ഡീഗഢ്: ആസൂത്രിത നഗരവും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശവും
ലെ കോർബ്യൂസിയർ രൂപകൽപന ചെയ്ത ചണ്ഡീഗഢ് സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ആസൂത്രിത നഗരമാണ്. പഞ്ചാബിന്റെയും ഹരിയാനയുടെയും സംയുക്ത തലസ്ഥാനം കൂടിയാണിത്.
ശിവാലിക് മലനിരകളുടെ താഴ്വാരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ചണ്ഡീഗഢ് ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ആസൂത്രിത നഗരമാണ്. സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ആധുനിക ആസൂത്രിത നഗരമെന്ന നിലയിൽ ഇതിന് പ്രത്യേക സ്ഥാനമുണ്ട്. പഞ്ചാബിന്റെയും ഹരിയാനയുടെയും സംയുക്ത തലസ്ഥാനമായും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശമായും പ്രവർത്തിക്കുന്ന ചണ്ഡീഗഢിന്റെ ഇരട്ട പദവി പരീക്ഷകളിൽ ആവർത്തിച്ച് ചോദിക്കപ്പെടുന്ന വിഷയമാണ്.
നഗരത്തിന്റെ പിറവി
വിഭജനത്തോടെ അവിഭക്ത പഞ്ചാബിന്റെ തലസ്ഥാനമായ ലാഹോർ പാകിസ്ഥാനിലായി. കിഴക്കൻ പഞ്ചാബിന് പുതിയ തലസ്ഥാനം വേണ്ടിവന്നു. പ്രധാനമന്ത്രി ജവാഹർലാൽ നെഹ്രുവിന്റെ സ്വപ്നപദ്ധതിയായി 1948-ൽ പുതിയ നഗരത്തിന് സ്ഥലം തിരഞ്ഞെടുത്തു. 1952-ൽ നഗരത്തിന്റെ ശിലാസ്ഥാപനം നടന്നു. സ്വിസ്-ഫ്രഞ്ച് വാസ്തുശില്പി ലെ കോർബ്യൂസിയർ ആണ് നഗരത്തിന്റെ മാസ്റ്റർ പ്ലാൻ തയ്യാറാക്കിയത്. മാക്സ്വെൽ ഫ്രൈ, ജെയ്ൻ ഡ്രൂ എന്നിവരടങ്ങുന്ന സംഘമാണ് അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം പ്രവർത്തിച്ചത്. സെക്ടറുകളായി വിഭജിച്ച ഗ്രിഡ് രീതിയിലുള്ള രൂപകൽപനയാണ് നഗരത്തിന്റെ മുഖമുദ്ര.
കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശമായതും ഇരട്ട തലസ്ഥാനവും
1966 നവംബർ 1-ന് പഞ്ചാബ് പുനഃസംഘടനാ നിയമപ്രകാരം പഴയ പഞ്ചാബ് പഞ്ചാബ്, ഹരിയാന എന്നീ സംസ്ഥാനങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. അന്നുമുതൽ ചണ്ഡീഗഢ് കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശമായി; അതേസമയം പഞ്ചാബിന്റെയും ഹരിയാനയുടെയും സംയുക്ത തലസ്ഥാനമായും തുടർന്നു. പഞ്ചാബ് ഗവർണർ ചണ്ഡീഗഢിന്റെ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്ററായും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. നഗരവും കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശവും ഒന്നുതന്നെയാണ്; നഗരത്തിന് പുറത്ത് പ്രത്യേക പ്രദേശമില്ല. നഗരത്തിന്റെ പേര് സമീപത്തെ ചണ്ഡി ക്ഷേത്രത്തിലെ ദേവിയിൽനിന്നാണ് വന്നതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു.
വാസ്തുവിദ്യയും പ്രശസ്ത സ്ഥലങ്ങളും
സെക്ടർ 1-ലെ ക്യാപിറ്റോൾ കോംപ്ലക്സ് ആണ് ചണ്ഡീഗഢിന്റെ വാസ്തുവിദ്യാ കേന്ദ്രം. സെക്രട്ടേറിയറ്റ്, നിയമസഭാ മന്ദിരം, ഹൈക്കോടതി എന്നിവ ഇവിടെയുണ്ട്. 2016-ൽ യുനെസ്കോ ക്യാപിറ്റോൾ കോംപ്ലക്സിനെ ലോക പൈതൃക പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. നെക് ചന്ദ് നിർമിച്ച റോക്ക് ഗാർഡൻ മാലിന്യവസ്തുക്കൾ കൊണ്ട് നിർമിച്ച അത്ഭുതമാണ്. സുഖ്ന തടാകവും റോസ് ഗാർഡനും നഗരത്തിന്റെ പ്രശസ്തമായ ഇടങ്ങളാണ്. സെക്ടർ 17 ആണ് നഗരത്തിന്റെ വാണിജ്യ ഹൃദയം. ശുചിത്വത്തിനും ഹരിതാഭയ്ക്കും പേരുകേട്ട ചണ്ഡീഗഢ് ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വൃത്തിയുള്ള നഗരങ്ങളിലൊന്നായാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.
നഗരജീവിതവും വിദ്യാഭ്യാസവും
ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന ജീവിതനിലവാരമുള്ള നഗരങ്ങളിലൊന്നാണ് ചണ്ഡീഗഢ്. സാക്ഷരതാനിരക്കും പ്രതിശീർഷ വരുമാനവും ദേശീയ ശരാശരിയെക്കാൾ ഏറെ മുകളിലാണ്. പഞ്ചാബ് സർവകലാശാലയും പോസ്റ്റ് ഗ്രാജുവേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ എജ്യുക്കേഷൻ ആൻഡ് റിസർച്ചും (പിജിഐഎംഇആർ) ഇന്ത്യയിലെ പ്രമുഖ വിദ്യാഭ്യാസ-ആരോഗ്യ സ്ഥാപനങ്ങളാണ്. നഗരത്തിലെ ഓരോ സെക്ടറിലും സ്കൂളുകളും മാർക്കറ്റുകളും പാർക്കുകളും ഉൾപ്പെടുത്തിയാണ് ലെ കോർബ്യൂസിയർ രൂപകൽപന ചെയ്തത്. സെക്ടർ 17-ലെ സിറ്റി സെന്ററാണ് വാണിജ്യകേന്ദ്രം. റോസ് ഗാർഡൻ ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ റോസ് ഗാർഡനുകളിലൊന്നാണ്; എല്ലാ വർഷവും ഇവിടെ റോസ് ഉത്സവം നടക്കുന്നു. സുഖ്ന തടാകം നഗരവാസികളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട വിനോദകേന്ദ്രമാണ്. ലെ കോർബ്യൂസിയർ രൂപകൽപന ചെയ്ത 'തുറന്ന കൈ' (ഓപ്പൺ ഹാൻഡ്) സ്മാരകം നഗരത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്. തുറന്ന കൈ സമാധാനത്തിന്റെയും ഐക്യത്തിന്റെയും പ്രതീകമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. സൈക്കിൾ പാതകളും ഹരിതമേഖലകളും നിറഞ്ഞ ചണ്ഡീഗഢ് സുസ്ഥിര നഗരാസൂത്രണത്തിന്റെ മാതൃകയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ചണ്ഡീഗഢിന്റെ ഭരണത്തിൽ നിയമസഭയില്ല; മുനിസിപ്പൽ കോർപ്പറേഷനാണ് പ്രാദേശിക ഭരണം. ലോക്സഭയിൽ ഒരു സീറ്റാണുള്ളത്. പഞ്ചാബ് സർവകലാശാല 1882-ൽ ലാഹോറിൽ സ്ഥാപിതമായി; വിഭജനാനന്തരം ചണ്ഡീഗഢിലേക്ക് മാറ്റി. പോസ്റ്റ് ഗ്രാജുവേറ്റ് ഇൻസ്റ്റിറ്റ്യൂട്ട് ഓഫ് മെഡിക്കൽ എജ്യുക്കേഷൻ ആൻഡ് റിസർച്ച് 1962-ൽ സ്ഥാപിതമായി. ക്യാപിറ്റോൾ കോംപ്ലക്സിലെ സെക്രട്ടേറിയറ്റ്, നിയമസഭാ മന്ദിരം, ഹൈക്കോടതി എന്നിവ ലെ കോർബ്യൂസിയറുടെ രൂപകൽപനയാണ്. 'തുറന്ന കൈ' സ്മാരകം സമാധാനത്തിന്റെയും ഐക്യത്തിന്റെയും പ്രതീകമാണ്. നഗരത്തിലെ സെക്ടറുകളിൽ ഓരോന്നിലും വിദ്യാലയങ്ങളും കടകളും പാർക്കുകളും ഉൾപ്പെടുത്തിയാണ് ആസൂത്രണം ചെയ്തത്. വൃത്തിയും ഹരിതാഭയും നിറഞ്ഞ ചണ്ഡീഗഢ് ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ജീവിക്കാൻ അനുയോജ്യമായ നഗരങ്ങളിലൊന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
ക്യാപിറ്റോൾ കോംപ്ലക്സിലെ സെക്രട്ടേറിയറ്റ് കെട്ടിടം 254 മീറ്റർ നീളമുള്ളതാണ്; ലെ കോർബ്യൂസിയറുടെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ രൂപകൽപനകളിലൊന്നാണിത്. 26 മീറ്റർ ഉയരമുള്ള 'തുറന്ന കൈ' സ്മാരകം നഗരത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്. 1958-ൽ സുഖ്ന ചോ അണക്കെട്ടി നിർമിച്ച സുഖ്ന തടാകം നഗരവാസികളുടെ പ്രിയപ്പെട്ട വിനോദകേന്ദ്രമാണ്. 30 ഏക്കറിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്ന സക്കീർ ഹുസൈൻ റോസ് ഗാർഡൻ ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ റോസ് ഗാർഡനുകളിലൊന്നാണ്. നെക് ചന്ദ് മാലിന്യവസ്തുക്കൾ കൊണ്ട് നിർമിച്ച റോക്ക് ഗാർഡൻ 40 ഏക്കറിൽ വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. സെക്ടർ 17-ലെ സിറ്റി സെന്ററാണ് നഗരത്തിന്റെ വാണിജ്യ ഹൃദയം.
ചണ്ഡീഗഢിലെ സെക്ടർ 17-ലെ സിറ്റി സെന്ററാണ് നഗരത്തിന്റെ വാണിജ്യ ഹൃദയം; സർക്കാർ ഓഫീസുകളും കടകളും ഇവിടെയാണ്. നഗരത്തിലെ സൈക്കിൾ പാതകളും ഹരിതമേഖലകളും സുസ്ഥിര നഗരാസൂത്രണത്തിന്റെ മാതൃകയാണ്. പഞ്ചാബിന്റെയും ഹരിയാനയുടെയും സംയുക്ത തലസ്ഥാനമെന്ന നിലയിൽ ചണ്ഡീഗഢ് ഇന്ത്യയിലെ ഏക ഇരട്ട തലസ്ഥാന നഗരമാണ്.
പരീക്ഷയ്ക്ക് ഓർക്കുക
- ലെ കോർബ്യൂസിയർ രൂപകൽപന ചെയ്ത ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ ആധുനിക ആസൂത്രിത നഗരം.
- 1952-ൽ ശിലാസ്ഥാപനം; 1966 നവംബർ 1-ന് കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശമായി.
- പഞ്ചാബിന്റെയും ഹരിയാനയുടെയും സംയുക്ത തലസ്ഥാനം.
- പഞ്ചാബ് ഗവർണർ ചണ്ഡീഗഢിന്റെ അഡ്മിനിസ്ട്രേറ്ററാണ്.
- ക്യാപിറ്റോൾ കോംപ്ലക്സ് 2016-ൽ യുനെസ്കോ ലോക പൈതൃക പട്ടികയിൽ.
- നെക് ചന്ദ് നിർമിച്ച റോക്ക് ഗാർഡൻ മാലിന്യവസ്തുക്കൾ കൊണ്ടുള്ള അത്ഭുതമാണ്.
- സുഖ്ന തടാകവും റോസ് ഗാർഡനും നഗരത്തിന്റെ പ്രശസ്ത ഇടങ്ങൾ.
- പഞ്ചാബ്-ഹരിയാന ഹൈക്കോടതി ചണ്ഡീഗഢിലാണ്.
- ലോക്സഭയിൽ ഒരു സീറ്റ്; നിയമസഭയില്ല.
- നഗരത്തിന്റെ പേര് സമീപത്തെ ചണ്ഡി ക്ഷേത്രത്തിൽനിന്ന് വന്നതെന്ന് കരുതുന്നു.
ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ
| വിവരം | വസ്തുത |
|---|---|
| ശിലാസ്ഥാപനം | 1952 |
| വാസ്തുശില്പി | ലെ കോർബ്യൂസിയർ |
| കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശം | 1966 നവംബർ 1 |
| സംയുക്ത തലസ്ഥാനം | പഞ്ചാബ്, ഹരിയാന |
| യുനെസ്കോ പൈതൃകം | ക്യാപിറ്റോൾ കോംപ്ലക്സ്, 2016 |
| പ്രശസ്ത സ്ഥലങ്ങൾ | റോക്ക് ഗാർഡൻ, സുഖ്ന തടാകം |