ജമ്മു കശ്മീർ: കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശം
2019 ഒക്ടോബർ 31-ന് രൂപീകൃതമായ ജമ്മു കശ്മീർ നിയമസഭയുള്ള കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശമാണ്. ശ്രീനഗറും ജമ്മുവും തലസ്ഥാനങ്ങളായ ഈ പ്രദേശത്തിന്റെ ഭൂമിശാസ്ത്രവും ചരിത്രവും അറിയാം.
ഹിമാലയത്തിന്റെ താഴ്വാരങ്ങളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ജമ്മു കശ്മീർ ഇന്ത്യയുടെ ഏറ്റവും വടക്കുള്ള കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശമാണ്. 2019 ഒക്ടോബർ 31-ന് പഴയ ജമ്മു കശ്മീർ സംസ്ഥാനം പുനഃസംഘടിപ്പിക്കപ്പെട്ടപ്പോഴാണ് നിയമസഭയുള്ള ഈ കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശം രൂപീകൃതമായത്. ദാൽ തടാകവും പിർ പാഞ്ചാൽ മലനിരകളും കുങ്കുമപ്പാടങ്ങളും നിറഞ്ഞ ഈ പ്രദേശം ഭൂമിശാസ്ത്രത്തിലും ചരിത്രത്തിലും ഭരണഘടനയിലും പരീക്ഷകളിൽ സ്ഥിരം വിഷയമാണ്.
രൂപീകരണവും ഭരണക്രമവും
2019 ഓഗസ്റ്റ് 5-ന് ആർട്ടിക്കിൾ 370 പ്രകാരമുള്ള പ്രത്യേക പദവി എടുത്തുകളഞ്ഞതിനെത്തുടർന്ന് പാർലമെന്റ് ജമ്മു കശ്മീർ പുനഃസംഘടനാ നിയമം പാസാക്കി. 2019 ഒക്ടോബർ 31-ന് പഴയ സംസ്ഥാനം ജമ്മു കശ്മീർ, ലഡാക്ക് എന്നീ രണ്ട് കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളായി. ജമ്മു കശ്മീരിന് നിയമസഭയുണ്ട്; മുഖ്യമന്ത്രിയും മന്ത്രിസഭയും പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ലെഫ്റ്റനന്റ് ഗവർണറാണ് കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ പ്രതിനിധി. ശ്രീനഗർ വേനൽക്കാല തലസ്ഥാനവും ജമ്മു ശീതകാല തലസ്ഥാനവുമാണ്. കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശത്തിന്റെ വിസ്തൃതി ഏകദേശം 42,241 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്ററാണ്.
ചരിത്രത്തിന്റെ നാഴികക്കല്ലുകൾ
1947-ൽ വിഭജനകാലത്ത് ജമ്മു കശ്മീർ നാട്ടുരാജ്യമായിരുന്നു. 1947 ഒക്ടോബർ 26-ന് മഹാരാജാ ഹരി സിങ് ലയന സത്യപത്രം (ഇൻസ്ട്രുമെന്റ് ഓഫ് അക്സെഷൻ) ഒപ്പുവച്ചതോടെ ഈ പ്രദേശം ഇന്ത്യയുമായി ചേർന്നു. അതേ വർഷം തന്നെ പാകിസ്ഥാൻ പിന്തുണയോടെയുള്ള ആക്രമണം നടന്നു; ഇന്ത്യൻ സൈന്യം ഇടപെട്ട് ശ്രീനഗറിനെ സംരക്ഷിച്ചു. 1948-ൽ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിൽ ഈ വിഷയം എത്തി; വെടിനിർത്തൽ രേഖയാണ് പിന്നീട് നിയന്ത്രണരേഖ (എൽഒസി) ആയത്. 1950-ൽ ജമ്മു കശ്മീരിന് പ്രത്യേക പദവി നൽകുന്ന ആർട്ടിക്കിൾ 370 ഭരണഘടനയിൽ ഉൾപ്പെട്ടു. 2019-ൽ ഈ പദവി എടുത്തുകളഞ്ഞതോടെ പ്രദേശം മറ്റ് കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങൾക്ക് സമാനമായി.
ഭൂമിശാസ്ത്രവും സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയും
ജമ്മു കശ്മീരിനെ ജമ്മു, കശ്മീർ താഴ്വര എന്നീ രണ്ട് പ്രധാന മേഖലകളായി തിരിക്കാം. ജീലം നദിയാണ് കശ്മീർ താഴ്വരയുടെ ജീവനാഡി. ദാൽ തടാകവും വുൾലർ തടാകവും പ്രശസ്തമാണ്. പാംപോറിലെ കുങ്കുമക്കൃഷിയും ആപ്പിൾ തോട്ടങ്ങളും സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയുടെ അടിത്തറയാണ്. വൈഷ്ണോദേവി, അമർനാഥ് തീർഥാടനങ്ങൾ ലക്ഷക്കണക്കിന് ഭക്തരെ ആകർഷിക്കുന്നു. ഗുൽമാർഗ് ശൈത്യകാല കായിക വിനോദങ്ങൾക്ക് പ്രശസ്തമാണ്. കശ്മീരി ശാലകളും കരകൗശലവസ്തുക്കളും ലോകമെമ്പാടും പേരുകേട്ടതാണ്. വിനോദസഞ്ചാരമാണ് ഇവിടത്തെ ഏറ്റവും വലിയ വരുമാനമാർഗങ്ങളിലൊന്ന്.
കലയും കരകൗശലവും വിനോദസഞ്ചാരവും
കശ്മീരി കരകൗശലവസ്തുക്കൾ ലോകമെമ്പാടും പ്രശസ്തമാണ്. പേപ്പിയർ മാഷെ വസ്തുക്കൾ, കശ്മീരി പരവതാനികൾ, വാൽനട്ട് മരത്തിൽ തീർത്ത കൊത്തുപണികൾ, പശ്മിന ശാലകൾ എന്നിവ ഇതിൽ ഉൾപ്പെടും. ശ്രീനഗറിലെ ദാൽ തടാകത്തിലെ ഹൗസ് ബോട്ടുകളും ശിക്കാര വള്ളങ്ങളും കശ്മീരിന്റെ പ്രതീകങ്ങളാണ്. ഗുൽമാർഗ് ശൈത്യകാലത്ത് മഞ്ഞുവീഴ്ചയ്ക്കും സ്കീയിങ്ങിനും പ്രശസ്തമാണ്; ഗുൽമാർഗ് ഗോണ്ടോള ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന കേബിൾ കാറുകളിലൊന്നാണ്. പഹൽഗാം, സോനമാർഗ്, യൂസ്മാർഗ് എന്നിവയും പ്രശസ്തമായ വിനോദസഞ്ചാര കേന്ദ്രങ്ങളാണ്. വുൾലർ തടാകം ഏഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ശുദ്ധജല തടാകങ്ങളിലൊന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അമർനാഥ് ഗുഹാക്ഷേത്രത്തിലേക്കുള്ള തീർഥാടനവും വൈഷ്ണോദേവി യാത്രയും ലക്ഷക്കണക്കിന് ഭക്തരെ ആകർഷിക്കുന്നു. മുഗൾ ഉദ്യാനങ്ങളായ നിഷാത് ബാഗും ഷാലിമാർ ബാഗും ചരിത്രപ്രസിദ്ധമാണ്. വാസ്വാൻ എന്ന പരമ്പരാഗത കശ്മീരി ഭക്ഷണവും റോഗൻ ജോഷും പ്രശസ്തമാണ്. വിനോദസഞ്ചാരവും കരകൗശലവും തീർഥാടനവുമാണ് ജമ്മു കശ്മീരിന്റെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയുടെ തൂണുകൾ.
ജമ്മു കശ്മീരിന്റെ ആധുനിക ചരിത്രം ഡോഗ്ര ഭരണത്തിൽനിന്ന് തുടങ്ങുന്നു. 1846-ലെ അമൃത്സർ ഉടമ്പടി പ്രകാരം ഗുലാബ് സിങ് കശ്മീർ ബ്രിട്ടീഷുകാരിൽനിന്ന് വാങ്ങി ജമ്മു കശ്മീർ രാജ്യം സ്ഥാപിച്ചു. 1947-ൽ വിഭജനകാലത്ത് മഹാരാജാ ഹരി സിങ് ലയന സത്യപത്രം ഒപ്പുവച്ചു. 1948-ൽ ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയിൽ വിഷയം എത്തി; വെടിനിർത്തൽ രേഖ പിന്നീട് നിയന്ത്രണരേഖയായി. 1950-ൽ ആർട്ടിക്കിൾ 370 പ്രകാരം ജമ്മു കശ്മീരിന് പ്രത്യേക പദവി ലഭിച്ചു. ജമ്മു കശ്മീർ, ലഡാക്ക് ഹൈക്കോടതിയാണ് ഇരു കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശങ്ങളുടെയും പൊതുവായ ഹൈക്കോടതി. 2022-ലെ മണ്ഡല പുനർനിർണയത്തിനുശേഷം നിയമസഭയിൽ 90 തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട സീറ്റുകളായി. കശ്മീർ താഴ്വര, ജമ്മു, ചെനാബ് താഴ്വര, പിർ പാഞ്ചാൽ എന്നീ മേഖലകൾ ചേർന്നതാണ് ഈ കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശം.
കശ്മീരി കുങ്കുമത്തിന് ഭൗമസൂചിക (ജിഐ) ടാഗ് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്; പാംപോറാണ് കുങ്കുമത്തിന്റെ പ്രധാന ഉൽപാദന കേന്ദ്രം. പശ്മിന ശാലകൾക്കും വാൽനട്ട് മര കൊത്തുപണികൾക്കും ഭൗമസൂചിക അംഗീകാരമുണ്ട്. ജമ്മുവിലെ ബാഹു കോട്ടയും രഘുനാഥ ക്ഷേത്രവും ഡോഗ്ര പൈതൃകത്തിന്റെ അടയാളങ്ങളാണ്. ഗുരേസ് താഴ്വരയും ദൂധ്പത്രിയും വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ പുതിയ ഇഷ്ടകേന്ദ്രങ്ങളാണ്. കശ്മീരി ഭാഷ, ഡോഗ്രി, ഉർദു, ഹിന്ദി എന്നിവ ഇവിടെ ഉപയോഗത്തിലുണ്ട്. വാസ്വാൻ എന്ന പരമ്പരാഗത കശ്മീരി ഭക്ഷണവും റോഗൻ ജോഷും പ്രശസ്തമാണ്. വിനോദസഞ്ചാരവും കരകൗശലവും തീർഥാടനവുമാണ് ജമ്മു കശ്മീരിന്റെ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയുടെ തൂണുകൾ.
പരീക്ഷയ്ക്ക് ഓർക്കുക
- 2019 ഒക്ടോബർ 31-ന് രൂപീകൃതം; നിയമസഭയുള്ള കേന്ദ്രഭരണപ്രദേശം.
- ശ്രീനഗർ വേനൽക്കാല തലസ്ഥാനം; ജമ്മു ശീതകാല തലസ്ഥാനം.
- 1947 ഒക്ടോബർ 26-ന് മഹാരാജാ ഹരി സിങ് ലയന സത്യപത്രം ഒപ്പുവച്ചു.
- ആർട്ടിക്കിൾ 370 പ്രകാരമുള്ള പ്രത്യേക പദവി 2019 ഓഗസ്റ്റ് 5-ന് എടുത്തുകളഞ്ഞു.
- പ്രധാന നദി ജീലം; ദാൽ തടാകവും വുൾലർ തടാകവും പ്രശസ്തം.
- പാംപോറിലെ കുങ്കുമക്കൃഷിയും ആപ്പിൾ തോട്ടങ്ങളും പ്രശസ്തം.
- നിയമസഭയിൽ 90 തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട അംഗങ്ങൾ; പാക് അധീന കശ്മീരിനായി 24 സീറ്റുകൾ സംവരണം.
- ലോക്സഭയിൽ അഞ്ച് സീറ്റുകൾ; രാജ്യസഭയിൽ നാല് സീറ്റുകൾ.
- വൈഷ്ണോദേവി, അമർനാഥ് തീർഥാടനങ്ങൾ പ്രശസ്തം.
- ഗുൽമാർഗ് ശൈത്യകാല കായിക വിനോദങ്ങൾക്ക് പ്രശസ്തം.
ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ
| വിവരം | വസ്തുത |
|---|---|
| രൂപീകരണം | 2019 ഒക്ടോബർ 31 |
| തലസ്ഥാനങ്ങൾ | ശ്രീനഗർ (വേനൽ), ജമ്മു (ശീതം) |
| വിസ്തൃതി | ഏകദേശം 42,241 ചതുരശ്ര കിലോമീറ്റർ |
| ഭരണം | നിയമസഭയുണ്ട്; ലെഫ്റ്റനന്റ് ഗവർണർ |
| ലയന സത്യപത്രം | 1947 ഒക്ടോബർ 26 |
| പ്രധാന നദി | ജീലം |
| പ്രശസ്ത ഉൽപ്പന്നങ്ങൾ | കുങ്കുമം, ആപ്പിൾ, ശാലകൾ |