മാഹി നദി: ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന നദി
മധ്യപ്രദേശിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച് ഗുജറാത്തിലൂടെ ഒഴുകുന്ന മാഹി നദി — കർക്കടക രേഖ മുറിച്ചുകടക്കുന്ന നദി.
മാഹി നദി പശ്ചിമ ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന നദികളിലൊന്നാണ്. മധ്യപ്രദേശിലെ ധാർ ജില്ലയിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിച്ച് രാജസ്ഥാൻ, ഗുജറാത്ത് സംസ്ഥാനങ്ങളിലൂടെ ഒഴുകി ഖംഭാത് ഉൾക്കടലിൽ ചേരുന്നു. നദിയുടെ നീളം ഏകദേശം 583 കിലോമീറ്ററാണ്. കർക്കടക രേഖ (Tropic of Cancer) മുറിച്ചുകടക്കുന്ന ഇന്ത്യയിലെ അപൂർവ നദികളിലൊന്നാണ് മാഹി. മാഹി നദി ഗുജറാത്തിലെ കൃഷിക്ക് പ്രധാനമാണ്.
ഉത്ഭവവും പാതയും
മാഹി നദി മധ്യപ്രദേശിലെ വിന്ധ്യ മലനിരകളിൽ നിന്ന് ഉത്ഭവിക്കുന്നു. മധ്യപ്രദേശിലൂടെ ഒഴുകിയ ശേഷം രാജസ്ഥാനിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. രാജസ്ഥാനിലെ ബാൻസ്വാര ജില്ലയിലൂടെ ഒഴുകി ഗുജറാത്തിലേക്ക് പ്രവേശിക്കുന്നു. ഗുജറാത്തിൽ വഡോദര ജില്ലയിലൂടെ ഒഴുകി ഖംഭാത് ഉൾക്കടലിൽ ചേരുന്നു. മാഹി നദിയുടെ പാതയിൽ നിരവധി അണക്കെട്ടുകൾ ഉണ്ട്.
കർക്കടക രേഖയും മാഹിയും
കർക്കടക രേഖ ഇന്ത്യയെ കടന്നുപോകുന്ന അക്ഷാംശ രേഖയാണ്. മാഹി നദി ഈ രേഖയെ രണ്ട് തവണ മുറിച്ചുകടക്കുന്നു — ഇത് ഇന്ത്യയിലെ അപൂർവ പ്രതിഭാസമാണ്. കർക്കടക രേഖ മാഹി നദിയെ മുറിച്ചുകടക്കുന്ന സ്ഥലം ഗുജറാത്തിലെ പ്രധാന ഭൂമിശാസ്ത്ര പ്രത്യേകതയാണ്. ഈ പ്രത്യേകത മാഹി നദിയെ പരീക്ഷകളിൽ പ്രധാന വിഷയമാക്കുന്നു.
മാഹി അണക്കെട്ടും ജലസേചനവും
മാഹി നദിയിൽ മാഹി ബജാജ് സാഗർ അണക്കെട്ട് നിർമ്മിച്ചിട്ടുണ്ട്. രാജസ്ഥാനിലെ ബാൻസ്വാര ജില്ലയിലാണ് ഈ അണക്കെട്ട്. അണക്കെട്ട് ജലസേചനത്തിനും വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദനത്തിനും ഉപയോഗിക്കുന്നു. മാഹി നദിയുടെ ജലം ഗുജറാത്തിലെയും രാജസ്ഥാനിലെയും കൃഷിക്ക് പ്രധാനമാണ്. നദിയുടെ ജലം കുടിവെള്ളത്തിനും ഉപയോഗിക്കുന്നു.
പാരിസ്ഥിതിക പ്രാധാന്യം
മാഹി നദിയുടെ തീരത്ത് നിരവധി ഗ്രാമങ്ങളുണ്ട്. നദിയുടെ ജലം ഈ ഗ്രാമങ്ങളുടെ ജീവനാഡിയാണ്. മാഹി നദിയുടെ മലിനീകരണം ഇന്ന് പ്രധാന പ്രശ്നമാണ്. നദിയുടെ സംരക്ഷണത്തിനായി സർക്കാർ പദ്ധതികൾ നടപ്പിലാക്കുന്നു. മാഹി നദിയുടെ പാരിസ്ഥിതിക പ്രാധാന്യം വലുതാണ്.
മാഹിയുടെ സാംസ്കാരിക പ്രാധാന്യം
മാഹി നദിയുടെ തീരത്ത് നിരവധി ചരിത്ര സ്മാരകങ്ങളുണ്ട്. വഡോദര നഗരം മാഹി നദിയുടെ തീരത്താണ്. വഡോദരയിലെ ലക്ഷ്മി വിലാസ് കൊട്ടാരം പ്രശസ്തമാണ്. മാഹി നദിയുടെ തീരത്ത് നിരവധി ക്ഷേത്രങ്ങളുണ്ട്. മാഹി നദി ഗുജറാത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.
ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ
| വിവരം | വസ്തുത |
|---|---|
| നീളം | 583 കിലോമീറ്റർ |
| ഉത്ഭവം | വിന്ധ്യ മലനിരകൾ, മധ്യപ്രദേശ് |
| ചേരുന്നത് | ഖംഭാത് ഉൾക്കടൽ |
| പ്രത്യേകത | കർക്കടക രേഖ രണ്ട് തവണ മുറിച്ചുകടക്കുന്നു |
| പ്രധാന അണക്കെട്ട് | മാഹി ബജാജ് സാഗർ അണക്കെട്ട് |