Major Dhyan Chand Khel Ratna

ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന കായിക ബഹുമതിയാണ് മേജർ ധ്യാൻ ചന്ദ് ഖേൽ രത്ന പുരസ്കാരം. അന്താരാഷ്ട്ര വേദികളിൽ നാല് വർഷക്കാലം തുടർച്ചയായി പ്രകടിപ്പിച്ച അസാധാരണവും ഉജ്ജ്വലവുമായ പ്രകടനത്തിനാണ് യുവജനകാര്യ-കായിക മന്ത്രാലയം ഈ പുരസ്കാരം നൽകുന്നത്. കേരള പി.എസ്.സി. പരീക്ഷകളിൽ ഖേൽ രത്നയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ചോദ്യങ്ങൾ പതിവായി വരാറുണ്ട് — സ്ഥാപനവർഷം, പുനർനാമകരണം, സമ്മാനത്തുക, ആദ്യ ജേതാവ്, ഏറ്റവും പുതിയ ജേതാക്കൾ എന്നിവയാണ് പ്രധാനപ്പെട്ട വസ്തുതകൾ.

History and Renaming

1991-92-ലാണ് ഈ പുരസ്കാരം രാജീവ് ഗാന്ധി ഖേൽ രത്ന എന്ന പേരിൽ സ്ഥാപിതമായത്. അന്നത്തെ ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രിയായിരുന്ന രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ (1984–1989) പേരിലാണ് ഇത് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. മൂന്ന് പതിറ്റാണ്ടുകാലം ഈ പേരിൽ തുടർന്ന പുരസ്കാരം 2021 ഓഗസ്റ്റ് 6-ന് പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദി ഇതിഹാസ ഹോക്കി താരം മേജർ ധ്യാൻ ചന്ദിന്റെ പേരിലേക്ക് പുനർനാമകരണം ചെയ്യുന്നതായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. അന്നുമുതൽ ഇത് മേജർ ധ്യാൻ ചന്ദ് ഖേൽ രത്ന പുരസ്കാരം എന്നറിയപ്പെടുന്നു.

പുരസ്കാരത്തിന്റെ ആദ്യ ജേതാവ് ചെസ് ഗ്രാൻഡ്മാസ്റ്റർ വിശ്വനാഥൻ ആനന്ദാണ് (1991-92). 1988-ൽ ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യത്തെ ചെസ് ഗ്രാൻഡ്മാസ്റ്ററായ ആനന്ദ് പിന്നീട് അഞ്ചുതവണ ലോക ചെസ് ചാമ്പ്യനുമായി (2000, 2007, 2008, 2010, 2012). കായികരംഗത്തെ ഏറ്റവും പ്രായംകുറഞ്ഞ ഖേൽ രത്ന ജേതാവ് ഷൂട്ടർ അഭിനവ് ബിന്ദ്രയാണ് — 18-ാം വയസ്സിലാണ് അദ്ദേഹത്തിന് പുരസ്കാരം ലഭിച്ചത്. 2008-ൽ ബെയ്ജിംഗ് ഒളിമ്പിക്സിൽ സ്വർണം നേടി ഇന്ത്യയുടെ ആദ്യത്തെ വ്യക്തിഗത ഒളിമ്പിക് സ്വർണമെഡൽ ജേതാവുമായത് ബിന്ദ്രയാണ്.

Award Components and Eligibility

ഖേൽ രത്നയിൽ മെഡലിയനും സർട്ടിഫിക്കറ്റും 25 ലക്ഷം രൂപയുടെ പണപ്പുരസ്കാരവും ഉൾപ്പെടുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ രാഷ്ട്രപതിയാണ് പുരസ്കാരം സമ്മാനിക്കുന്നത്; സാധാരണയായി രാഷ്ട്രപതി ഭവനിൽ നടക്കുന്ന ദേശീയ കായിക പുരസ്കാര ചടങ്ങിലാണ് വിതരണം. അർഹതാ മാനദണ്ഡം വ്യക്തമാണ്: അന്താരാഷ്ട്ര മത്സരങ്ങളിൽ നാല് വർഷക്കാലത്തെ മികച്ചതും സ്ഥിരതയുള്ളതുമായ പ്രകടനം. മെഡലുകൾക്ക് 80 ശതമാനം വെയ്റ്റേജും മത്സരങ്ങളുടെ നിലവാരത്തിനും താരത്തിന്റെ പ്രൊഫൈലിനും 20 ശതമാനം വെയ്റ്റേജും നൽകിയാണ് വിലയിരുത്തൽ.

പന്ത്രണ്ടംഗ സെലക്ഷൻ കമ്മിറ്റിയാണ് ജേതാക്കളെ തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. വിരമിച്ച സുപ്രീം കോടതി/ഹൈക്കോടതി ജഡ്ജി, പ്രമുഖ കായികതാരങ്ങൾ, കായിക ഭരണാധികാരികൾ എന്നിവർ കമ്മിറ്റിയിൽ ഉൾപ്പെടും. കമ്മിറ്റിയുടെ ശുപാർശകൾ യുവജനകാര്യ-കായിക മന്ത്രിക്ക് സമർപ്പിക്കപ്പെടുകയും അന്തിമ അംഗീകാരത്തോടെ രാഷ്ട്രപതി പുരസ്കാരം പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Notable Recipients Over the Years

ഇതുവരെ 16 കായിക ഇനങ്ങളിലായി 60-ലധികം താരങ്ങൾക്ക് ഖേൽ രത്ന ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. പരീക്ഷകളിൽ ഏറ്റവും കൂടുതൽ ചോദിക്കപ്പെടുന്ന ശ്രദ്ധേയരായ ജേതാക്കൾ:

വർഷം	ജേതാവ്	കായിക ഇനം
1991-92	വിശ്വനാഥൻ ആനന്ദ്	ചെസ് (ആദ്യ ജേതാവ്)
1996-97	ലിയാൻഡർ പേസ്	ടെന്നീസ്
1997-98	സച്ചിൻ ടെണ്ടുൽക്കർ	ക്രിക്കറ്റ്
2000-01	പുല്ലേല ഗോപിചന്ദ്	ബാഡ്മിന്റൺ
2001	അഭിനവ് ബിന്ദ്ര	ഷൂട്ടിംഗ് (ഏറ്റവും പ്രായംകുറഞ്ഞ ജേതാവ്)
2003	അഞ്ജു ബോബി ജോർജ്	അത്ലറ്റിക്സ്
2009	മേരി കോം	ബോക്സിംഗ്
2009-10	സൈന നെഹ്‌വാൾ, സുശീൽ കുമാർ	ബാഡ്മിന്റൺ, ഗുസ്തി
2016	പി.വി. സിന്ധു, സാക്ഷി മാലിക്, ദീപ കർമാക്കർ, ജിതു റായ്	വിവിധ ഇനങ്ങൾ
2018	മീരാഭായ് ചാനു, വിരാട് കോഹ്‌ലി	ഭാരോദ്വഹനം, ക്രിക്കറ്റ്
2020	രോഹിത് ശർമ്മ, മണിക ബത്ര, വിനേഷ് ഫൊഗാട്ട്, റാണി രാംപാൽ തുടങ്ങിയവർ	വിവിധ ഇനങ്ങൾ
2021	നീരജ് ചോപ്ര ഉൾപ്പെടെ 12 പേർ	വിവിധ ഇനങ്ങൾ (ഏറ്റവും കൂടുതൽ പേർ)
2022	ശരത് കമൽ അച്ചന്ത	ടേബിൾ ടെന്നീസ്
2023	ചിരാഗ് ഷെട്ടി, സാത്വിക്‌സായ്‌രാജ് രങ്കിറെഡ്ഡി	ബാഡ്മിന്റൺ ഡബിൾസ്

2021-ൽ നീരജ് ചോപ്രയോടൊപ്പം 12 പേർക്ക് ഒരുമിച്ച് പുരസ്കാരം ലഭിച്ചത് റെക്കോർഡാണ് — ടോക്യോ ഒളിമ്പിക്സിലെ ഇന്ത്യയുടെ മികച്ച പ്രകടനത്തെ തുടർന്നായിരുന്നു ഇത്. 2023-ൽ ചിരാഗ് ഷെട്ടി–സാത്വിക് ജോഡി ബാഡ്മിന്റൺ ഡബിൾസിൽ ലോക ഒന്നാം റാങ്ക് നേടിയതിന്റെ അംഗീകാരമായാണ് ഖേൽ രത്ന നേടിയത്.

Most Recent Awards: 2024 and 2025

2024-ലെ ഖേൽ രത്ന നാല് താരങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ചു; 2025 ജനുവരി 17-ന് രാഷ്ട്രപതി ദ്രൗപദി മുർമ്മു രാഷ്ട്രപതി ഭവനിൽ വെച്ച് ഇവ സമ്മാനിച്ചു. ജേതാക്കൾ: ഡി. ഗുകേഷ് (ചെസ് — 2024 ഡിസംബറിൽ ഏറ്റവും പ്രായംകുറഞ്ഞ ലോക ചെസ് ചാമ്പ്യനായി, വിശ്വനാഥൻ ആനന്ദിനുശേഷം ഈ നേട്ടം കൈവരിക്കുന്ന രണ്ടാമത്തെ ഇന്ത്യക്കാരൻ), മനു ഭാകർ (ഷൂട്ടിംഗ് — സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ഇന്ത്യയിൽ ഒരേ ഒളിമ്പിക്സിൽ രണ്ട് മെഡലുകൾ നേടിയ ആദ്യ താരം, പാരീസ് 2024-ൽ രണ്ട് വെങ്കലം), ഹർമൻപ്രീത് സിംഗ് (ഹോക്കി — ഇന്ത്യൻ പുരുഷ ഹോക്കി ടീം ക്യാപ്റ്റൻ; ടോക്യോയിലും പാരീസിലും വെങ്കലം), പ്രവീൺ കുമാർ (പാരാ-അത്ലറ്റിക്സ് — ടോക്യോ പാരാലിമ്പിക്സിലെ വെള്ളിയെ പാരീസിൽ സ്വർണമാക്കി ഉയർത്തി).

2025-ലെ ദേശീയ കായിക പുരസ്കാരങ്ങൾ 2026 ഓഗസ്റ്റ് 18-ന് പ്രഖ്യാപിച്ചപ്പോൾ വലിയ അതിശയമുണ്ടായി — ഖേൽ രത്നയ്ക്ക് ആരെയും തിരഞ്ഞെടുത്തില്ല. 1991-92-ൽ പുരസ്കാരം സ്ഥാപിതമായതിനുശേഷം ഇത് മൂന്നാം തവണ മാത്രമാണ് ഖേൽ രത്ന നൽകാതിരുന്നത് (മുൻപ് 2008-ലും 2014-ലും). ഹോക്കി താരം ഹാർദിക് സിംഗിനെ സെലക്ഷൻ പാനൽ പരിഗണിച്ചിരുന്നെങ്കിലും മന്ത്രാലയത്തിന്റെ പുനഃപരിശോധനയിൽ അദ്ദേഹം പുറത്തായി. അതേ വർഷം 17 പേർക്ക് അർജുന അവാർഡ് നൽകിയിരുന്നു.

Kerala Connection

കേരളത്തിന് ഖേൽ രത്നയുമായി അഭിമാനകരമായ ബന്ധമുണ്ട്. എറണാകുളം ജില്ലയിലെ കിഴക്കമ്പലം സ്വദേശിയായ പി.ആർ. ശ്രീജേഷ് 2021-ൽ ഖേൽ രത്ന നേടി — "ദി വാൾ ഓഫ് ഇന്ത്യ" എന്നറിയപ്പെടുന്ന അദ്ദേഹം 2021 ടോക്യോ ഒളിമ്പിക്സിലും 2024 പാരീസ് ഒളിമ്പിക്സിലും ഇന്ത്യയുടെ വെങ്കലമെഡൽ നേട്ടങ്ങളിൽ നിർണായക പങ്ക് വഹിച്ച ഗോൾകീപ്പറാണ്; പാരീസിനുശേഷം അന്താരാഷ്ട്ര ഹോക്കിയിൽ നിന്ന് വിരമിച്ചു. കേരളത്തിൽ നിന്നുള്ള മറ്റൊരു ശ്രദ്ധേയ ജേതാവ് അത്ലറ്റ് അഞ്ജു ബോബി ജോർജ്ജാണ് — 2003-ൽ ഖേൽ രത്ന നേടിയ അവർ 2003 ലോക അത്ലറ്റിക് ചാമ്പ്യൻഷിപ്പിൽ ലോങ് ജമ്പിൽ വെങ്കലം നേടി ലോക ചാമ്പ്യൻഷിപ്പ് മെഡൽ നേടിയ ആദ്യ ഇന്ത്യൻ വനിതയായി. കേരള പി.എസ്.സി. പരീക്ഷകളിൽ ഈ സംസ്ഥാന ബന്ധം പ്രത്യേകം ചോദിക്കപ്പെടാറുണ്ട്.

About Major Dhyan Chand

പുരസ്കാരത്തിന് പേര് നൽകിയ മേജർ ധ്യാൻ ചന്ദ് (1905–1979) ലോകം കണ്ട ഏറ്റവും മഹാനായ ഹോക്കി താരങ്ങളിലൊരാളാണ്; "ദി വിസാർഡ്" (മാന്ത്രികൻ) എന്നാണ് അദ്ദേഹം അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. 1928, 1932, 1936 ഒളിമ്പിക്സുകളിൽ ഇന്ത്യയ്ക്ക് സ്വർണമെഡലുകൾ നേടിത്തന്നതിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗോൾവേട്ട നിർണായകമായിരുന്നു. 1928 മുതൽ 1964 വരെയുള്ള എട്ട് ഒളിമ്പിക്സുകളിൽ ഏഴിലും ഇന്ത്യ ഹോക്കിയിൽ സ്വർണം നേടി — ഈ സുവർണകാലത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ് ധ്യാൻ ചന്ദ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മദിനമായ ഓഗസ്റ്റ് 29 ഇന്ത്യയിൽ ദേശീയ കായിക ദിനമായി (National Sports Day) ആചരിക്കുന്നു.

Award Ceremony and Related Honours

ദേശീയ കായിക പുരസ്കാരങ്ങൾ സാധാരണയായി എല്ലാ വർഷവും രാഷ്ട്രപതി ഭവനിൽ നടക്കുന്ന പ്രത്യേക ചടങ്ങിലാണ് വിതരണം ചെയ്യുന്നത്. ഖേൽ രത്നയ്ക്ക് പുറമെ അർജുന അവാർഡ് (മികച്ച കായിക പ്രകടനത്തിന്), ദ്രോണാചാര്യ അവാർഡ് (പരിശീലകർക്ക്), ധ്യാൻ ചന്ദ് അവാർഡ് (ആജീവനാന്ത കായിക സംഭാവനയ്ക്ക്), രാഷ്ട്രീയ ഖേൽ പ്രോത്സാഹൻ പുരസ്കാർ (കായിക പ്രോത്സാഹനത്തിന്) എന്നിവയും ഇതേ ചടങ്ങിൽ നൽകപ്പെടുന്നു. 2025-ലെ പുരസ്കാരങ്ങൾ 2026 ഓഗസ്റ്റ് 18-നാണ് പ്രഖ്യാപിച്ചത്; ആർമി പാരാലിമ്പിക് നോഡ്, പൂനെ എന്ന സ്ഥാപനത്തിന് രാഷ്ട്രീയ ഖേൽ പ്രോത്സാഹൻ പുരസ്കാർ ലഭിച്ചു.

Key Facts for Exams

• ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന കായിക ബഹുമതി: മേജർ ധ്യാൻ ചന്ദ് ഖേൽ രത്ന.
• സ്ഥാപനം: 1991-92 (രാജീവ് ഗാന്ധി ഖേൽ രത്ന എന്ന പേരിൽ); പുനർനാമകരണം: 2021 ഓഗസ്റ്റ് 6.
• സമ്മാനം: മെഡലിയൻ + സർട്ടിഫിക്കറ്റ് + 25 ലക്ഷം രൂപ.
• ആദ്യ ജേതാവ്: വിശ്വനാഥൻ ആനന്ദ് (ചെസ്, 1991-92).
• ഏറ്റവും പ്രായംകുറഞ്ഞ ജേതാവ്: അഭിനവ് ബിന്ദ്ര (18 വയസ്സ്).
• യോഗ്യത: അന്താരാഷ്ട്ര വേദികളിൽ നാല് വർഷത്തെ ഉജ്ജ്വല പ്രകടനം; നൽകുന്നത് യുവജനകാര്യ-കായിക മന്ത്രാലയം, സമ്മാനിക്കുന്നത് രാഷ്ട്രപതി.
• 2024-ലെ ജേതാക്കൾ (4 പേർ): ഡി. ഗുകേഷ്, മനു ഭാകർ, ഹർമൻപ്രീത് സിംഗ്, പ്രവീൺ കുമാർ.
• 2025-ൽ ഖേൽ രത്ന നൽകിയില്ല — സ്ഥാപനത്തിനുശേഷം മൂന്നാം തവണ (മുൻപ് 2008, 2014).
• ധ്യാൻ ചന്ദ്: "ദി വിസാർഡ്"; ഒളിമ്പിക് സ്വർണങ്ങൾ 1928, 1932, 1936; ജന്മദിനം ഓഗസ്റ്റ് 29 = ദേശീയ കായിക ദിനം.
• 2021-ൽ റെക്കോർഡ് 12 പേർക്ക് ഒരുമിച്ച്; 2023 ജേതാക്കൾ ചിരാഗ് ഷെട്ടി–സാത്വിക്‌സായ്‌രാജ് (ബാഡ്മിന്റൺ ഡബിൾസ്).
• കേരള ബന്ധം: പി.ആർ. ശ്രീജേഷ് (കിഴക്കമ്പലം, എറണാകുളം) 2021-ലെ ജേതാവ്; അഞ്ജു ബോബി ജോർജ്ജ് 2003-ലെ ജേതാവ്.