ശാന്തി സ്വരൂപ് ഭട്നാഗർ: ഇന്ത്യൻ ശാസ്ത്രത്തിന്റെ ശിൽപ്പി
CSIR-ന്റെ സ്ഥാപകനും ഇന്ത്യയിലെ ശാസ്ത്ര ഗവേഷണത്തിന്റെ പിതാവുമായ ശാന്തി സ്വരൂപ് ഭട്നാഗർ — അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരിലാണ് ശാന്തി സ്വരൂപ് ഭട്നാഗർ പുരസ്കാരം.
ശാന്തി സ്വരൂപ് ഭട്നാഗർ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ശാസ്ത്രജ്ഞരിൽ ഒരാളാണ്. കൗൺസിൽ ഓഫ് സയന്റിഫിക് ആൻഡ് ഇൻഡസ്ട്രിയൽ റിസർച്ചിന്റെ (CSIR) സ്ഥാപകനാണ് അദ്ദേഹം. 1894 ഫെബ്രുവരി 21-ന് പഞ്ചാബിലെ ഭേരയിൽ ജനിച്ചു. രസതന്ത്രജ്ഞനായിരുന്ന ഭട്നാഗർ ഇന്ത്യയിലെ ശാസ്ത്ര ഗവേഷണത്തിന് അടിത്തറ പാകി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേരിലാണ് ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ശാസ്ത്ര പുരസ്കാരം — ശാന്തി സ്വരൂപ് ഭട്നാഗർ പുരസ്കാരം.
ശാസ്ത്ര ജീവിതം
ഭട്നാഗർ ലാഹോറിലും ലണ്ടനിലും രസതന്ത്രം പഠിച്ചു. ലണ്ടനിൽ നിന്ന് ഡോക്ടറേറ്റ് നേടിയ അദ്ദേഹം ഇന്ത്യയിലേക്ക് മടങ്ങി. ലാഹോർ സർവകലാശാലയിൽ രസതന്ത്ര പ്രൊഫസറായി. കാന്തിക രസതന്ത്രത്തിൽ (magneto-chemistry) അദ്ദേഹം പ്രധാന ഗവേഷണം നടത്തി. ഭട്നാഗറിന്റെ ഗവേഷണം വ്യവസായത്തിൽ ഉപയോഗിച്ചു.
CSIR-ന്റെ സ്ഥാപനം
1942-ൽ ഭട്നാഗർ CSIR സ്ഥാപിച്ചു. CSIR ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ശാസ്ത്ര ഗവേഷണ സ്ഥാപനമാണ്. CSIR-ന്റെ കീഴിൽ 38 ദേശീയ ലബോറട്ടറികൾ ഉണ്ട്. ഭട്നാഗർ CSIR-ന്റെ ആദ്യ ഡയറക്ടർ ജനറലായി. CSIR ഇന്ത്യയിലെ ശാസ്ത്ര ഗവേഷണത്തിന്റെ നട്ടെല്ലാണ്.
ശാന്തി സ്വരൂപ് ഭട്നാഗർ പുരസ്കാരം
1958 മുതൽ ശാന്തി സ്വരൂപ് ഭട്നാഗർ പുരസ്കാരം നൽകിവരുന്നു. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ശാസ്ത്ര പുരസ്കാരമാണിത്. 45 വയസ്സിന് താഴെയുള്ള ശാസ്ത്രജ്ഞർക്കാണ് ഈ പുരസ്കാരം നൽകുന്നത്. ഭൗതികശാസ്ത്രം, രസതന്ത്രം, ജീവശാസ്ത്രം തുടങ്ങിയ ഏഴ് വിഭാഗങ്ങളിൽ പുരസ്കാരം നൽകുന്നു.
പുരസ്കാരങ്ങളും അന്ത്യവും
1941-ൽ ഭട്നാഗറിന് നൈറ്റ്ഹുഡ് ലഭിച്ചു. 1954-ൽ പത്മഭൂഷൺ ലഭിച്ചു. 1955 ജനുവരി 1-ന് ഡൽഹിയിൽ അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. ഭട്നാഗറിന്റെ ജന്മദിനം ഫെബ്രുവരി 21 ദേശീയ ശാസ്ത്ര ദിനമായി ആഘോഷിക്കുന്നില്ല — ദേശീയ ശാസ്ത്ര ദിനം ഫെബ്രുവരി 28 ആണ് (സി.വി. രാമന്റെ രാമൻ പ്രഭാവം കണ്ടെത്തിയ ദിനം).
ഭട്നാഗറിന്റെ ശാസ്ത്ര ദർശനം
ഭട്നാഗർ ശാസ്ത്രം സമൂഹത്തിന് പ്രയോജനപ്പെടണമെന്ന് വിശ്വസിച്ചു. ശാസ്ത്ര ഗവേഷണം വ്യവസായവുമായി ബന്ധപ്പെടണമെന്ന് അദ്ദേഹം വാദിച്ചു. CSIR സ്ഥാപിച്ചതിലൂടെ അദ്ദേഹം ഈ ദർശനം നടപ്പിലാക്കി. ഭട്നാഗറിന്റെ ദർശനം ഇന്ത്യൻ ശാസ്ത്ര നയത്തിന്റെ അടിത്തറയാണ്.
ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ
| വിവരം | വസ്തുത |
|---|---|
| ജനനം | 1894 ഫെബ്രുവരി 21, ഭേര, പഞ്ചാബ് |
| വിഭാഗം | രസതന്ത്രം (കാന്തിക രസതന്ത്രം) |
| സ്ഥാപനം | CSIR (1942) |
| പുരസ്കാരം | ശാന്തി സ്വരൂപ് ഭട്നാഗർ പുരസ്കാരം |
| മരണം | 1955 ജനുവരി 1, ഡൽഹി |