Swachh Bharat Mission

രാജ്യത്തെ തുറസ്സായ മലമൂത്രവിസർജ്ജനം ഇല്ലാതാക്കുക എന്ന ചരിത്രപരമായ ലക്ഷ്യത്തോടെ ആരംഭിച്ച ദേശീയ ശുചിത്വ ദൗത്യമാണ് സ്വച്ഛ് ഭാരത് മിഷൻ (SBM). ഗാന്ധിജിയുടെ 150-ാം ജന്മവാർഷികത്തോടനുബന്ധിച്ച് ആരംഭിച്ച ഈ ജനകീയ പ്രസ്ഥാനം (Jan Andolan) ഇന്ത്യയിലെ ശുചിത്വ രംഗത്ത് വൻ മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നു. കേരള പി.എസ്.സി. പരീക്ഷകളിൽ ശുചിത്വ-പരിസ്ഥിതി പദ്ധതികളിൽ നിന്നുള്ള ചോദ്യങ്ങളിൽ SBM പ്രധാനമാണ്.

Background and Launch

2014 ഒക്ടോബർ 2-ന് (ഗാന്ധിജയന്തി) പ്രധാനമന്ത്രി നരേന്ദ്ര മോദി സ്വച്ഛ് ഭാരത് മിഷൻ ഉദ്ഘാടനം ചെയ്തു. ഗ്രാമീണ മേഖലയ്ക്കായി സ്വച്ഛ് ഭാരത് മിഷൻ (ഗ്രാമീൺ), നഗര മേഖലയ്ക്കായി സ്വച്ഛ് ഭാരത് മിഷൻ (നഗരം) എന്നിങ്ങനെ രണ്ട് ഉപദൗത്യങ്ങളായാണ് ഇത് നടപ്പിലാക്കിയത്. 2019 ഒക്ടോബർ 2-നകം രാജ്യത്തെ തുറസ്സായ മലമൂത്രവിസർജ്ജന മുക്തമാക്കുക (ODF) എന്നതായിരുന്നു ആദ്യഘട്ട ലക്ഷ്യം. ജൽശക്തി മന്ത്രാലയമാണ് ഗ്രാമീൺ ദൗത്യത്തിന്റെ നോഡൽ മന്ത്രാലയം.

Phase I: Achievements (2014–2019)

• 2014-ൽ 39 ശതമാനമായിരുന്ന ഗ്രാമീണ ശുചിത്വ പരിരക്ഷ 2019-ൽ 100 ശതമാനമായി ഉയർന്നു.
• ആദ്യഘട്ടത്തിൽ 10 കോടിയിലധികം വ്യക്തിഗത ഗാർഹിക ശൗചാലയങ്ങൾ (IHHL) നിർമ്മിച്ചു.
• 2019 ഒക്ടോബർ 2-ന് രാജ്യത്തെ എല്ലാ ഗ്രാമങ്ങളും തങ്ങളെ ODF ആയി പ്രഖ്യാപിച്ചു; ഇതോടെ ഇന്ത്യ ODF രാജ്യമായി പ്രഖ്യാപിക്കപ്പെട്ടു.
• യോഗ്യരായ കുടുംബങ്ങൾക്ക് വ്യക്തിഗത ശൗചാലയ നിർമ്മാണത്തിന് 12,000 രൂപ ധനസഹായം നൽകി.

Phase II: ODF Plus (2020–2026)

ODF പദവി നേടിയ ശേഷം, 2020 ഏപ്രിൽ 1 മുതൽ രണ്ടാം ഘട്ടം ആരംഭിച്ചു. ODF നിലനിർത്തലും ഖര-ദ്രവ മാലിന്യ സംസ്കരണവും (Solid and Liquid Waste Management - SLWM) ഗ്രാമങ്ങളിൽ ഉറപ്പാക്കി അവയെ ODF Plus (മോഡൽ) ഗ്രാമങ്ങളാക്കി മാറ്റുകയാണ് ലക്ഷ്യം. ODF Plus പുരോഗതി മൂന്ന് വിഭാഗങ്ങളിലായാണ് രേഖപ്പെടുത്തുന്നത്: ആസ്പയറിങ്, റൈസിങ് (ഇടനില വിഭാഗങ്ങൾ), മോഡൽ (അന്തിമ വിഭാഗം). 2025 മാർച്ച് വരെയുള്ള കണക്കുകൾ പ്രകാരം 5,86,788 ഗ്രാമങ്ങളിൽ 5,64,096 ഗ്രാമങ്ങൾ ODF Plus ആയി പ്രഖ്യാപിച്ചു. 2014 മുതൽ 2025 നവംബർ വരെ ആകെ 11.98 കോടി വ്യക്തിഗത ശൗചാലയങ്ങളും 2.65 ലക്ഷം സാമൂഹിക ശുചിത്വ സമുച്ചയങ്ങളും നിർമ്മിച്ചു.

Significance

വയറിളക്ക രോഗങ്ങളിലൂടെയുള്ള ശിശുമരണം കുറയ്ക്കൽ, അമ്മ-ശിശു ആരോഗ്യം മെച്ചപ്പെടുത്തൽ, സ്ത്രീകളുടെ അന്തസ്സും സുരക്ഷയും ഉറപ്പാക്കൽ, സ്കൂൾ ഹാജർ വർധിപ്പിക്കൽ, തൊഴിൽ സൃഷ്ടി എന്നിവയാണ് പദ്ധതിയുടെ ആരോഗ്യ-സാമൂഹിക ഫലങ്ങൾ. ശുചിത്വം സംസ്ഥാന വിഷയമായതിനാൽ സംസ്ഥാനങ്ങൾക്ക് നടത്തിപ്പിൽ വഴക്കം നൽകിയിരുന്നു. പരീക്ഷയ്ക്ക്: ഉദ്ഘാടന തീയതി (2014 ഒക്ടോബർ 2), ODF ലക്ഷ്യ തീയതി (2019 ഒക്ടോബർ 2), രണ്ടാം ഘട്ടം (2020 ഏപ്രിൽ 1), 10 കോടി ശൗചാലയങ്ങൾ, 12,000 രൂപ സഹായം, ODF Plus വിഭാഗങ്ങൾ എന്നിവ ഓർത്തിരിക്കുക.

Key Facts for Exams