വേലു തമ്പി ദളവ: 1809-ലെ തിരുവിതാംകൂർ കലാപം
1809 ജനുവരി 11-ലെ കുണ്ടറ വിളംബരത്തിലൂടെ ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിക്കെതിരെ തിരുവിതാംകൂറിനെ ഉണർത്തിയ വേലു തമ്പി ദളവയുടെ കലാപം ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിലെ ആദ്യകാല അധ്യായമാണ്.
ബ്രിട്ടീഷ് ഈസ്റ്റ് ഇന്ത്യാ കമ്പനിയുടെ അധിനിവേശത്തിനെതിരെ തിരുവിതാംകൂറിൽ 1808–09-ൽ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ട കലാപത്തിന്റെ നായകനാണ് വേലു തമ്പി ദളവ. ബാലരാമവർമ്മ മഹാരാജാവിന്റെ കീഴിൽ ദളവയായി (പ്രധാനമന്ത്രി) സേവനമനുഷ്ഠിച്ച അദ്ദേഹം, കമ്പനിയുടെ സാമ്പത്തിക ചൂഷണത്തിനും ആഭ്യന്തര കാര്യങ്ങളിലുള്ള ഇടപെടലിനുമെതിരെ ആയുധമെടുത്തു. 1857-ലെ ഒന്നാം സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിന് അരനൂറ്റാണ്ട് മുമ്പ് നടന്ന ഈ പോരാട്ടം ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിലെ ആദ്യത്തെ സംഘടിത ബ്രിട്ടീഷ് വിരുദ്ധ പ്രക്ഷോഭങ്ങളിലൊന്നാണ്.
കലാപത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലം
വാണിജ്യ മന്ത്രിയായി (വലിയ സർവാധികാര്യക്കാർ) സേവനം ആരംഭിച്ച വേലായുധൻ ചെമ്പകരാമൻ തമ്പി പിന്നീട് തിരുവിതാംകൂറിന്റെ ദളവയായി. ബ്രിട്ടീഷ് റെസിഡന്റ് കേണൽ കോളിൻ മക്കാളിയുടെ വർദ്ധിച്ചുവരുന്ന അധികാരവും സബ്സിഡിയറി സഖ്യത്തിന്റെ പേരിലുള്ള കനത്ത കപ്പം ആവശ്യങ്ങളും രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതിയെ തകർത്തു. തിരുവിതാംകൂറിന്റെ പരമാധികാരത്തിന് ഇത് ഭീഷണിയാണെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ വേലു തമ്പി, കൊച്ചിയിലെ പാലിയത്ത് അച്ചനുമായി സഖ്യമുണ്ടാക്കി. കൊച്ചി ജയിൽ തകർത്ത് തടവുകാരെ മോചിപ്പിച്ചതോടെ കലാപം ശക്തിപ്പെട്ടു.
കുണ്ടറ വിളംബരവും പോരാട്ടവും
1809 ജനുവരി 11-ന് കൊല്ലത്തെ കുണ്ടറയിൽ വച്ച് വേലു തമ്പി ചരിത്രപ്രസിദ്ധമായ കുണ്ടറ വിളംബരം പുറപ്പെടുവിച്ചു — ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരെ ഉയരാൻ തിരുവിതാംകൂർ ജനതയോടുള്ള ആഹ്വാനമായിരുന്നു ഇത്. വിദേശ ഇടപെടലിനെതിരെ പാരമ്പര്യങ്ങളെയും മതത്തെയും സംരക്ഷിക്കാൻ ആഹ്വാനം ചെയ്ത ഈ വിളംബരം ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ രേഖാമൂലമുള്ള കൊളോണിയൽ വിരുദ്ധ പ്രകടനപത്രങ്ങളിലൊന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. തിരുവിതാംകൂർ സൈന്യത്തെയും പ്രാദേശിക പടയാളികളെയും സംഘടിപ്പിച്ച് അദ്ദേഹം കൊല്ലത്തെ ബ്രിട്ടീഷ് പട്ടാളത്തെ ആക്രമിച്ചു. എന്നാൽ ബ്രിട്ടീഷ് പട്ടാളം കൊല്ലത്തെ താവളം നിലനിർത്തി; കൂടുതൽ സൈന്യവുമായി അവർ തിരിച്ചടിച്ചു.
പതനവും രക്തസാക്ഷിത്വവും
സഖ്യകക്ഷിയായിരുന്ന പാലിയത്ത് അച്ചൻ ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ സമ്മർദ്ദത്തിന് വഴങ്ങി പിന്മാറിയതോടെ വേലു തമ്പിയുടെ നില പരുങ്ങലിലായി. കേണൽ സെന്റ് ലെജറുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യം തിരുവിതാംകൂറിലേക്ക് കടന്ന് ഉദയഗിരി, പത്മനാഭപുരം കോട്ടകൾ പിടിച്ചെടുത്ത് തിരുവനന്തപുരത്തേക്ക് നീങ്ങി. തലസ്ഥാനത്തുനിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ട വേലു തമ്പി മണ്ണടിയിലെ ഭഗവതി ക്ഷേത്രത്തിൽ അഭയം തേടി. ബ്രിട്ടീഷ് സൈന്യം വളഞ്ഞപ്പോൾ പിടിക്കപ്പെടുന്നതിന് പകരം 1809 മാർച്ചിൽ അദ്ദേഹം ജീവനൊടുക്കി. മണ്ണടിയിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്മാരകം കേരള പുരാവസ്തു വകുപ്പ് സംരക്ഷിക്കുന്നു. ദേശസ്നേഹത്തിന്റെയും ത്യാഗത്തിന്റെയും പ്രതീകമായി വേലു തമ്പി ദളവ കേരള ചരിത്രത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.