ഡൽഹി സുൽത്താനത്ത്: അഞ്ച് രാജവംശങ്ങൾ
ഡൽഹി സുൽത്താനത്ത് — അഞ്ച് രാജവംശങ്ങൾ, പ്രധാന സുൽത്താന്മാർ, ഭരണപരിഷ്കാരങ്ങൾ, പ്രധാന സംഭവങ്ങൾ.
ഏ.ഡി. 1206 മുതൽ 1526 വരെ ഡൽഹി കേന്ദ്രമാക്കി ഉത്തരേന്ത്യ ഭരിച്ചത് ഡൽഹി സുൽത്താനത്താണ്. തുർക്കി-അഫ്ഗാൻ വംശജരായ അഞ്ച് രാജവംശങ്ങൾ ക്രമമായി അധികാരത്തിൽ വന്നു — ഓരോന്നിന്റെയും പ്രധാന ഭരണാധികാരികളും സംഭാവനകളും പരീക്ഷയ്ക്ക് അത്യാവശ്യമാണ്.
അടിമ / മംലൂക് വംശം (1206–1290)
കുത്ബ്-ഉദ്-ദീൻ ഐബക് സുൽത്താനത്ത് സ്ഥാപിച്ചു — കുത്ബ് മിനാർ നിർമ്മാണം ആരംഭിച്ചത് അദ്ദേഹമാണ് (ഇൽത്തുമിഷ് പൂർത്തിയാക്കി). ഇൽത്തുമിഷ് ചാലിസ (40 പ്രഭുക്കന്മാർ) സംഘടിപ്പിച്ച് ഭരണം ഉറപ്പിച്ചു; ഇക്ത സമ്പ്രദായം നടപ്പാക്കി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൾ റസിയ സുൽത്താന ഡൽഹിയിലെ ആദ്യ വനിതാ ഭരണാധികാരിയാണ്. ബാൽബൻ രാജത്വത്തിന്റെ ദൈവിക സിദ്ധാന്തം പ്രചരിപ്പിച്ചു.
ഖിൽജി വംശം (1290–1320)
അലാവുദ്ദീൻ ഖിൽജി ആണ് പ്രധാനൻ — വിപണി പരിഷ്കാരങ്ങൾ (market reforms) വില നിയന്ത്രിച്ചു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ സേനാനായകൻ മാലിക് കാഫൂർ ദക്ഷിണേന്ത്യൻ ആക്രമണങ്ങൾ നയിച്ചു. ഡൽഹി സുൽത്താന്മാരിൽ ഏറ്റവും വിപുലമായ സാമ്രാജ്യം അലാവുദ്ദീന്റേതായിരുന്നു.
തുഗ്ലക്ക് വംശം (1320–1414)
മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്ക് വിവാദ പരിഷ്കാരങ്ങൾക്ക് പ്രസിദ്ധനാണ് — ടോക്കൺ കറൻസി (വെങ്കല നാണയങ്ങൾ) പരാജയപ്പെട്ടു; തലസ്ഥാനം ഡൽഹിയിൽ നിന്ന് ദൗലതാബാദിലേക്ക് മാറ്റിയതും പരാജയമായി. ഫിറോസ് ഷാ തുഗ്ലക്ക് ജലസേചന കനാലുകളും നഗരങ്ങളും നിർമ്മിച്ചു. തുഗ്ലക്ക് കാലത്ത് ഇബ്നു ബത്തൂത്ത ഇന്ത്യ സന്ദർശിച്ചു.
സയ്യിദ്, ലോദി വംശങ്ങളും അന്ത്യവും (1414–1526)
സയ്യിദ് വംശം (1414–1451) താരതമ്യേന ദുർബലമായിരുന്നു. ലോദി വംശം (1451–1526) — ബഹ്ലോൽ ലോദി, സിക്കന്ദർ ലോദി (ആഗ്ര നഗരം സ്ഥാപിച്ചു), ഇബ്രാഹിം ലോദി. 1526-ൽ പാനിപ്പത്ത് യുദ്ധത്തിൽ ബാബർ ഇബ്രാഹിം ലോദിയെ തോൽപ്പിച്ചതോടെ സുൽത്താനത്ത് അവസാനിച്ച് മുഗൾ സാമ്രാജ്യം ആരംഭിച്ചു.
ഭരണവും സംസ്കാരവും
സുൽത്താനത്ത് ഭരണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാനം ഇക്ത സമ്പ്രദായമായിരുന്നു — സൈനിക-ഭരണ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് ശമ്പളത്തിന് പകരം പ്രദേശങ്ങളുടെ റവന്യൂ അവകാശം നൽകി; ഇൽത്തുമിഷ് ഇത് ക്രമീകരിച്ചു. കേന്ദ്രത്തിൽ ദീവാൻ-ഇ-വിസാറത്ത് (ധനകാര്യം), ദീവാൻ-ഇ-അർസ് (സൈന്യം) തുടങ്ങിയ വകുപ്പുകളുണ്ടായിരുന്നു. സുൽത്താന്റെ നേരിട്ടുള്ള ഭൂമിയെ ഖാലിസ എന്ന് വിളിച്ചു. വാസ്തുവിദ്യയിൽ ഇന്തോ-ഇസ്ലാമിക ശൈലി രൂപപ്പെട്ടു — കുത്ബ് മിനാർ (ഐബക് തുടങ്ങി, ഇൽത്തുമിഷ് പൂർത്തിയാക്കി), അലായി ദർവാസ (അലാവുദ്ദീൻ ഖിൽജി), ക്വ്വത്തുൽ ഇസ്ലാം മസ്ജിദ് എന്നിവ ഉദാഹരണങ്ങൾ. പേർഷ്യൻ ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി; ഉർദു ഭാഷയുടെ വികാസവും ഈ കാലത്താണ്. അമീർ ഖുസ്രു പേർഷ്യൻ-ഹിന്ദി സാഹിത്യത്തിന് വലിയ സംഭാവന നൽകി. സൂഫി സന്യാസിമാരുടെ ദർഗകൾ സാംസ്കാരിക കേന്ദ്രങ്ങളായി.
- കുത്ബ് മിനാറിന് 73 മീറ്റർ ഉയരമുണ്ട് — ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും ഉയരം കൂടിയ ഇഷ്ടിക മിനാരങ്ങളിലൊന്ന്
- സുൽത്താനത്ത് കാലത്തെ പ്രധാന ചരിത്രകാരന്മാർ: മിൻഹാജ്-ഉസ്-സിറാജ്, സിയാവുദ്ദീൻ ബരണി
- ജസിയ, സക്കാത്ത്, ഖരജ്, ഖംസ് എന്നിവയായിരുന്നു പ്രധാന നികുതികൾ
അമീർ ഖുസ്രു: ഇന്ത്യയുടെ തത്ത
ഡൽഹി സുൽത്താനത്ത് കാലത്തെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തനായ സാംസ്കാരിക വ്യക്തിത്വം അമീർ ഖുസ്രു (1253–1325) ആണ് — "ഇന്ത്യയുടെ തത്തമ്മ (Tuti-i-Hind)" എന്ന് അറിയപ്പെടുന്നു. ബാൽബൻ മുതൽ അലാവുദ്ദീൻ ഖിൽജി വരെയുള്ള ഏഴ് സുൽത്താന്മാരുടെ ആസ്ഥാനത്ത് അദ്ദേഹം ഉണ്ടായിരുന്നു. പേർഷ്യൻ കവി എന്ന നിലയിൽ പ്രശസ്തനായ ഖുസ്രു ഹിന്ദവി (ആദ്യകാല ഹിന്ദി/ഉർദു) യിലും രചനകൾ നടത്തി — ഖവ്വാലി സംഗീത രൂപത്തിന്റെ പിതാവായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു; തബല, സിത്താർ എന്നീ വാദ്യങ്ങളുടെ വികാസവുമായി അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേര് ബന്ധപ്പെടുത്താറുണ്ട് (ചരിത്രപരമായി ചർച്ചാവിഷയം). നിസാമുദ്ദീൻ ഔലിയയുടെ ശിഷ്യനായിരുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പഹേലികൾ (riddles) ഇന്നും ജനപ്രിയമാണ്. സുൽത്താനത്ത് കാലത്തെ ചരിത്രം അറിയാൻ സിയാവുദ്ദീൻ ബരണിയുടെ താരിഖ്-ഇ-ഫിറോസ് ഷാഹി, മിൻഹാജ്-ഉസ്-സിറാജിന്റെ തബ്ഖാത്-ഇ-നാസിരി എന്നിവ പ്രധാന ഉറവിടങ്ങളാണ്. ഇബ്നു ബത്തൂത്തയുടെ റിഹ്ല മുഹമ്മദ് ബിൻ തുഗ്ലക്കിന്റെ കാലത്തെ വിവരിക്കുന്നു.
- ഖുസ്രുവിന്റെ ദർഗ ഡൽഹിയിൽ നിസാമുദ്ദീൻ ഔലിയയുടെ ദർഗയ്ക്ക് സമീപമാണ്
- സുൽത്താനത്ത് കാലത്തെ ഔദ്യോഗിക ഭാഷ: പേർഷ്യൻ
- ആദ്യമായി ഡൽഹിയിൽ നാണയം അടിച്ചത്: ഇൽത്തുമിഷ് (ടങ്ക, ജിത്തൽ)
പ്രധാന പരീക്ഷാ പോയിന്റുകൾ
- ഡൽഹി സുൽത്താനത്തിന് 320 വർഷം (1206–1526) — അഞ്ച് വംശങ്ങൾ
- ആദ്യ സുൽത്താൻ ഐബക്; അവസാനത്തേത് ഇബ്രാഹിം ലോദി
- അമീർ ഖുസ്രു — ബാൽബൻ മുതൽ അലാവുദ്ദീൻ വരെയുള്ള സുൽത്താന്മാരുടെ ആസ്ഥാന കവി; "ഇന്ത്യയുടെ തത്തമ്മ"
- സുൽത്താനത്ത് കാലത്തെ പ്രധാന നാണയം: ടങ്ക (വെള്ളി), ജിത്തൽ (ചെമ്പ്) — ഇൽത്തുമിഷ് അവതരിപ്പിച്ചു