ഗുപ്ത കാലം: എന്തുകൊണ്ട് സുവർണ്ണകാലം എന്ന് വിളിക്കുന്നു
ഗുപ്ത കാലഘട്ടം — പ്രധാന രാജാക്കന്മാർ, ശാസ്ത്ര-സാഹിത്യ നേട്ടങ്ങൾ, സുവർണ്ണകാലം എന്ന വിശേഷണത്തിന് പിന്നിൽ.
ഇന്ത്യൻ ചരിത്രത്തിൽ സുവർണ്ണകാലം (Golden Age) എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഘട്ടമാണ് ഗുപ്ത കാലഘട്ടം (ഏ.ഡി. 320–550). കല, സാഹിത്യം, ശാസ്ത്രം, വാസ്തുവിദ്യ എന്നീ മേഖലകളിലെ അസാധാരണ നേട്ടങ്ങളാണ് ഈ വിശേഷണത്തിന് കാരണം.
ഗുപ്ത രാജാക്കന്മാർ
ശ്രീഗുപ്തനാണ് വംശസ്ഥാപകൻ; ചന്ദ്രഗുപ്തൻ ഒന്നാമൻ (ഏ.ഡി. 320) മഹാരാജാധിരാജ പദവി സ്വീകരിച്ചു — ഗുപ്ത വർഷം 319–320-ൽ ആരംഭിക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ സമുദ്രഗുപ്തൻ മഹാനായ വിജയി ആയിരുന്നു — അലഹബാദ് സ്തംഭശാസനത്തിൽ (ഹരിഷേണൻ രചിച്ചത്) അദ്ദേഹത്തിന്റെ ദിഗ്വിജയങ്ങൾ വിവരിക്കുന്നു; "ഇന്ത്യൻ നെപ്പോളിയൻ" എന്ന് ചരിത്രകാരൻ വി.എ. സ്മിത്ത് വിശേഷിപ്പിച്ചു. ചന്ദ്രഗുപ്തൻ രണ്ടാമൻ (വിക്രമാദിത്യൻ) കാലത്താണ് സാംസ്കാരിക ഉന്നതി; കുമാരഗുപ്തൻ ഒന്നാമൻ നളന്ദ സ്ഥാപിച്ചു.
ശാസ്ത്രത്തിലും സാഹിത്യത്തിലും നേട്ടങ്ങൾ
- ആര്യഭടൻ — ആര്യഭടീയം (ഏ.ഡി. 499) രചിച്ചു; ഭൂമി ഉരുണ്ടതാണെന്നും സ്വന്തം അച്ചുതണ്ടിൽ കറങ്ങുന്നുവെന്നും പ്രസ്താവിച്ചു; ദശാംശ സമ്പ്രദായത്തിന്റെ വികാസം
- കാളിദാസൻ — ശാകുന്തളം, മേഘദൂതം, രഘുവംശം തുടങ്ങിയ കൃതികൾ; സംസ്കൃത സാഹിത്യത്തിന്റെ ശിഖരം
- ഫാഹിയാൻ എന്ന ചൈനീസ് സഞ്ചാരി ചന്ദ്രഗുപ്തൻ രണ്ടാമന്റെ കാലത്ത് ഇന്ത്യ സന്ദർശിച്ചു
- അജന്ത ചിത്രകല, മെഹ്റൗളിയിലെ ഇരുമ്പ് സ്തംഭം (തുരുമ്പെടുക്കാത്തത്) — ലോഹവിദ്യയുടെ മികവ്
എന്തുകൊണ്ട് "സുവർണ്ണകാലം" — ഒരു ജാഗ്രതാ കുറിപ്പും
മതസഹിഷ്ണുത, അഭിവൃദ്ധി പ്രാപിച്ച വ്യാപാരം, സംസ്കൃതത്തിന്റെ വികാസം എന്നിവ ഈ കാലത്തിന്റെ മുഖമുദ്രകളാണ്. എന്നാൽ ആധുനിക ചരിത്രകാരന്മാർ ഈ വിശേഷണത്തെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നുണ്ട് — നേട്ടങ്ങൾ പ്രധാനമായും ഉത്തരേന്ത്യയിലും ഉയർന്ന വർണ്ണക്കാർക്കിടയിലുമായിരുന്നു എന്ന് വാദമുണ്ട്. പരീക്ഷയ്ക്ക് പരമ്പരാഗത വീക്ഷണം മതി, പക്ഷേ ഈ ചർച്ച അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നത് നല്ലതാണ്.
കല, വാസ്തുവിദ്യ, സമൂഹം
ഗുപ്ത കാലത്തെ കലാവിജയങ്ങൾ ഇന്നും അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്നു. അജന്ത ഗുഹാചിത്രങ്ങളിൽ ചിലത് ഗുപ്തകാലത്തേതാണ് — ബുദ്ധന്റെ ജാതക കഥകൾ ചുവർചിത്രങ്ങളായി. സാരാനാഥിലെ ബുദ്ധപ്രതിമകൾ ശില്പകലയുടെ ഉത്തമ മാതൃകകളാണ്; ദിയോഗഡിലെ ദശാവതാര ക്ഷേത്രം ആദ്യകാല ക്ഷേത്രവാസ്തുവിദ്യയുടെ ഉദാഹരണമാണ്. നളന്ദ സർവകലാശാല (കുമാരഗുപ്തൻ സ്ഥാപിച്ചത്) പിന്നീട് ലോകപ്രശസ്തമായ വിദ്യാകേന്ദ്രമായി — ചൈനീസ് സഞ്ചാരി ഹ്യൂയെൻ സാങ് ഇവിടെ പഠിച്ചു. സമൂഹത്തിൽ വർണ്ണവ്യവസ്ഥ ശക്തിപ്പെട്ടു; സ്ത്രീകളുടെ സ്ഥിതി മുൻകാലത്തെ അപേക്ഷിച്ച് മോശമായതായി ചില ഗ്രന്ഥങ്ങൾ സൂചിപ്പിക്കുന്നു — എന്നാൽ രാജകുടുംബാംഗങ്ങളായ സ്ത്രീകൾക്ക് വിദ്യാഭ്യാസമുണ്ടായിരുന്നു. ഫാഹിയാൻ ജനങ്ങളുടെ സമാധാനപരമായ ജീവിതത്തെയും കുറഞ്ഞ ശിക്ഷകളെയും പ്രശംസിച്ചു. സംസ്കൃതം ഔദ്യോഗിക ഭാഷയായി; നാടകങ്ങൾ, കാവ്യങ്ങൾ രചിക്കപ്പെട്ടു.
- ഗുപ്ത നാണയങ്ങൾ സ്വർണ്ണത്തിലായിരുന്നു (ദീനാർ) — സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയുടെ അഭിവൃദ്ധിയുടെ തെളിവ്
- ആര്യഭടീയത്തിലെ ഗണിതശാസ്ത്രം പിൽക്കാല അറബ് ശാസ്ത്രത്തെയും സ്വാധീനിച്ചു
- ആയുർവേദ ഗ്രന്ഥമായ സുശ്രുത സംഹിതയുടെ വികാസവും ഈ കാലത്താണ്
നളന്ദ: പുരാതന സർവകലാശാല
ഗുപ്ത കാലത്ത് കുമാരഗുപ്തൻ ഒന്നാമൻ സ്ഥാപിച്ച നളന്ദ ലോകത്തിലെ ആദ്യത്തെ സർവകലാശാലകളിലൊന്നായി വളർന്നു — പിൽക്കാലത്ത് (പാല വംശ കാലത്ത്) ഉന്നതിയിലെത്തിയെങ്കിലും അടിത്തറ ഗുപ്ത കാലത്താണ്. 10,000-ത്തിലധികം വിദ്യാർത്ഥികളും 1,500 അധ്യാപകരും ഉണ്ടായിരുന്നതായി ഹ്യൂയെൻ സാങ് രേഖപ്പെടുത്തി. ബുദ്ധമത തത്വശാസ്ത്രം മുഖ്യ വിഷയമായിരുന്നെങ്കിലും വേദങ്ങൾ, വ്യാകരണം, വൈദ്യശാസ്ത്രം, ജ്യോതിശാസ്ത്രം എന്നിവയും പഠിപ്പിച്ചു. പ്രവേശനം കവാട പരീക്ഷയിലൂടെ മാത്രം — കഠിനമായ മൗഖിക പരീക്ഷ. ചൈന, കൊറിയ, ടിബറ്റ്, മംഗോളിയ എന്നിവിടങ്ങളിൽ നിന്ന് വിദ്യാർത്ഥികൾ എത്തി; ഹ്യൂയെൻ സാങ്, ഇറ്റ്സിംഗ് എന്നിവർ ഇവിടെ പഠിച്ചു. ധർമ്മഗഞ്ജ് എന്ന ഒമ്പത് നിലകളുള്ള ഗ്രന്ഥശാല പ്രസിദ്ധമായിരുന്നു. 12-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ബഖ്തിയാർ ഖിൽജിയുടെ ആക്രമണത്തിൽ നളന്ദ നശിപ്പിക്കപ്പെട്ടു — മാസങ്ങളോളം ഗ്രന്ഥശാല കത്തിയതായി പറയപ്പെടുന്നു. 2014-ൽ നളന്ദ സർവകലാശാല പുനഃസ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു.
- നളന്ദയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ബിഹാറിലാണ്; യുനെസ്കോ ലോക പൈതൃക കേന്ദ്രം (2016)
- പ്രധാന ആചാര്യന്മാർ: നാഗാർജുന, ആര്യദേവ, ദിങ്നാഗ
- തക്ഷശിലയും പുരാതന വിദ്യാകേന്ദ്രമായിരുന്നു — ചാണക്യൻ ഇവിടെ പഠിപ്പിച്ചു
പ്രധാന പരീക്ഷാ പോയിന്റുകൾ
- ഗുപ്ത വർഷാരംഭം: ഏ.ഡി. 319–320
- സമുദ്രഗുപ്തന്റെ നാണയങ്ങളിൽ വീണ വായിക്കുന്ന ചിത്രം — സംഗീതപ്രേമിയായിരുന്നു
- ആദ്യത്തെ സംസ്കൃത ശിലാശാസനം: രുദ്രദാമന്റെ ജുനഗഡ് ശാസനം (ഗുപ്തപൂർവ്വം, പക്ഷേ ബന്ധപ്പെട്ട ചോദ്യം)
- ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തകർച്ചയ്ക്ക് ഹൂണ ആക്രമണങ്ങൾ കാരണമായി; അവസാന ശക്തനായ രാജാവ് സ്കന്ദഗുപ്തൻ