മൗര്യ സാമ്രാജ്യവും അശോകന്റെ ശാസനങ്ങളും
മൗര്യ സാമ്രാജ്യം — ചന്ദ്രഗുപ്തൻ, അശോകൻ, കലിംഗ യുദ്ധം, ശിലാശാസനങ്ങൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ച്.
ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ വലിയ സാമ്രാജ്യമാണ് മൗര്യ സാമ്രാജ്യം — അഫ്ഗാനിസ്ഥാൻ മുതൽ ബംഗാൾ വരെ വ്യാപിച്ചുകിടന്ന ഭരണം. കേന്ദ്രീകൃത ഭരണസംവിധാനത്തിന്റെയും അശോകന്റെ ധർമ്മപ്രചാരണത്തിന്റെയും കാലമായിരുന്നു ഇത്.
മൗര്യരുടെ ഉദയം
ബി.സി. 321-ൽ ചന്ദ്രഗുപ്ത മൗര്യൻ നന്ദ രാജവംശത്തെ തോൽപ്പിച്ച് മൗര്യ സാമ്രാജ്യം സ്ഥാപിച്ചു — അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഗുരുവും മന്ത്രിയുമായ ചാണക്യൻ (കൗടില്യൻ) എഴുതിയ അർത്ഥശാസ്ത്രം ഭരണത്തിന്റെ മാർഗരേഖയായി. സെല്യൂക്കസിന്റെ സ്ഥാനപതിയായ മെഗസ്തനീസ് എഴുതിയ ഇൻഡിക്ക മൗര്യകാല പാടലീപുത്രത്തെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്നു. ചന്ദ്രഗുപ്തന് ശേഷം ബിന്ദുസാരൻ, പിന്നീട് അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ അശോകൻ അധികാരത്തിൽ വന്നു.
അശോകനും കലിംഗ യുദ്ധവും
അശോകന്റെ ജീവിതത്തിലെ വഴിത്തിരിവ് ബി.സി. 261-ലെ കലിംഗ യുദ്ധമായിരുന്നു. യുദ്ധത്തിലെ വൻ നാശനഷ്ടങ്ങൾ കണ്ട് മനംമടുത്ത അശോകൻ ബുദ്ധമതം സ്വീകരിച്ച് ധമ്മ (ധർമ്മം) പ്രചരിപ്പിക്കാൻ തീരുമാനിച്ചു. തന്റെ സന്ദേശങ്ങൾ ജനങ്ങളിലെത്തിക്കാൻ അദ്ദേഹം ശിലാശാസനങ്ങളും സ്തംഭശാസനങ്ങളും സ്ഥാപിച്ചു — പ്രാകൃത ഭാഷയിൽ, ബ്രാഹ്മി ലിപിയിൽ എഴുതപ്പെട്ടവ. 1837-ൽ ജെയിംസ് പ്രിൻസെപ് ബ്രാഹ്മി ലിപി വായിച്ചെടുത്തതോടെയാണ് ഇവയുടെ അർത്ഥം ലോകമറിഞ്ഞത്.
ശാസനങ്ങളും ചിഹ്നങ്ങളും
- 14 പ്രധാന ശിലാശാസനങ്ങൾ — ധമ്മത്തിന്റെ തത്വങ്ങൾ, മൃഗബലി നിരോധനം, ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കുള്ള നിർദ്ദേശങ്ങൾ
- സാരാനാഥ സിംഹസ്തംഭം — ഇന്ത്യയുടെ ദേശീയ ചിഹ്നം
- സാഞ്ചി സ്തൂപം — അശോകൻ നിർമ്മിച്ച ബുദ്ധമത സ്മാരകം
- അശോകൻ തന്റെ മകൻ മഹേന്ദ്രനെയും മകൾ സംഘമിത്രയെയും ശ്രീലങ്കയിലേക്ക് ബുദ്ധമത പ്രചാരണത്തിന് അയച്ചു
മൗര്യ ഭരണം
മൗര്യ ഭരണം ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യത്തെ കേന്ദ്രീകൃത ഉദ്യോഗസ്ഥ ഭരണകൂടമായിരുന്നു. അർത്ഥശാസ്ത്രം അനുസരിച്ച് രാജാവ് പരമാധികാരിയാണ് — മന്ത്രിസഭയും അധ്യക്ഷന്മാർ (departmental heads) എന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരും അദ്ദേഹത്തെ സഹായിച്ചു. സാമ്രാജ്യം പ്രവിശ്യകളായി തിരിച്ചിരുന്നു — തക്ഷശില, ഉജ്ജയിനി, തോസലി തുടങ്ങിയ കേന്ദ്രങ്ങളിൽ രാജകുമാരന്മാർ ഭരണം നടത്തി. ചാരസംവിധാനം ശക്തമായിരുന്നു — ചാണക്യൻ ചാരന്മാരെ "രാജാവിന്റെ കണ്ണുകൾ" എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചു. നികുതി സമ്പ്രദായം കൃത്യമായിരുന്നു — കാർഷികോത്പാദനത്തിന്റെ ആറിലൊന്ന് (ഷഡ്ഭാഗം) നികുതിയായി വാങ്ങി. മെഗസ്തനീസ് പാടലീപുത്ര നഗരഭരണത്തെക്കുറിച്ച് വിവരിക്കുന്നു — 30 അംഗങ്ങളുള്ള ആറ് സമിതികൾ നഗരം ഭരിച്ചു (കച്ചവടം, വിദേശികൾ, ജനസംഖ്യാ കണക്ക് തുടങ്ങിയവ). സൈന്യത്തിന് ആറ് വിഭാഗങ്ങളുണ്ടായിരുന്നു — കാലാൾ, കുതിര, ആന, രഥം, നാവികം, സേവനം. ഈ ഭരണമാതൃക പിൽക്കാല ഇന്ത്യൻ രാജ്യങ്ങൾക്ക് മാതൃകയായി.
- അർത്ഥശാസ്ത്രത്തിൽ 15 അധികരണങ്ങളും 180 പ്രകരണങ്ങളുമുണ്ട്
- മൗര്യ നാണയങ്ങൾ: പണ (വെള്ളി) — മുദ്ര പതിച്ച നാണയങ്ങൾ (punch-marked coins)
- അശോകന്റെ ഉദ്യോഗസ്ഥർ: രജ്ജുകന്മാർ, യുക്തന്മാർ, ധമ്മമഹാമാത്രന്മാർ
അശോകന്റെ ധമ്മം: തത്വങ്ങൾ
അശോകൻ പ്രചരിപ്പിച്ച ധമ്മം ഒരു മതമല്ല, ധാർമ്മിക ജീവിതത്തിനുള്ള നിയമാവലിയായിരുന്നു — എല്ലാ മതവിഭാഗങ്ങൾക്കും സ്വീകാര്യമായത്. ശാസനങ്ങളിൽ നിന്ന് മനസ്സിലാകുന്ന പ്രധാന തത്വങ്ങൾ: മാതാപിതാക്കളോടും ഗുരുക്കന്മാരോടും ബഹുമാനം, സാധുക്കളോടും ദാസന്മാരോടും ദയ, മൃഗങ്ങളോട് കരുണ (മൃഗബലി നിരോധനം, ചില ദിവസങ്ങളിൽ മാംസാഹാര നിയന്ത്രണം), സത്യം പറയൽ, എല്ലാ മതങ്ങളോടും സഹിഷ്ണുത ("സമവായ" — മതസമ്മേളനങ്ങൾ പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചു), ദാനധർമ്മം. ധമ്മപ്രചാരണത്തിന് പ്രത്യേക ഉദ്യോഗസ്ഥർ — ധമ്മമഹാമാത്രന്മാർ. അശോകൻ ആശുപത്രികൾ (മനുഷ്യർക്കും മൃഗങ്ങൾക്കും), റോഡരികിൽ തണൽമരങ്ങൾ, കിണറുകൾ എന്നിവ സ്ഥാപിച്ചു — ക്ഷേമരാഷ്ട്രത്തിന്റെ ആദ്യ മാതൃകകളിലൊന്ന്. ശാസനങ്ങൾ പ്രാകൃതം, ഗ്രീക്ക്, അരമായിക് ഭാഷകളിൽ — വടക്കുപടിഞ്ഞാറൻ പ്രദേശങ്ങളിൽ ഗ്രീക്കിലും അരമായിക്കിലും എഴുതി, സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ ബഹുഭാഷാ സ്വഭാവം വ്യക്തമാക്കുന്നു.
- ധമ്മത്തിന്റെ സാരാംശം: "അപ്പമാദോ അമതപദം" — അശ്രദ്ധയില്ലായ്മയാണ് അമൃതത്തിലേക്കുള്ള വഴി
- അശോകന്റെ ശാസനങ്ങൾ കാണപ്പെടുന്ന സ്ഥലങ്ങൾ: ഗിർനാർ, ധൗളി, ജൗഗഡ, കൽസി തുടങ്ങിയവ
- അശോക ചക്രം ദേശീയ പതാകയിൽ — 24 ആരങ്ങൾ
പ്രധാന പരീക്ഷാ പോയിന്റുകൾ
- അശോകന്റെ ശാസനങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം "ദേവാനാംപ്രിയ പ്രിയദർശി" എന്നാണ് അറിയപ്പെടുന്നത്
- കലിംഗം ഇന്നത്തെ ഒഡിഷ പ്രദേശമാണ്; യുദ്ധം നടന്നത് അശോകന്റെ ഭരണത്തിന്റെ 8-ാം വർഷം
- മൗര്യ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ തലസ്ഥാനം: പാടലീപുത്രം (ഇന്നത്തെ പട്ന)
- അവസാന മൗര്യ രാജാവ് ബൃഹദ്രഥൻ — അദ്ദേഹത്തിന്റെ സേനാനായകൻ പുഷ്യമിത്ര ശുംഗൻ ശുംഗവംശം സ്ഥാപിച്ചു