ഗണേശ ചതുർത്ഥി: വിഘ്നഹർത്താവിന്റെ ഉത്സവം
ഗണപതിയുടെ ജന്മദിനമായ ഗണേശ ചതുർത്ഥി — മഹാരാഷ്ട്രയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഉത്സവങ്ങളിലൊന്ന്.
ഗണേശ ചതുർത്ഥി ഭഗവാൻ ഗണേശന്റെ ജന്മദിനമാണ്. ഭാദ്രപദ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ചതുർത്ഥി തിഥിയിലാണ് (ഓഗസ്റ്റ്-സെപ്റ്റംബർ) ഈ ഉത്സവം ആഘോഷിക്കുന്നത്. ഗണേശൻ വിഘ്നഹർത്താവാണ് — തടസ്സങ്ങൾ നീക്കുന്ന ദൈവം. മഹാരാഷ്ട്രയിൽ ഗണേശ ചതുർത്ഥി ഏറ്റവും വലിയ ഉത്സവമാണ്. വീടുകളിലും പൊതുസ്ഥലങ്ങളിലും ഗണേശ വിഗ്രഹം സ്ഥാപിച്ച് ആരാധിക്കുന്നു.
ലോകമാന്യ തിലകും ഗണേശോത്സവും
1893-ൽ ലോകമാന്യ ബാല ഗംഗാധര തിലക് ഗണേശ ചതുർത്ഥിയെ പൊതു ഉത്സവമാക്കി മാറ്റി. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്ത് ഇന്ത്യക്കാരെ ഒരുമിപ്പിക്കാനുള്ള മാർഗമായാണ് തിലക് ഗണേശോത്സവം ഉപയോഗിച്ചത്. വീട്ടിൽ മാത്രം ആഘോഷിച്ചിരുന്ന ഉത്സവം പൊതു പന്തലുകളിലേക്ക് മാറി. ഈ നീക്കം സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിന് വലിയ ഊർജം നൽകി. ഗണേശോത്സവം ദേശീയോദ്ഗ്രഥനത്തിന്റെ പ്രതീകമായി മാറി.
മുംബൈയിലെ ലാൽബാഗ്ചാ രാജ
മുംബൈയിലെ ലാൽബാഗ്ചാ രാജ ഗണേശൻ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ഗണേശ വിഗ്രഹമാണ്. 1934 മുതൽ ലാൽബാഗ് പ്രദേശത്ത് ഈ ഗണേശനെ സ്ഥാപിക്കുന്നു. ലക്ഷക്കണക്കിന് ഭക്തർ ദർശനത്തിനായി എത്തുന്നു. ലാൽബാഗ്ചാ രാജയുടെ വിസർജന ഘോഷയാത്ര മുംബൈയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ആഘോഷങ്ങളിലൊന്നാണ്.
വിസർജനവും പരിസ്ഥിതിയും
ഗണേശ ചതുർത്ഥിയുടെ അവസാന ദിവസം ഗണേശ വിഗ്രഹം ജലത്തിൽ നിമജ്ജനം ചെയ്യുന്നു — ഇതിനെ വിസർജനം എന്ന് പറയുന്നു. പരമ്പരാഗതമായി കളിമണ്ണ് കൊണ്ടുള്ള വിഗ്രഹങ്ങളാണ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്. ആധുനിക കാലത്ത് പ്ലാസ്റ്റർ ഓഫ് പാരീസ് വിഗ്രഹങ്ങൾ ജലമലിനീകരണം ഉണ്ടാക്കുന്നു. പരിസ്ഥിതി സൗഹൃദ ഗണേശ വിഗ്രഹങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കാൻ സർക്കാരും സംഘടനകളും പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു.
ആഘോഷത്തിന്റെ രീതികൾ
ഗണേശ ചതുർത്ഥി ദിനത്തിൽ ഭക്തർ ഗണേശ വിഗ്രഹം വീട്ടിൽ സ്ഥാപിക്കുന്നു. മോദകം എന്ന മധുരപലഹാരം ഗണേശന് പ്രിയമാണ്. ഒന്നര ദിവസം, അഞ്ച് ദിവസം, പതിനൊന്ന് ദിവസം എന്നിങ്ങനെ വിവിധ കാലയളവുകളിൽ വിഗ്രഹം സൂക്ഷിക്കുന്നു. വിസർജന ദിവസം ഘോഷയാത്രയായി വിഗ്രഹം ജലാശയത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്നു.
ഗണേശന്റെ പ്രതീകാത്മകത
ഗണേശൻ ജ്ഞാനത്തിന്റെയും സമൃദ്ധിയുടെയും പ്രതീകമാണ്. ഗണേശന്റെ വലിയ തല ജ്ഞാനത്തെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. വലിയ ചെവികൾ ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുന്നതിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ചെറിയ കണ്ണുകൾ ഏകാഗ്രതയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഗണേശന്റെ വാഹനം എലിയാണ്. ഗണേശൻ എല്ലാ കാര്യങ്ങളുടെയും തുടക്കത്തിൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. വിഘ്നങ്ങൾ നീക്കുന്ന ദൈവമാണ് ഗണേശൻ.
ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ
| വിവരം | വസ്തുത |
|---|---|
| ആഘോഷം | ഭാദ്രപദ ശുക്ല ചതുർത്ഥി (ഓഗസ്റ്റ്-സെപ്റ്റംബർ) |
| ദൈവം | ഗണേശൻ (വിഘ്നഹർത്താവ്) |
| പൊതു ഉത്സവമാക്കിയത് | ലോകമാന്യ തിലക് (1893) |
| പ്രശസ്ത വിഗ്രഹം | ലാൽബാഗ്ചാ രാജ, മുംബൈ (1934 മുതൽ) |
| പ്രിയ ഭക്ഷണം | മോദകം |