എസ്.ആർ. ബൊമ്മൈ കേസ് 1994: ആർട്ടിക്കിൾ 356
1994-ലെ എസ്.ആർ. ബൊമ്മൈ കേസിൽ സുപ്രീം കോടതി ആർട്ടിക്കിൾ 356 പ്രകാരമുള്ള രാഷ്ട്രപതി ഭരണത്തിന് കർശനമായ പരിധികൾ നിശ്ചയിച്ചു. ഭൂരിപക്ഷം തെളിയിക്കേണ്ടത് നിയമസഭയുടെ അകത്താണെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.
കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന ബന്ധങ്ങളിൽ നിർണായകമായ വിധിയാണ് 1994-ലെ എസ്.ആർ. ബൊമ്മൈ കേസ്. ആർട്ടിക്കിൾ 356 പ്രകാരം സംസ്ഥാന സർക്കാരുകളെ പിരിച്ചുവിടാനുള്ള രാഷ്ട്രപതിയുടെ അധികാരത്തിന് സുപ്രീം കോടതി കർശനമായ പരിധികൾ നിശ്ചയിച്ചു. ഒൻപതംഗ ഭരണഘടനാ ബെഞ്ച് 1994 മാർച്ച് 11-ന് വിധി പറഞ്ഞു. ഫെഡറലിസവും മതേതരത്വവും ഭരണഘടനയുടെ അടിസ്ഥാന ഘടനയുടെ ഭാഗമാണെന്ന് ഈ വിധി വ്യക്തമാക്കി.
കേസിന്റെ പശ്ചാത്തലം
കർണാടക മുഖ്യമന്ത്രിയായിരുന്ന എസ്.ആർ. ബൊമ്മൈയുടെ സർക്കാരിനെ ഭൂരിപക്ഷം നഷ്ടപ്പെട്ടുവെന്ന് ചൂണ്ടിക്കാട്ടി ഗവർണർ പിരിച്ചുവിട്ടു. നിയമസഭയിൽ വിശ്വാസവോട്ടെടുപ്പ് (ഫ്ലോർ ടെസ്റ്റ്) നടത്താൻ അവസരം നൽകിയില്ല. ഇതിനെതിരെയാണ് ബൊമ്മൈ സുപ്രീം കോടതിയെ സമീപിച്ചത്. അതേസമയം മറ്റ് ചില സംസ്ഥാന സർക്കാരുകളെ പിരിച്ചുവിട്ടതും കോടതിയുടെ പരിഗണനയിലുണ്ടായിരുന്നു. ആർട്ടിക്കിൾ 356 ദുരുപയോഗം ചെയ്ത് പ്രതിപക്ഷ സർക്കാരുകളെ പിരിച്ചുവിടുന്ന പ്രവണത അന്ന് ശക്തമായിരുന്നു. ഈ വിഷയങ്ങളെല്ലാം ചേർന്നാണ് ഒൻപതംഗ ബെഞ്ചിന് മുമ്പാകെ എത്തിയത്.
കോടതിയുടെ പ്രധാന നിർദേശങ്ങൾ
ആർട്ടിക്കിൾ 356 പ്രകാരമുള്ള രാഷ്ട്രപതിയുടെ പ്രഖ്യാപനം നീതിന്യായ പുനഃപരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയമാണെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. രാഷ്ട്രപതിയുടെ 'തൃപ്തി' അന്തിമമല്ല; അത് വസ്തുനിഷ്ഠമായ വിവരങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിലായിരിക്കണം. സർക്കാരിന്റെ ഭൂരിപക്ഷം പരീക്ഷിക്കേണ്ടത് നിയമസഭയുടെ അകത്താണ്; ഗവർണറുടെയോ കേന്ദ്രത്തിന്റെയോ ഏകപക്ഷീയമായ വിലയിരുത്തലിലല്ല. ആർട്ടിക്കിൾ 356 പ്രഖ്യാപനം വരുമ്പോൾ നിയമസഭ പിരിച്ചുവിടരുത്; പാർലമെന്റ് അംഗീകരിക്കുന്നതുവരെ സസ്പെൻഡ് ചെയ്യുക മാത്രമേ ചെയ്യാവൂ. രണ്ട് മാസത്തിനുള്ളിൽ പാർലമെന്റിന്റെ അംഗീകാരം ലഭിച്ചില്ലെങ്കിൽ പ്രഖ്യാപനം അസാധുവാകും.
ഫെഡറലിസവും മതേതരത്വവും
ഫെഡറലിസം ഭരണഘടനയുടെ അടിസ്ഥാന ഘടനയുടെ ഭാഗമാണെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. കേന്ദ്രവും സംസ്ഥാനങ്ങളും തമ്മിലുള്ള അധികാര സന്തുലനം തകർക്കാനാവില്ല. മതേതരത്വവും അടിസ്ഥാന ഘടനയുടെ ഭാഗമാണെന്ന് കോടതി പറഞ്ഞു. മതേതരത്വത്തിന് വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന സംസ്ഥാന സർക്കാരിനെതിരെ ആർട്ടിക്കിൾ 356 ഉപയോഗിക്കാമെങ്കിലും അത് തെളിയിക്കപ്പെടേണ്ടതും നിയമപരമായ നടപടിക്രമം പാലിച്ചുമാത്രമേ ആകാവൂ. ഈ വിധിക്കുശേഷം ആർട്ടിക്കിൾ 356-ന്റെ ദുരുപയോഗം ഗണ്യമായി കുറഞ്ഞു. കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന ബന്ധങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള പരീക്ഷാ ചോദ്യങ്ങളിൽ ഈ കേസ് ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്തതാണ്.
ആർട്ടിക്കിൾ 356-ന്റെ ഉപയോഗവും ദുരുപയോഗവും
ഭരണഘടനാ നിർമാണ സഭയിൽ ഡോ. ബി.ആർ. അംബേദ്കർ ആർട്ടിക്കിൾ 356 'മരിച്ച അക്ഷരം' ആയി തുടരുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിച്ചിരുന്നു. എന്നാൽ സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തരം ഈ ആർട്ടിക്കിൾ നൂറിലേറെ തവണ ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടു. പ്രതിപക്ഷ സർക്കാരുകളെ പിരിച്ചുവിടാൻ കേന്ദ്രം ഇത് ഉപയോഗിച്ചതായി ആരോപണം ഉയർന്നു. 1988-ലെ സർക്കാരിയ കമ്മീഷൻ ആർട്ടിക്കിൾ 356 അവസാനത്തെ ആശ്രയമായി മാത്രം ഉപയോഗിക്കണമെന്ന് ശുപാർശ ചെയ്തു. ബൊമ്മൈ വിധിക്കുശേഷം ഈ ആർട്ടിക്കിളിന്റെ ഉപയോഗം ഗണ്യമായി കുറഞ്ഞു. 2016-ൽ ഉത്തരാഖണ്ഡിലും അരുണാചൽ പ്രദേശിലും ആർട്ടിക്കിൾ 356 പ്രയോഗിച്ചപ്പോൾ സുപ്രീം കോടതി ഫ്ലോർ ടെസ്റ്റ് നടത്താൻ ഉത്തരവിട്ട് ബൊമ്മൈ തത്വങ്ങൾ നടപ്പാക്കി. അരുണാചൽ കേസിൽ പിരിച്ചുവിട്ട സർക്കാരിനെ കോടതി പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. രാഷ്ട്രപതി ഭരണം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിന് മുമ്പ് സംസ്ഥാന സർക്കാരിന് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകണമെന്നും കേന്ദ്രം മറ്റ് മാർഗങ്ങൾ പരീക്ഷിക്കണമെന്നും ബൊമ്മൈ വിധി പറയുന്നു. കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന ബന്ധങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള എല്ലാ ചർച്ചകളിലും ഈ വിധി കേന്ദ്രബിന്ദുവാണ്.
ബൊമ്മൈ കേസിൽ കർണാടകത്തിനൊപ്പം മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളിലെ പിരിച്ചുവിടലുകളും പരിഗണനയിലുണ്ടായിരുന്നു. 1992 ഡിസംബറിൽ ബാബറി മസ്ജിദ് തകർന്നതിനെത്തുടർന്ന് ആറ് സംസ്ഥാന സർക്കാരുകളെ ആർട്ടിക്കിൾ 356 പ്രകാരം പിരിച്ചുവിട്ടിരുന്നു. മതേതരത്വം അടിസ്ഥാന ഘടനയുടെ ഭാഗമാണെന്ന കോടതിയുടെ നിരീക്ഷണം ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് വന്നത്. ആർട്ടിക്കിൾ 355 പ്രകാരം സംസ്ഥാനങ്ങളെ ബാഹ്യ ആക്രമണത്തിൽനിന്നും ആഭ്യന്തര കലാപത്തിൽനിന്നും സംരക്ഷിക്കേണ്ടത് കേന്ദ്രത്തിന്റെ കടമയാണ്. ആർട്ടിക്കിൾ 365 പ്രകാരം കേന്ദ്ര നിർദേശങ്ങൾ പാലിക്കാത്ത സംസ്ഥാനത്ത് ഭരണഘടനാ യന്ത്രം തകരാറിലായെന്ന് കണക്കാക്കാം. 2010-ലെ പുഞ്ചി കമ്മീഷനും ആർട്ടിക്കിൾ 356 അപൂർവമായി മാത്രം ഉപയോഗിക്കണമെന്ന് ശുപാർശ ചെയ്തു. ബൊമ്മൈ വിധിക്കുശേഷം ആർട്ടിക്കിൾ 356-ന്റെ ഉപയോഗം ഗണ്യമായി കുറഞ്ഞു എന്നതാണ് ഈ വിധിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടം.
ബൊമ്മൈ വിധിക്ക് മുമ്പ് ആർട്ടിക്കിൾ 356 നൂറിലേറെ തവണ ഉപയോഗിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു. 1987–92 കാലത്ത് പഞ്ചാബിൽ രാഷ്ട്രപതി ഭരണം വർഷങ്ങളോളം നീണ്ടുനിന്നു. 1990-കളിൽ ജമ്മു കശ്മീരിലും രാഷ്ട്രപതി ഭരണം ദീർഘകാലം തുടർന്നു. ആർട്ടിക്കിൾ 356 പ്രകാരമുള്ള പ്രഖ്യാപനത്തിന് പരമാവധി മൂന്ന് വർഷമാണ് കാലാവധി; അതിന് പാർലമെന്റിന്റെ അംഗീകാരം ഓരോ ആറ് മാസത്തിലും ആവശ്യമാണ്. ബൊമ്മൈ വിധിക്കുശേഷം രാഷ്ട്രപതി ഭരണത്തിന്റെ ഉപയോഗം ഗണ്യമായി കുറഞ്ഞു. കേന്ദ്ര-സംസ്ഥാന ബന്ധങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള ചർച്ചകളിൽ സർക്കാരിയ കമ്മീഷനും പുഞ്ചി കമ്മീഷനും ബൊമ്മൈ വിധിയും ഒരുമിച്ച് പഠിക്കേണ്ട വിഷയങ്ങളാണ്.
പരീക്ഷയ്ക്ക് ഓർക്കുക
- വിധി: 1994 മാർച്ച് 11; ഒൻപതംഗ ഭരണഘടനാ ബെഞ്ച്.
- ബന്ധപ്പെട്ട ആർട്ടിക്കിൾ: ആർട്ടിക്കിൾ 356 (സംസ്ഥാനത്ത് രാഷ്ട്രപതി ഭരണം).
- ആർട്ടിക്കിൾ 356 പ്രഖ്യാപനം നീതിന്യായ പുനഃപരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയം.
- ഭൂരിപക്ഷം തെളിയിക്കേണ്ടത് നിയമസഭയുടെ അകത്ത് ഫ്ലോർ ടെസ്റ്റിലൂടെ മാത്രം.
- നിയമസഭ പിരിച്ചുവിടരുത്; പാർലമെന്റ് അംഗീകരിക്കുന്നതുവരെ സസ്പെൻഡ് ചെയ്യാം.
- രണ്ട് മാസത്തിനുള്ളിൽ പാർലമെന്റിന്റെ അംഗീകാരം ലഭിച്ചില്ലെങ്കിൽ പ്രഖ്യാപനം അസാധുവാകും.
- ഫെഡറലിസവും മതേതരത്വവും അടിസ്ഥാന ഘടനയുടെ ഭാഗം.
- സർക്കാരിയ കമ്മീഷൻ (1988): ആർട്ടിക്കിൾ 356 അവസാനത്തെ ആശ്രയമായി മാത്രം.
- അംബേദ്കർ ആർട്ടിക്കിൾ 356 'മരിച്ച അക്ഷരം' ആയി തുടരുമെന്ന് പ്രതീക്ഷിച്ചു.
- 2016-ലെ ഉത്തരാഖണ്ഡ്, അരുണാചൽ കേസുകളിൽ ബൊമ്മൈ തത്വങ്ങൾ പ്രയോഗിച്ചു.
ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ
| വിവരം | വസ്തുത |
|---|---|
| വിധി തീയതി | 1994 മാർച്ച് 11 |
| ബെഞ്ച് | 9 അംഗ ഭരണഘടനാ ബെഞ്ച് |
| ബന്ധപ്പെട്ട ആർട്ടിക്കിൾ | ആർട്ടിക്കിൾ 356 |
| പ്രധാന തത്വം | ഭൂരിപക്ഷം ഫ്ലോർ ടെസ്റ്റിലൂടെ മാത്രം; പ്രഖ്യാപനം നീതിന്യായ പുനഃപരിശോധനയ്ക്ക് വിധേയം |
| അടിസ്ഥാന ഘടന | ഫെഡറലിസം, മതേതരത്വം |
| നിയമസഭ | പാർലമെന്റ് അംഗീകരിക്കുന്നതുവരെ സസ്പെൻഡ് ചെയ്യാം, പിരിച്ചുവിടരുത് |