അജ്മീർ ഷെരീഫ് ദർഗ്ഗ
സൂഫി സന്യാസി ഖ്വാജ മൊയ്നുദ്ദീൻ ചിഷ്തിയുടെ ശവകുടീരമായ അജ്മീർ ഷെരീഫ് ദർഗ്ഗയുടെ ചരിത്രവും പ്രാധാന്യവും പരിചയപ്പെടാം.
രാജസ്ഥാനിലെ അജ്മീർ നഗരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന അജ്മീർ ഷെരീഫ് ദർഗ്ഗ ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സൂഫി തീർഥാടനകേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നാണ്. സൂഫി സന്യാസിയായ ഖ്വാജ മൊയ്നുദ്ദീൻ ചിഷ്തിയുടെ ശവകുടീരമാണ് ഈ ദർഗ്ഗ. എല്ലാ മതങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള ലക്ഷക്കണക്കിന് ഭക്തർ എല്ലാ വർഷവും ഇവിടെ എത്തുന്നു. മതസൗഹാർദത്തിന്റെയും മാനവികതയുടെയും പ്രതീകമായാണ് അജ്മീർ ദർഗ്ഗ അറിയപ്പെടുന്നത്.
ഖ്വാജ മൊയ്നുദ്ദീൻ ചിഷ്തി
മൊയ്നുദ്ദീൻ ചിഷ്തി പന്ത്രണ്ടാം നൂറ്റാണ്ടിൽ പേർഷ്യയിൽ ജനിച്ച സൂഫി സന്യാസിയായിരുന്നു. 1192-ഓടെ അദ്ദേഹം ഇന്ത്യയിലെത്തി അജ്മീരിൽ താമസമാക്കി. സ്നേഹം, സഹിഷ്ണുത, സേവനം എന്നിവയായിരുന്നു അദ്ദേഹത്തിന്റെ ഉപദേശങ്ങളുടെ കാതൽ. പാവപ്പെട്ടവരെയും രോഗികളെയും സഹായിക്കുന്നതിന് അദ്ദേഹം പ്രാധാന്യം നൽകി. 1236-ൽ അജ്മീരിൽ വച്ച് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശവകുടീരത്തിന് ചുറ്റുമായി ദർഗ്ഗ വളർന്നു. ചിഷ്തി സൂഫി സമ്പ്രദായത്തിന്റെ ഇന്ത്യയിലെ പ്രധാന കേന്ദ്രമായി അജ്മീർ മാറി.
ദർഗ്ഗയും ആചാരങ്ങളും
ദർഗ്ഗയിലെ പ്രധാന കെട്ടിടങ്ങളിൽ പലതും മുഗൾ ചക്രവർത്തിമാരാണ് നിർമിച്ചത്. അക്ബർ ചക്രവർത്തി അജ്മീർ ദർഗ്ഗ പലവട്ടം സന്ദർശിക്കുകയും സംഭാവനകൾ നൽകുകയും ചെയ്തതായി ചരിത്രത്തിൽ പറയുന്നു. ദർഗ്ഗയുടെ പ്രവേശനകവാടമായ നിസാമി ഗേറ്റും ബുൾന്ദ് ദർവാസയും പ്രസിദ്ധമാണ്. ഭക്തർ ദർഗ്ഗയിൽ ചാദർ അഥവാ പട്ടുതുണി സമർപ്പിക്കുന്നു. റോസാപ്പൂക്കൾ അർപ്പിക്കുന്നതും പ്രധാന ആചാരമാണ്. ദർഗ്ഗയിൽ എല്ലാ ദിവസവും ഖവാലി സംഗീതം നടക്കുന്നു. സൂഫി സംഗീതത്തിന്റെ ഈ രൂപം ദർഗ്ഗയുടെ അന്തരീക്ഷത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ദർഗ്ഗയിലെ ലംഗർഖാനയിൽ എല്ലാ ദിവസവും ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾക്ക് ഭക്ഷണം നൽകുന്നു.
ഉർസ് ഉത്സവം
ഖ്വാജ മൊയ്നുദ്ദീൻ ചിഷ്തിയുടെ ചരമവാർഷികമാണ് ഉർസ് ഉത്സവം. ഇസ്ലാമിക കലണ്ടറിലെ റജബ് മാസത്തിലാണ് ഉർസ് ആഘോഷിക്കുന്നത്. ആറുദിവസം നീളുന്ന ഉത്സവത്തിൽ ലക്ഷക്കണക്കിന് ഭക്തർ അജ്മീരിലെത്തുന്നു. ഖവാലി സംഗീതപരിപാടികളും പ്രാർഥനകളും ഉത്സവത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഉർസ് കാലത്ത് അജ്മീർ നഗരം മുഴുവൻ ഉത്സവാന്തരീക്ഷത്തിലാകുന്നു. ഹിന്ദുക്കളും മുസ്ലിങ്ങളും ഒരുമിച്ച് ആഘോഷിക്കുന്ന ഉത്സവമാണ് ഉർസ്. ഇന്ത്യയുടെ ഗംഗാ-ജമുനി സംസ്കാരത്തിന്റെ അതായത് ഹിന്ദു-മുസ്ലിം സാംസ്കാരിക ഐക്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും നല്ല ഉദാഹരണങ്ങളിലൊന്നാണ് അജ്മീർ ദർഗ്ഗ.
മുഗൾ ചക്രവർത്തിമാരും ദർഗ്ഗയും
അജ്മീർ ദർഗ്ഗയുടെ ചരിത്രത്തിൽ മുഗൾ ചക്രവർത്തിമാർക്ക് വലിയ പങ്കുണ്ട്. അക്ബർ ചക്രവർത്തി അജ്മീർ ദർഗ്ഗ പലവട്ടം സന്ദർശിച്ചതായി ചരിത്രരേഖകൾ പറയുന്നു. അദ്ദേഹം ആഗ്രയിൽ നിന്ന് അജ്മീരിലേക്ക് കാൽനടയായി തീർഥാടനം നടത്തിയതായും വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. അക്ബറിന്റെ കാലത്ത് ദർഗ്ഗയിൽ അക്ബരി മസ്ജിദ് നിർമിച്ചു. ഷാജഹാൻ ചക്രവർത്തി ദർഗ്ഗയുടെ വെള്ള മാർബിൾ പള്ളി നിർമിച്ചു. ജഹാംഗീർ ചക്രവർത്തിയും ദർഗ്ഗയ്ക്ക് സംഭാവനകൾ നൽകി. ദർഗ്ഗയുടെ പ്രധാന കവാടമായ ബുൾന്ദ് ദർവാസ മുഗൾ വാസ്തുവിദ്യയുടെ ഉദാഹരണമാണ്. നിസാമി ഗേറ്റ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന കവാടവും പ്രസിദ്ധമാണ്. ദർഗ്ഗയിലെ വലിയ അലങ്കാര പാത്രങ്ങളിൽ ഭക്തർക്ക് ഭക്ഷണം തയ്യാറാക്കി വിതരണം ചെയ്യുന്നു.
അജ്മീർ നഗരത്തിലെ മറ്റ് പ്രധാന സ്ഥലങ്ങളും തീർഥാടകരെ ആകർഷിക്കുന്നു. അനാസാഗർ തടാകം അജ്മീരിലെ മനോഹരമായ സ്ഥലങ്ങളിലൊന്നാണ്. താരാഗഡ് കോട്ട മലയുടെ മുകളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. അജ്മീറിൽ നിന്ന് അധികം അകലെയല്ലാത്ത പുഷ്കർ തടാകവും ബ്രഹ്മക്ഷേത്രവും സഞ്ചാരികളുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യമാണ്. അജ്മീർ ദർഗ്ഗ ഹിന്ദു-മുസ്ലിം സൗഹാർദത്തിന്റെ പ്രതീകമായി നിലകൊള്ളുന്നു. എല്ലാ വർഷവും ഉർസ് ഉത്സവത്തിന് ഹിന്ദുക്കളും മുസ്ലിങ്ങളും ഒരുമിച്ച് പങ്കെടുക്കുന്നു. സൂഫി സന്യാസിമാരുടെ സ്നേഹത്തിന്റെയും സേവനത്തിന്റെയും സന്ദേശം ഇന്നും ദർഗ്ഗയിലൂടെ പ്രചരിക്കുന്നു. മതത്തിന്റെ അതിർവരമ്പുകൾക്കപ്പുറം മനുഷ്യസ്നേഹം ആഘോഷിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് അജ്മീർ ഷെരീഫ്.
ദർഗ്ഗയിലെ സേവനങ്ങളും ഖവാലിയും
അജ്മീർ ദർഗ്ഗയിൽ എല്ലാ ദിവസവും നടക്കുന്ന ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സേവനങ്ങളിലൊന്നാണ് ലംഗർ. ദർഗ്ഗയിലെ അടുക്കളയിൽ തയ്യാറാക്കുന്ന ഭക്ഷണം ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾക്ക് സൗജന്യമായി വിതരണം ചെയ്യുന്നു. ജാതിയും മതവും നോക്കാതെ എല്ലാവർക്കും ഇവിടെ ഭക്ഷണം ലഭിക്കുന്നു. ദർഗ്ഗയിലെ വലിയ പാത്രങ്ങളിൽ ഭക്ഷണം പാകം ചെയ്യുന്ന പതിവ് നൂറ്റാണ്ടുകളായി തുടരുന്നു. ഭക്തർ പണം, ഭക്ഷ്യവസ്തുക്കൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ എന്നിവ ദർഗ്ഗയ്ക്ക് സംഭാവന നൽകുന്നു. ഈ സംഭാവനകളാണ് ദർഗ്ഗയുടെ സേവനപ്രവർത്തനങ്ങൾക്ക് അടിസ്ഥാനം. ദർഗ്ഗയിലെ ഖവാലി സംഗീതം സൂഫി പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ഹൃദയമാണ്. എല്ലാ ദിവസവും വൈകുന്നേരം ഖവാലി ഗായകർ ദർഗ്ഗയിൽ പാടുന്നു. അമീർ ഖുസ്രു രചിച്ചതായി കരുതപ്പെടുന്ന ഗാനങ്ങളും ഖവാലിയിൽ പാടാറുണ്ട്. ഭക്തർ ചാദർ അഥവാ പട്ടുതുണിയും റോസാപ്പൂക്കളും ദർഗ്ഗയിൽ സമർപ്പിക്കുന്നു. പ്രാർഥനയും സംഗീതവും സേവനവും ഒരുമിക്കുന്ന സ്ഥലമാണ് അജ്മീർ ദർഗ്ഗ.
അജ്മീർ ദർഗ്ഗ സന്ദർശിക്കുന്നവർക്ക് അവിടുത്തെ ശാന്തമായ അന്തരീക്ഷം മറക്കാനാകാത്ത അനുഭവമാണ്. ദർഗ്ഗയിലെ പ്രാർഥനകളും ഖവാലി സംഗീതവും സന്ദർശകരുടെ മനസ്സിനെ ശാന്തമാക്കുന്നു. എല്ലാ മതങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള ആളുകൾ ഇവിടെ ഒരുമിച്ച് പ്രാർഥിക്കുന്നു. ദർഗ്ഗയുടെ ചരിത്രം ഇന്ത്യയുടെ സൂഫി പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ചരിത്രമാണ്. മൊയ്നുദ്ദീൻ ചിഷ്തിയുടെ സ്നേഹത്തിന്റെയും സേവനത്തിന്റെയും സന്ദേശം ഇന്നും പ്രസക്തമാണ്. അജ്മീർ ദർഗ്ഗ ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യത്തിന്റെയും മതസൗഹാർദത്തിന്റെയും ജീവിക്കുന്ന പ്രതീകമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
അജ്മീർ ദർഗ്ഗയും ഗംഗാ-ജമുനി സംസ്കാരവും
അജ്മീർ ദർഗ്ഗ ഇന്ത്യയുടെ ഗംഗാ-ജമുനി സംസ്കാരത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്. ഹിന്ദു-മുസ്ലിം സാംസ്കാരിക ഐക്യത്തെയാണ് ഗംഗാ-ജമുനി സംസ്കാരം എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഉർസ് ഉത്സവത്തിന് ഹിന്ദുക്കളും മുസ്ലിങ്ങളും ഒരുമിച്ച് പങ്കെടുക്കുന്നു. ദർഗ്ഗയിൽ ചാദർ സമർപ്പിക്കുന്ന ഹിന്ദു ഭക്തരുടെ എണ്ണം വളരെ കൂടുതലാണ്. സൂഫി സന്യാസിമാരുടെ സ്നേഹത്തിന്റെയും സഹിഷ്ണുതയുടെയും സന്ദേശം എല്ലാ മതങ്ങളിലെയും ആളുകളെ ആകർഷിക്കുന്നു. അജ്മീർ ദർഗ്ഗ മതസൗഹാർദത്തിന്റെ ജീവിക്കുന്ന ഉദാഹരണമായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ ബഹുസ്വര സംസ്കാരത്തിന്റെ ശക്തി ഈ ദർഗ്ഗ വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ
| വിവരം | വസ്തുത |
|---|---|
| ദർഗ്ഗ | അജ്മീർ ഷെരീഫ് ദർഗ്ഗ |
| സ്ഥലം | അജ്മീർ, രാജസ്ഥാൻ |
| ആരുടെ ശവകുടീരം | ഖ്വാജ മൊയ്നുദ്ദീൻ ചിഷ്തി |
| ഇന്ത്യയിലെത്തിയത് | 1192-ഓടെ |
| അന്ത്യം | 1236, അജ്മീർ |
| പ്രധാന ഉത്സവം | ഉർസ്, റജബ് മാസം, ആറുദിവസം |
| പ്രത്യേകതകൾ | ഖവാലി സംഗീതം, ചാദർ സമർപ്പണം, ലംഗർ |