ഭരതനാട്യം: തമിഴ്നാടിന്റെ ശാസ്ത്രീയ നൃത്തം
തമിഴ്നാട്ടിലെ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് ലോകവേദികളിലേക്ക് ഉയർന്ന ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പുരാതനമായ ശാസ്ത്രീയ നൃത്തരൂപമാണ് ഭരതനാട്യം. അതിന്റെ ചരിത്രവും സവിശേഷതകളും പുനരുജ്ജീവനവും പരിചയപ്പെടാം.
ഇന്ത്യയിലെ എട്ട് ശാസ്ത്രീയ നൃത്തരൂപങ്ങളിൽ ഏറ്റവും പുരാതനവും ഏറ്റവും വ്യാപകമായി അഭ്യസിക്കപ്പെടുന്നതുമാണ് ഭരതനാട്യം. തമിഴ്നാട്ടിലെ ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ ദേവദാസിമാർ ആരാധനയുടെ ഭാഗമായി അവതരിപ്പിച്ചിരുന്ന ഈ നൃത്തം ഇന്ന് ലോകമെമ്പാടുമുള്ള വേദികളിൽ അരങ്ങേറുന്നു. ഭരതമുനിയുടെ നാട്യശാസ്ത്രമാണ് ഈ നൃത്തരൂപത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന ഗ്രന്ഥം.
ഉത്ഭവവും ചരിത്രവും
ഭരതനാട്യത്തിന്റെ വേരുകൾ തമിഴ്നാട്ടിലെ പുരാതന ക്ഷേത്രപാരമ്പര്യത്തിലാണ്. ദേവദാസിമാർ എന്നറിയപ്പെട്ടിരുന്ന ക്ഷേത്രനർത്തകികൾ ദേവന് മുന്നിൽ നൃത്തം അവതരിപ്പിച്ചിരുന്നു. അക്കാലത്ത് ഈ നൃത്തം സദിർ അഥവാ ദാസി ആട്ടം എന്നാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ തഞ്ചാവൂരിലെ നാല് സഹോദരന്മാർ ചേർന്ന തഞ്ചൂർ ക്വാർട്ടറ്റ് ഈ നൃത്തത്തിന്റെ അവതരണക്രമം ചിട്ടപ്പെടുത്തി. മാർഗം എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ ക്രമത്തിൽ അലാരിപ്പ്, ജതിസ്വരം, ശബ്ദം, വർണം, പദം, തില്ലാന എന്നീ ഇനങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണകാലത്ത് നൃത്തവിരുദ്ധ പ്രചാരണങ്ങൾ ഈ കലയെ പ്രതിസന്ധിയിലാക്കി. ക്ഷേത്രങ്ങളിൽ നിന്ന് നൃത്തം പുറത്താക്കപ്പെട്ടതോടെ ഈ പാരമ്പര്യം നിലനിൽപ്പിന്റെ വക്കിലെത്തി.
നൃത്തരൂപത്തിന്റെ സവിശേഷതകൾ
ഭരതനാട്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും തിരിച്ചറിയാവുന്ന സവിശേഷത അരമണ്ടി എന്ന അർധമണ്ഡലാകൃതിയിലുള്ള ഇരിപ്പാണ്. കാൽമുട്ടുകൾ വളച്ച് പാദങ്ങൾ പുറത്തേക്ക് തിരിച്ച് നിൽക്കുന്ന ഈ നില നൃത്തത്തിന് ശില്പഭംഗി നൽകുന്നു. കർണാടക സംഗീതമാണ് ഭരതനാട്യത്തിന്റെ പശ്ചാത്തല സംഗീതം. മൃദംഗം, വയലിൻ, വീണ, നട്ടുവാങ്കം എന്നീ വാദ്യങ്ങൾ അരങ്ങിൽ ഉപയോഗിക്കുന്നു. നർത്തകി കാലിൽ കെട്ടുന്ന ചിലമ്പിന്റെ ശബ്ദം താളത്തിന് ആധാരമാണ്. മുഖഭാവങ്ങളും കൈമുദ്രകളും കഥ പറയാനുള്ള പ്രധാന മാർഗമാണ്. ഭാവം, രാഗം, താളം എന്നീ മൂന്നെണ്ണം ചേർന്നതാണ് ഭരതം എന്ന പേരിന്റെ അർഥമെന്നും പറയപ്പെടുന്നു. നൃത്തത്തിൽ ശിവന്റെ നർത്തനഭാവമായ നടരാജനോടുള്ള ഭക്തി പ്രധാന പ്രമേയമാണ്. ശൃംഗാരവും ഭക്തിയും ഇഴചേർന്ന കഥകളാണ് അവതരിപ്പിക്കാറുള്ളത്.
പുനരുജ്ജീവനവും പ്രശസ്തരായ കലാകാരന്മാർ
ഇരുപതാം നൂറ്റാണ്ടിൽ രുക്മിണി ദേവി അരുണ്ഡേലും ഇ. കൃഷ്ണ അയ്യരും ചേർന്നാണ് ഭരതനാട്യത്തെ പുനരുജ്ജീവിപ്പിച്ചത്. 1936-ൽ രുക്മിണി ദേവി ചെന്നൈയിൽ കലാക്ഷേത്രം സ്ഥാപിച്ചു. ക്ഷേത്രപാരമ്പര്യത്തിൽ നിന്ന് നൃത്തത്തെ വേദികലയായി മാറ്റിയെടുത്തത് അവരുടെ സംഭാവനയാണ്. ദേവദാസി പാരമ്പര്യത്തിന്റെ യഥാർഥ ശൈലി കാത്തുസൂക്ഷിച്ചത് ബാലസരസ്വതിയാണ്. പത്മ സുബ്രഹ്മണ്യം, യാമിനി കൃഷ്ണമൂർത്തി, അലർമേൽ വള്ളി, മല്ലിക സാരാഭായ് എന്നിവർ ഈ രംഗത്തെ പ്രശസ്തരായ പേരുകളാണ്. ഇന്ന് ഭരതനാട്യം സ്കൂളുകളിലും സർവകലാശാലകളിലും പഠിപ്പിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു ശാസ്ത്രീയ കലയാണ്. പരീക്ഷകളിൽ ഭരതനാട്യത്തെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ പതിവായി വരാറുണ്ട്.
അഭിനയവും വേഷവും
ഭരതനാട്യത്തിൽ അഭിനയം നാല് തരത്തിലുണ്ട്. ശരീരചലനങ്ങളിലൂടെയുള്ള ആംഗികാഭിനയം, വാക്കുകളിലൂടെയും പാട്ടിലൂടെയുമുള്ള വാചികാഭിനയം, വേഷത്തിലൂടെയും അലങ്കാരത്തിലൂടെയുമുള്ള ആഹാര്യാഭിനയം, ആന്തരിക വികാരങ്ങളിലൂടെയുള്ള സാത്ത്വികാഭിനയം എന്നിവയാണവ. കൈമുദ്രകൾക്ക് ഭരതനാട്യത്തിൽ വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഓരോ മുദ്രയ്ക്കും പ്രത്യേക അർഥമുണ്ട്. കണ്ണുകളുടെ ചലനവും മുഖഭാവങ്ങളും കഥാപാത്രങ്ങളുടെ വികാരങ്ങൾ പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. നൃത്തത്തിന്റെ താളം നട്ടുവനാർ എന്ന താളവാദ്യക്കാരനാണ് നിയന്ത്രിക്കുന്നത്. നട്ടുവാങ്കം എന്ന ചെറിയ താളവാദ്യമാണ് അദ്ദേഹം ഉപയോഗിക്കുന്നത്. ഭരതനാട്യ വേഷം പട്ടുസാരിയാണ്. സാരിയുടെ മടക്കുകൾ അരമണ്ടി നിലയിൽ വിശറിപോലെ തുറക്കുന്നു. ക്ഷേത്രാഭരണങ്ങൾ, അരപ്പട്ട, കമ്മലുകൾ, നെറ്റിച്ചുട്ടി എന്നിവ വേഷത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. മുടിയിൽ പൂക്കൾ ചൂടുകയും കാലുകളിൽ ചുവന്ന അൾത്ത ചായം പൂശുകയും ചെയ്യുന്നു. നൃത്തത്തിലെ നൂറ്റെട്ട് കരണങ്ങൾ നാട്യശാസ്ത്രത്തിൽ വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. തഞ്ചാവൂരിലെ ബൃഹദീശ്വര ക്ഷേത്രത്തിലെ ശില്പങ്ങളിൽ ഈ കരണങ്ങൾ കൊത്തിവെച്ചിട്ടുണ്ട്. മാർഗത്തിലെ ഏറ്റവും ദൈർഘ്യമേറിയ ഇനമാണ് വർണം. തില്ലാനയോടെയാണ് അവതരണം അവസാനിക്കുന്നത്. കലാക്ഷേത്ര ശൈലിയും ബാലസരസ്വതിയുടെ ദേവദാസി ശൈലിയും ഭരതനാട്യത്തിലെ രണ്ട് പ്രധാന പാരമ്പര്യങ്ങളാണ്.
ഭരതനാട്യം ഇന്ന്
ഇന്ന് ഭരതനാട്യം ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരിക പ്രതിനിധിയായി ലോകമെമ്പാടും അറിയപ്പെടുന്നു. ചെന്നൈയിലെ ഡിസംബർ സംഗീതോത്സവത്തിൽ നിരവധി ഭരതനാട്യ അവതരണങ്ങൾ നടക്കുന്നു. വിദേശരാജ്യങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്ന ഇന്ത്യക്കാരുടെ മക്കൾ ഭരതനാട്യം പഠിക്കുന്നത് സാധാരണമാണ്. സർവകലാശാലകളിൽ ഭരതനാട്യം ബിരുദ വിഷയമായി പഠിപ്പിക്കുന്നു. കലാക്ഷേത്രം ഇന്നും ഈ കലയുടെ പ്രധാന കേന്ദ്രമാണ്. സിനിമകളിലും നൃത്തനാടകങ്ങളിലും ഭരതനാട്യത്തിന്റെ ഘടകങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. പരമ്പരാഗത ശൈലി നിലനിർത്തിക്കൊണ്ടുതന്നെ പുതിയ പ്രമേയങ്ങൾ അവതരിപ്പിക്കാൻ നർത്തകർ ശ്രമിക്കുന്നു. തമിഴ്നാട് സർക്കാർ ഈ കലയുടെ പ്രചാരണത്തിന് പിന്തുണ നൽകുന്നു.
ചെന്നൈ സംഗീതോത്സവവും ഭരതനാട്യവും
ഡിസംബർ-ജനുവരി മാസങ്ങളിൽ ചെന്നൈയിൽ നടക്കുന്ന സംഗീതോത്സവത്തിൽ ഭരതനാട്യത്തിന് പ്രത്യേക സ്ഥാനമുണ്ട്. നഗരത്തിലെ സഭകൾ എന്നറിയപ്പെടുന്ന സാംസ്കാരിക സംഘടനകൾ ഈ കാലത്ത് നിരവധി നൃത്തപരിപാടികൾ സംഘടിപ്പിക്കുന്നു. മുതിർന്ന കലാകാരന്മാരും യുവ നർത്തകരും ഈ വേദികളിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ഭരതനാട്യം പഠിക്കുന്ന കുട്ടികൾക്ക് ഈ ഉത്സവം വലിയ പ്രചോദനമാണ്. ചെന്നൈയിലെ കലാക്ഷേത്രം, കൃഷ്ണ ഗാന സഭ തുടങ്ങിയ സ്ഥാപനങ്ങൾ നൃത്തപരിപാടികൾക്ക് വേദിയാകുന്നു. തമിഴ്നാട്ടിലെ ക്ഷേത്രോത്സവങ്ങളിലും ഭരതനാട്യം അവതരിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ചിദംബരം നടരാജ ക്ഷേത്രത്തിലെ നാട്യാഞ്ജലി ഉത്സവം ഭരതനാട്യത്തിന്റെ പ്രധാന വേദികളിൽ ഒന്നാണ്. ഈ ഉത്സവത്തിൽ രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള നർത്തകർ പങ്കെടുക്കുന്നു.
ഭരതനാട്യവും ക്ഷേത്രശില്പങ്ങളും
ഭരതനാട്യത്തിന്റെ ചരിത്രം തമിഴ്നാട്ടിലെ ക്ഷേത്രശില്പങ്ങളിൽ കൊത്തിവെച്ചിട്ടുണ്ട്. തഞ്ചാവൂർ, ചിദംബരം, കാഞ്ചീപുരം ക്ഷേത്രങ്ങളിലെ ശില്പങ്ങളിൽ നൃത്തഭാവങ്ങൾ കാണാം. നാട്യശാസ്ത്രത്തിലെ കരണങ്ങൾ ഈ ശില്പങ്ങളിൽ പ്രതിഫലിക്കുന്നു. ഭരതനാട്യത്തിന് സംഗീത നാടക അക്കാദമി പുരസ്കാരങ്ങൾ ലഭിച്ച നിരവധി കലാകാർ ഉണ്ട്. തമിഴ്നാട്ടിലെ സ്കൂളുകളിലും കലാലയങ്ങളിലും ഭരതനാട്യം പഠിപ്പിക്കുന്നു. ഈ നൃത്തം തമിഴ് സംസ്കാരത്തിന്റെ അഭിമാനമായി നിലകൊള്ളുന്നു.
ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ
| വിവരം | വസ്തുത |
|---|---|
| സംസ്ഥാനം | തമിഴ്നാട് |
| പഴയ പേര് | സദിർ അഥവാ ദാസി ആട്ടം |
| അടിസ്ഥാന ഗ്രന്ഥം | ഭരതമുനിയുടെ നാട്യശാസ്ത്രം |
| സംഗീതം | കർണാടക സംഗീതം |
| പ്രധാന നില | അരമണ്ടി |
| പുനരുദ്ധാരക | രുക്മിണി ദേവി അരുണ്ഡേൽ |
| കലാക്ഷേത്രം സ്ഥാപിച്ച വർഷം | 1936 |
| അവതരണക്രമം | മാർഗം |