ബ്രഹ്മോ സമാജം: രാജാ റാം മോഹൻ റോയിയുടെ പരിഷ്കരണ പ്രസ്ഥാനം
1828-ൽ രാജാ റാം മോഹൻ റോയി സ്ഥാപിച്ച ബ്രഹ്മോ സമാജം സതി നിരോധനത്തിനും സ്ത്രീ വിദ്യാഭ്യാസത്തിനും വേണ്ടി പോരാടിയ ഇന്ത്യൻ നവോത്ഥാനത്തിന്റെ ആദ്യത്തെ സംഘടിത പ്രസ്ഥാനമാണ്.
ഇന്ത്യൻ നവോത്ഥാനത്തിന്റെ പിതാവ് എന്നറിയപ്പെടുന്ന രാജാ റാം മോഹൻ റോയി 1828-ൽ കൽക്കത്തയിൽ സ്ഥാപിച്ച ബ്രഹ്മോ സമാജം, പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിലെ സാമൂഹിക-മത പരിഷ്കരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങളുടെ തുടക്കക്കാരനാണ്. ഏകദൈവ വിശ്വാസത്തെ അടിസ്ഥാനമാക്കി വിഗ്രഹാരാധനയെയും അന്ധവിശ്വാസങ്ങളെയും എതിർത്ത ഈ പ്രസ്ഥാനം, ആധുനിക ഇന്ത്യയുടെ സാമൂഹിക ചിന്തയ്ക്ക് അടിത്തറ പാകി.
രാം മോഹൻ റോയിയുടെ ജീവിതവും ആത്മീയ സഭയും
1772 മെയ് 22-ന് ബംഗാളിലെ രാധാനഗറിൽ ജനിച്ച റാം മോഹൻ റോയി സംസ്കൃതം, പേർഷ്യൻ, അറബിക്, ഇംഗ്ലീഷ്, ബംഗാളി തുടങ്ങി നിരവധി ഭാഷകളിൽ പ്രാവീണ്യം നേടിയ പണ്ഡിതനായിരുന്നു. മുഗൾ ചക്രവർത്തി അക്ബർ രണ്ടാമൻ അദ്ദേഹത്തിന് "രാജാ" എന്ന ബിരുദം നൽകി. 1815-ൽ അദ്ദേഹം കൽക്കത്തയിൽ ആത്മീയ സഭ സ്ഥാപിച്ചു — സാമൂഹിക-മത പരിഷ്കാരങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള സ്വതന്ത്ര ചർച്ചകൾക്കുള്ള ബൗദ്ധിക വേദിയായിരുന്നു ഇത്. സതി, ബാലവിവാഹം, ജാതിവ്യവസ്ഥ എന്നിവയ്ക്കെതിരെ ഈ സഭ ശബ്ദമുയർത്തി. ആത്മീയ സഭയുടെ തുടർച്ചയായാണ് 1828-ൽ ബ്രഹ്മോ സമാജം രൂപംകൊണ്ടത്.
സതി നിരോധനവും സാമൂഹിക പരിഷ്കാരങ്ങളും
റാം മോഹൻ റോയിയുടെ ഏറ്റവും വലിയ നേട്ടം സതി സമ്പ്രദായം നിരോധിക്കാൻ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാരിനെ പ്രേരിപ്പിച്ചതാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ നിരന്തരമായ പ്രചാരണത്തിന്റെ ഫലമായി 1829-ൽ ഗവർണർ ജനറൽ ലോർഡ് വില്യം ബെന്റിക് പതിനേഴാം നിയമം പാസാക്കി സതി നിരോധിച്ചു. സ്ത്രീ വിദ്യാഭ്യാസം, വിധവാ പുനർവിവാഹം, സ്ത്രീകൾക്ക് സ്വത്തവകാശം എന്നീ ആവശ്യങ്ങൾക്കും അദ്ദേഹം പോരാടി. ജാതിവ്യവസ്ഥയെയും ബഹുഭാര്യാത്വത്തെയും അദ്ദേഹം എതിർത്തു. പാശ്ചാത്യ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെ ആവശ്യകത ഊന്നിപ്പറഞ്ഞ അദ്ദേഹം കൽക്കത്തയിൽ ഹിന്ദു കോളേജ് (പിൽക്കാല പ്രസിഡൻസി കോളേജ്) സ്ഥാപിക്കാൻ സഹായിച്ചു.
പത്രപ്രവർത്തനവും പൈതൃകവും
സംബാദ് കൗമുദി തുടങ്ങിയ പത്രങ്ങൾ ആരംഭിച്ച് പത്രസ്വാതന്ത്ര്യത്തിനുവേണ്ടിയും റാം മോഹൻ റോയി പോരാടി — ഇന്ത്യൻ പത്രപ്രവർത്തനത്തിന്റെ പിതാക്കന്മാരിലൊരാളായി അദ്ദേഹം കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മരണശേഷം ദേവേന്ദ്രനാഥ ടാഗോറും കേശവ് ചന്ദ്ര സെന്നും ബ്രഹ്മോ സമാജത്തെ മുന്നോട്ടു നയിച്ചു. ഉപനിഷത്തുകളുടെ തത്ത്വചിന്തയ്ക്ക് ഊന്നൽ നൽകിയ ദേവേന്ദ്രനാഥ ടാഗോർ പ്രസ്ഥാനം വ്യാപിപ്പിച്ചു. യുക്തിപരമായ മതചിന്തയ്ക്കും സാമൂഹിക സമത്വത്തിനും വേണ്ടിയുള്ള ബ്രഹ്മോ സമാജത്തിന്റെ പോരാട്ടം പിൽക്കാലത്തെ എല്ലാ പരിഷ്കരണ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾക്കും മാതൃകയായി.