1965-ലെ ഇന്ത്യ-പാക് യുദ്ധം
1965 ഓഗസ്റ്റ് 5 മുതൽ സെപ്റ്റംബർ 23 വരെ നീണ്ട രണ്ടാം ഇന്ത്യ-പാക് യുദ്ധം ഓപ്പറേഷൻ ജിബ്രാൾട്ടറിൽ തുടങ്ങി താഷ്കെന്റ് ഉടമ്പടിയിൽ അവസാനിച്ചു. യുദ്ധത്തിന്റെ ഗതിയും ഫലവും അറിയാം.
സ്വാതന്ത്ര്യാനന്തര ഇന്ത്യയും പാകിസ്ഥാനും തമ്മിലുള്ള രണ്ടാമത്തെ യുദ്ധമായിരുന്നു 1965-ലെ യുദ്ധം. 1965 ഓഗസ്റ്റ് 5-ന് തുടങ്ങി സെപ്റ്റംബർ 23-ന് വെടിനിർത്തലോടെ അവസാനിച്ചു. കശ്മീർ കേന്ദ്രീകരിച്ച് തുടങ്ങിയ സംഘർഷം പഞ്ചാബിലും രാജസ്ഥാനിലും വ്യാപിച്ചു. രണ്ടാം ലോകയുദ്ധത്തിനുശേഷമുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ടാങ്ക് യുദ്ധങ്ങളിലൊന്നാണ് ഇതിൽ നടന്നത്. പ്രധാനമന്ത്രി ലാൽ ബഹാദൂർ ശാസ്ത്രിയുടെ നേതൃത്വവും 'ജയ് ജവാൻ ജയ് കിസാൻ' എന്ന മുദ്രാവാക്യവും ഈ യുദ്ധത്തിന്റെ ഓർമ്മകളാണ്.
യുദ്ധത്തിന്റെ തുടക്കം
1965 ഓഗസ്റ്റ് 5-ന് പാകിസ്ഥാൻ 'ഓപ്പറേഷൻ ജിബ്രാൾട്ടർ' എന്ന രഹസ്യ പദ്ധതി നടപ്പാക്കി. കശ്മീരിൽ പ്രാദേശിക ജനതയുടെ വേഷത്തിൽ നുഴഞ്ഞുകയറിയ സായുധർ കലാപം ഉണ്ടാക്കാനാണ് ശ്രമിച്ചത്. എന്നാൽ പ്രാദേശിക ജനങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തെ വിവരം അറിയിച്ചതോടെ ഈ ശ്രമം പരാജയപ്പെട്ടു. ഓഗസ്റ്റ് 28-ന് ഇന്ത്യൻ സൈന്യം തന്ത്രപ്രധാനമായ ഹാജി പീർ ചുരം പിടിച്ചെടുത്തു. സെപ്റ്റംബർ 1-ന് പാകിസ്ഥാൻ 'ഓപ്പറേഷൻ ഗ്രാൻഡ് സ്ലാം' തുടങ്ങി; ജമ്മുവിലെ അഖ്നൂർ പിടിച്ച് കശ്മീരിലേക്കുള്ള ഇന്ത്യയുടെ ബന്ധം മുറിക്കാനായിരുന്നു ലക്ഷ്യം.
ലാഹോർ മുന്നണിയും അസൽ ഉത്തറും
അഖ്നൂർ ഭീഷണിയെ നേരിടാൻ 1965 സെപ്റ്റംബർ 6-ന് ഇന്ത്യ അന്താരാഷ്ട്ര അതിർത്തി കടന്ന് ലാഹോറിനെ ലക്ഷ്യമാക്കി മുന്നേറി. ഇത് യുദ്ധത്തിന്റെ ഗതി മാറ്റി. പാകിസ്ഥാന് കശ്മീരിൽനിന്ന് സൈന്യത്തെ പിൻവലിച്ച് ലാഹോറിനെ സംരക്ഷിക്കേണ്ടിവന്നു. പഞ്ചാബിലെ അസൽ ഉത്തറിൽ നടന്ന ടാങ്ക് യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ത്യൻ സൈന്യം നിരവധി പാകിസ്ഥാൻ ടാങ്കുകൾ നശിപ്പിച്ചു. സിയാൽകോട്ട് മേഖലയിലും കനത്ത പോരാട്ടം നടന്നു. സെപ്റ്റംബർ 23-ന് ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ സുരക്ഷാ സമിതിയുടെ പ്രമേയത്തെത്തുടർന്ന് വെടിനിർത്തൽ നിലവിൽ വന്നു.
താഷ്കെന്റ് ഉടമ്പടി
1966 ജനുവരി 10-ന് സോവിയറ്റ് പ്രധാനമന്ത്രി അലക്സി കോസിജിന്റെ മധ്യസ്ഥതയിൽ ഇന്ത്യയും പാകിസ്ഥാനും താഷ്കെന്റ് പ്രഖ്യാപനത്തിൽ ഒപ്പുവച്ചു. പ്രധാനമന്ത്രി ലാൽ ബഹാദൂർ ശാസ്ത്രിയും പാകിസ്ഥാൻ പ്രസിഡന്റ് അയൂബ് ഖാനുമാണ് ഒപ്പുവച്ചത്. യുദ്ധത്തിനുമുമ്പുള്ള സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് സൈന്യത്തെ പിൻവലിക്കാനും നയതന്ത്രബന്ധം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും ഇരുരാജ്യങ്ങളും സമ്മതിച്ചു. ഒപ്പുവച്ച് മണിക്കൂറുകൾക്കുള്ളിൽ, 1966 ജനുവരി 11-ന് പുലർച്ചെ, ശാസ്ത്രി താഷ്കെന്റിൽ ഹൃദയാഘാതം മൂലം അന്തരിച്ചു. ഹാജി പീർ ചുരം തിരികെ നൽകിയതിന് ഇന്ത്യയിൽ ഉടമ്പടി വിമർശിക്കപ്പെട്ടു. എങ്കിലും യുദ്ധം പാകിസ്ഥാന്റെ കശ്മീർ പദ്ധതിയെ പരാജയപ്പെടുത്തി എന്നാണ് പൊതുവെ വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്.
യുദ്ധത്തിന്റെ വിലയും പിന്നീടുള്ള രാഷ്ട്രീയവും
1965-ലെ യുദ്ധത്തിൽ ഇരുപക്ഷത്തും ആയിരക്കണക്കിന് സൈനികർ മരിക്കുകയും വലിയ സൈനിക നാശനഷ്ടങ്ങൾ ഉണ്ടാവുകയും ചെയ്തു. യുദ്ധത്തിന് മുമ്പ് 1965 ഏപ്രിലിൽ കച്ച് മേഖലയിൽ ഇന്ത്യയും പാകിസ്ഥാനും തമ്മിൽ ഏറ്റുമുട്ടിയിരുന്നു; അതായിരുന്നു യുദ്ധത്തിന്റെ മുന്നോടി. യുദ്ധകാലത്ത് പ്രധാനമന്ത്രി ശാസ്ത്രി രാജ്യത്തെ ഒന്നിപ്പിച്ച് നിർത്തി. 'ജയ് ജവാൻ ജയ് കിസാൻ' എന്ന അദ്ദേഹത്തിന്റെ മുദ്രാവാക്യം സൈനികരെയും കർഷകരെയും ഒരുപോലെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു. താഷ്കെന്റ് ഉടമ്പടി ഇന്ത്യയിൽ വിമർശിക്കപ്പെട്ടു; കൈവശപ്പെടുത്തിയ പ്രദേശങ്ങൾ തിരികെ നൽകിയതിന് പ്രതിപക്ഷം ശാസ്ത്രിയെ വിമർശിച്ചു. ശാസ്ത്രിയുടെ അപ്രതീക്ഷിത മരണത്തിനുശേഷം 1966 ജനുവരിയിൽ ഇന്ദിരാഗാന്ധി പ്രധാനമന്ത്രിയായി. 1965-ലെ യുദ്ധം പാകിസ്ഥാന്റെ കശ്മീർ പദ്ധതി പരാജയപ്പെട്ടെന്ന് തെളിയിച്ചു; എന്നാൽ കശ്മീർ തർക്കം പരിഹരിക്കപ്പെട്ടില്ല. ഇന്ത്യയുടെ സൈനികശേഷിയും ദേശീയ ഐക്യവും യുദ്ധം തെളിയിച്ചു. 1965 സെപ്റ്റംബർ 23-ലെ വെടിനിർത്തലിനുശേഷം ഇരുരാജ്യങ്ങളും തങ്ങളുടേതായ വിജയകഥകൾ പറഞ്ഞു. ചരിത്രകാരന്മാർ പൊതുവെ ഈ യുദ്ധത്തെ സമനിലയിലോ ഇന്ത്യയുടെ തന്ത്രപരമായ വിജയമായോ വിലയിരുത്തുന്നു. സെപ്റ്റംബർ 6 പാകിസ്ഥാൻ പ്രതിരോധ ദിനമായി ആഘോഷിക്കുന്നു.
1965-ലെ യുദ്ധത്തിൽ സിയാൽകോട്ട് മേഖലയിലെ ചാവിൻഡയിൽ രണ്ടാം ലോകയുദ്ധത്തിനുശേഷമുള്ള ഏറ്റവും വലിയ ടാങ്ക് യുദ്ധങ്ങളിലൊന്ന് നടന്നു. ഖേം കരൺ മേഖലയിലും കനത്ത ടാങ്ക് പോരാട്ടം നടന്നു. സെപ്റ്റംബർ 20-ന് ഐക്യരാഷ്ട്രസഭയുടെ സുരക്ഷാ സമിതി പ്രമേയം 211 പാസാക്കി വെടിനിർത്തൽ ആവശ്യപ്പെട്ടു. സെപ്റ്റംബർ 23-ന് വെടിനിർത്തൽ നിലവിൽ വന്നു. താഷ്കെന്റ് പ്രഖ്യാപനത്തിൽ ഇരുരാജ്യങ്ങളും യുദ്ധത്തിനുമുമ്പുള്ള സ്ഥാനങ്ങളിലേക്ക് പിൻവാങ്ങാനും നയതന്ത്രബന്ധം പുനഃസ്ഥാപിക്കാനും സമ്മതിച്ചു. യുദ്ധത്തിൽ പാകിസ്ഥാന് കശ്മീർ പിടിക്കാനായില്ല; ഇന്ത്യയ്ക്ക് ലാഹോർ പിടിക്കാനുമായില്ല. അതിനാൽ പല ചരിത്രകാരന്മാരും ഈ യുദ്ധത്തെ സമനിലയായി വിലയിരുത്തുന്നു. എന്നാൽ പാകിസ്ഥാന്റെ ലക്ഷ്യം പരാജയപ്പെട്ടതിനാൽ ഇന്ത്യയുടെ തന്ത്രപരമായ വിജയമായും കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
പരീക്ഷയ്ക്ക് ഓർക്കുക
- കാലയളവ്: 1965 ഓഗസ്റ്റ് 5 – സെപ്റ്റംബർ 23.
- തുടക്കം: പാകിസ്ഥാന്റെ ഓപ്പറേഷൻ ജിബ്രാൾട്ടർ (കശ്മീരിലേക്കുള്ള നുഴഞ്ഞുകയറ്റം).
- 1965 ഏപ്രിലിൽ കച്ച് മേഖലയിൽ ഏറ്റുമുട്ടൽ; യുദ്ധത്തിന്റെ മുന്നോടി.
- ഓപ്പറേഷൻ ഗ്രാൻഡ് സ്ലാം: അഖ്നൂർ പിടിക്കാനുള്ള പാകിസ്ഥാൻ ശ്രമം (സെപ്റ്റംബർ 1).
- 1965 സെപ്റ്റംബർ 6-ന് ഇന്ത്യ അന്താരാഷ്ട്ര അതിർത്തി കടന്ന് ലാഹോറിലേക്ക് മുന്നേറി.
- അസൽ ഉത്തർ ടാങ്ക് യുദ്ധത്തിൽ കമ്പനി ക്വാർട്ടർ മാസ്റ്റർ ഹവിൽദാർ അബ്ദുൾ ഹമീദ് പരമവീര ചക്രം നേടി.
- ഹാജി പീർ ചുരം 1965 ഓഗസ്റ്റ് 28-ന് ഇന്ത്യ പിടിച്ചു; താഷ്കെന്റിൽ തിരികെ നൽകി.
- താഷ്കെന്റ് പ്രഖ്യാപനം: 1966 ജനുവരി 10; മധ്യസ്ഥൻ സോവിയറ്റ് പ്രധാനമന്ത്രി അലക്സി കോസിജിൻ.
- ശാസ്ത്രി 1966 ജനുവരി 11-ന് താഷ്കെന്റിൽ അന്തരിച്ചു.
- 'ജയ് ജവാൻ ജയ് കിസാൻ' എന്നത് ലാൽ ബഹാദൂർ ശാസ്ത്രിയുടെ മുദ്രാവാക്യം.
ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ
| വിവരം | വസ്തുത |
|---|---|
| കാലയളവ് | 1965 ഓഗസ്റ്റ് 5 – സെപ്റ്റംബർ 23 |
| തുടക്കം | ഓപ്പറേഷൻ ജിബ്രാൾട്ടർ (പാകിസ്ഥാന്റെ നുഴഞ്ഞുകയറ്റം) |
| പ്രധാന യുദ്ധങ്ങൾ | അസൽ ഉത്തർ, ലാഹോർ, സിയാൽകോട്ട് |
| ഹാജി പീർ ചുരം | 1965 ഓഗസ്റ്റ് 28-ന് ഇന്ത്യ പിടിച്ചു |
| താഷ്കെന്റ് ഉടമ്പടി | 1966 ജനുവരി 10 |
| ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി | ലാൽ ബഹാദൂർ ശാസ്ത്രി |