1971-ലെ ഇന്ത്യ-പാക് യുദ്ധം: ബംഗ്ലാദേശിന്റെ ജനനം
1971 ഡിസംബർ 3 മുതൽ 16 വരെ വെറും 13 ദിവസം നീണ്ട യുദ്ധം ബംഗ്ലാദേശ് എന്ന പുതിയ രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ജനനത്തിന് വഴിവച്ചു. 93,000 പാക് സൈനികർ കീഴടങ്ങിയ ഈ യുദ്ധത്തിന്റെ കഥ അറിയാം.
1971-ലെ ഇന്ത്യ-പാക് യുദ്ധം ദക്ഷിണേഷ്യയുടെ ഭൂപടം തന്നെ മാറ്റിയെഴുതിയ സംഭവമാണ്. 1971 ഡിസംബർ 3-ന് തുടങ്ങി ഡിസംബർ 16-ന് പാക് സൈന്യം ധാക്കയിൽ കീഴടങ്ങിയതോടെ അവസാനിച്ച ഈ യുദ്ധം വെറും 13 ദിവസം മാത്രമേ നീണ്ടുനിന്നുള്ളൂ. കിഴക്കൻ പാകിസ്ഥാൻ സ്വതന്ത്ര ബംഗ്ലാദേശായി മാറിയതാണ് യുദ്ധത്തിന്റെ ഫലം. ഇന്ത്യൻ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും നിർണായകമായ സൈനിക വിജയങ്ങളിലൊന്നായാണ് ഇത് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.
യുദ്ധത്തിലേക്കുള്ള വഴി
കിഴക്കൻ പാകിസ്ഥാനിൽ ബംഗാളി ജനതയും പടിഞ്ഞാറൻ പാകിസ്ഥാൻ ഭരണകൂടവും തമ്മിലുള്ള അകൽച്ച വർഷങ്ങളായി വളർന്നുവന്നു. 1971 മാർച്ച് 25-ന് പാക് സൈന്യം 'ഓപ്പറേഷൻ സെർച്ച്ലൈറ്റ്' തുടങ്ങി; ബംഗാളി പ്രതിപക്ഷത്തെ അടിച്ചമർത്താനായിരുന്നു ലക്ഷ്യം. ഇതിനെത്തുടർന്ന് ലക്ഷക്കണക്കിന് അഭയാർഥികൾ ഇന്ത്യയിലേക്ക് ഒഴുകി. 1971 ഏപ്രിൽ 10-ന് മുജിബ്നഗറിൽ ബംഗ്ലാദേശ് താത്കാലിക സർക്കാർ രൂപീകൃതമായി. മുക്തി ബാഹിനി എന്ന ഗറില്ലാസേന പാക് സൈന്യത്തിനെതിരെ പോരാടി. ബംഗ്ലാദേശിന്റെ നേതാവ് ശെയ്ഖ് മുജീബുർ റഹ്മാൻ പാകിസ്ഥാനിൽ തടവിലായിരുന്നു.
13 ദിവസത്തെ യുദ്ധം
1971 ഡിസംബർ 3-ന് പാകിസ്ഥാൻ 'ഓപ്പറേഷൻ ചെങ്കിസ് ഖാൻ' എന്ന പേരിൽ ഇന്ത്യൻ വ്യോമതാവളങ്ങൾക്കുനേരെ മുൻകൂർ ആക്രമണം നടത്തി. ഇതോടെ ഇന്ത്യയും യുദ്ധത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. കിഴക്കൻ മുന്നണിയിൽ ഇന്ത്യൻ സൈന്യവും മുക്തി ബാഹിനിയും ചേർന്ന് മൂന്ന് ദിശകളിൽനിന്ന് ധാക്കയെ വളഞ്ഞു. പടിഞ്ഞാറൻ മുന്നണിയിൽ പഞ്ചാബിലും രാജസ്ഥാനിലും പോരാട്ടം നടന്നു. കറാച്ചി തുറമുഖത്തിന് നേരെയുള്ള ഇന്ത്യൻ നാവികസേനയുടെ ആക്രമണവും പ്രശസ്തമാണ്. 1971 ഡിസംബർ 6-ന് ഇന്ത്യ ബംഗ്ലാദേശിനെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു.
കീഴടങ്ങലും ബംഗ്ലാദേശിന്റെ ജനനവും
1971 ഡിസംബർ 16-ന് ധാക്കയിൽ പാകിസ്ഥാൻ കിഴക്കൻ കമാൻഡിന്റെ തലവൻ ലെഫ്റ്റനന്റ് ജനറൽ എ.എ.കെ. നിയാസി കീഴടങ്ങൽ രേഖയിൽ ഒപ്പുവച്ചു. ഇന്ത്യൻ കിഴക്കൻ കമാൻഡിന്റെ തലവൻ ലെഫ്റ്റനന്റ് ജനറൽ ജഗ്ജിത് സിങ് അറോറയുടെ മുമ്പാകെയായിരുന്നു ഒപ്പുവയ്പ്പ്. ഏകദേശം 93,000 പാക് സൈനികർ യുദ്ധത്തടവുകാരായി. രണ്ടാം ലോകയുദ്ധത്തിനുശേഷമുള്ള ഏറ്റവും വലിയ കീഴടങ്ങലുകളിലൊന്നായിരുന്നു ഇത്. ഡിസംബർ 16 ഇന്ത്യയിൽ വിജയ് ദിവസ് ആയും ബംഗ്ലാദേശിൽ വിജയദിനമായും ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. 1972-ലെ സിംല ഉടമ്പടിയിലൂടെ ഇന്ത്യയും പാകിസ്ഥാനും ബന്ധം സാധാരണ നിലയിലാക്കി. പ്രധാനമന്ത്രി ഇന്ദിരാഗാന്ധിയുടെയും സൈനിക മേധാവി സാം മനേക്ഷായുടെയും നേതൃത്വമാണ് ഈ വിജയത്തിന് പിന്നിൽ.
സിംല ഉടമ്പടിയും ദീർഘകാല ഫലങ്ങളും
യുദ്ധാനന്തരം 1972 ജൂലൈ 2-ന് ഇന്ത്യയും പാകിസ്ഥാനും സിംല ഉടമ്പടിയിൽ ഒപ്പുവച്ചു. പ്രധാനമന്ത്രി ഇന്ദിരാഗാന്ധിയും പാകിസ്ഥാൻ പ്രസിഡന്റ് സുൾഫിക്കർ അലി ഭൂട്ടോയുമാണ് ഒപ്പുവച്ചത്. യുദ്ധത്തിൽ പിടിച്ചെടുത്ത പ്രദേശങ്ങൾ ഇന്ത്യ തിരികെ നൽകി. വെടിനിർത്തൽ രേഖയ്ക്ക് പകരം നിയന്ത്രണരേഖ (എൽഒസി) എന്ന പേര് സിംല ഉടമ്പടിയിലൂടെയാണ് വന്നത്. ഇരുരാജ്യങ്ങളും തമ്മിലുള്ള തർക്കങ്ങൾ ഉഭയകക്ഷി ചർച്ചകളിലൂടെ പരിഹരിക്കണമെന്നും ഉടമ്പടി വ്യവസ്ഥ ചെയ്തു. 1973-74-ലെ ഡൽഹി ഉടമ്പടി പ്രകാരം യുദ്ധത്തടവുകാരെ കൈമാറി. 1974-ൽ പാകിസ്ഥാൻ ബംഗ്ലാദേശിനെ ഔദ്യോഗികമായി അംഗീകരിച്ചു. തടവിൽനിന്ന് മോചിതനായ ശെയ്ഖ് മുജീബുർ റഹ്മാൻ 1972 ജനുവരിയിൽ ധാക്കയിലെത്തി ബംഗ്ലാദേശിന്റെ ആദ്യ നേതാവായി. ബംഗ്ലാദേശിന്റെ ജനനം ദക്ഷിണേഷ്യയുടെ രാഷ്ട്രീയ ഭൂപടം മാറ്റി; പാകിസ്ഥാൻ രണ്ട് ഭാഗങ്ങളായി വിഭജിക്കപ്പെട്ടു. ഇന്ത്യയുടെ അയൽരാജ്യങ്ങളോടുള്ള നയത്തിലും ഈ വിജയം വലിയ ആത്മവിശ്വാസം നൽകി. 1971-ലെ യുദ്ധം ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിന്റെ സംയുക്ത പ്രവർത്തനത്തിന്റെയും നയതന്ത്രത്തിന്റെയും മികച്ച ഉദാഹരണമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ത്യൻ നാവികസേനയുടെ ഓപ്പറേഷൻ ട്രൈഡന്റ് 1971 ഡിസംബർ 4-ന് കറാച്ചി തുറമുഖം ആക്രമിച്ചു. ഡിസംബർ 9-ന് പാകിസ്ഥാൻ അന്തർവാഹിനി പിഎൻഎസ് ഹംഗോർ ഇന്ത്യൻ യുദ്ധക്കപ്പൽ ഐഎൻഎസ് ഖുക്രി മുക്കി. കിഴക്കൻ മേഖലയിൽ ടാൻഗെയിലിൽ ഇന്ത്യൻ സൈന്യം ഹെലികോപ്റ്റർ വഴി സൈനികരെ ഇറക്കി. ലോങ്കേവാലയിൽ ഡിസംബർ 5-ന് നടന്ന പോരാട്ടത്തിൽ ചെറിയ ഇന്ത്യൻ സംഘം വലിയ പാക് ടാങ്ക് സംഘത്തെ തടഞ്ഞു. ഇന്ത്യൻ വ്യോമസേനയുടെ ഐഎൻഎസ് വിക്രാന്ത് വിമാനവാഹിനിക്കപ്പൽ കിഴക്കൻ തീരത്ത് നിർണായക പങ്കുവഹിച്ചു. 1971 ഡിസംബർ 16-ന് ധാക്ക വീണതോടെ യുദ്ധം അവസാനിച്ചു. ബംഗ്ലാദേശിന്റെ ജനനം ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഭൂരാഷ്ട്രീയ മാറ്റങ്ങളിലൊന്നായി. ഇന്ത്യയുടെ സൈനിക-നയതന്ത്ര വിജയത്തിന്റെ ഉദാഹരണമായി ഈ യുദ്ധം പഠിക്കപ്പെടുന്നു.
മുക്തി ബാഹിനിയെ പതിനൊന്ന് സെക്ടറുകളായി തിരിച്ചാണ് ഗറില്ലാ യുദ്ധം നടത്തിയത്; ജനറൽ എം.എ.ജി. ഒസ്മാനി അതിന്റെ സർവസൈന്യാധിപനായിരുന്നു. 1971-ൽ ഏകദേശം ഒരു കോടിയോളം അഭയാർഥികൾ കിഴക്കൻ പാകിസ്ഥാനിൽനിന്ന് ഇന്ത്യയിലേക്ക് എത്തി; ഇത് ഇന്ത്യയ്ക്ക് വലിയ മാനുഷികവും സാമ്പത്തികവുമായ ഭാരമായി. ഇന്ത്യ മുക്തി ബാഹിനിക്ക് പരിശീലനവും ആയുധവും നൽകി. യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ത്യൻ സൈന്യവും മുക്തി ബാഹിനിയും സംയുക്തമായാണ് പോരാടിയത്. ബംഗ്ലാദേശിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യസമരം ദക്ഷിണേഷ്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ വിമോചന സമരങ്ങളിലൊന്നായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.
പരീക്ഷയ്ക്ക് ഓർക്കുക
- കാലയളവ്: 1971 ഡിസംബർ 3 – 16; വെറും 13 ദിവസം.
- 1971 മാർച്ച് 25-ന് പാക് സൈന്യത്തിന്റെ ഓപ്പറേഷൻ സെർച്ച്ലൈറ്റ്.
- മുജിബ്നഗർ താത്കാലിക സർക്കാർ 1971 ഏപ്രിൽ 10-ന് രൂപീകൃതം.
- ഇന്ത്യ ബംഗ്ലാദേശിനെ അംഗീകരിച്ചത് 1971 ഡിസംബർ 6-ന്.
- കീഴടങ്ങൽ: 1971 ഡിസംബർ 16, ധാക്ക; നിയാസി അറോറയുടെ മുമ്പാകെ ഒപ്പുവച്ചു.
- ഏകദേശം 93,000 പാക് സൈനികർ യുദ്ധത്തടവുകാരായി.
- ഡിസംബർ 16 വിജയ് ദിവസ് ആയി ആഘോഷിക്കുന്നു.
- സിംല ഉടമ്പടി 1972 ജൂലൈ 2-ന്; നിയന്ത്രണരേഖ (എൽഒസി) എന്ന പേര് വന്നു.
- ഇന്ത്യൻ സൈനിക മേധാവി സാം മനേക്ഷാ; പിന്നീട് ഫീൽഡ് മാർഷൽ.
- ലോങ്കേവാല യുദ്ധവും കറാച്ചി തുറമുഖ ആക്രമണവും ഈ യുദ്ധത്തിലെ പ്രശസ്ത സംഭവങ്ങൾ.
ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ
| വിവരം | വസ്തുത |
|---|---|
| കാലയളവ് | 1971 ഡിസംബർ 3 – 16 (13 ദിവസം) |
| തുടക്കം | ഓപ്പറേഷൻ ചെങ്കിസ് ഖാൻ |
| കീഴടങ്ങൽ | 1971 ഡിസംബർ 16, ധാക്ക |
| യുദ്ധത്തടവുകാർ | ഏകദേശം 93,000 |
| ഫലം | ബംഗ്ലാദേശ് എന്ന പുതിയ രാഷ്ട്രത്തിന്റെ ജനനം |
| ഇന്ത്യൻ പ്രധാനമന്ത്രി | ഇന്ദിരാഗാന്ധി |