ദാണ്ഡിയ റാസ്: ഗുജറാത്തിന്റെ നവരാത്രി നൃത്തം
നവരാത്രി കാലത്ത് ഗുജറാത്തിൽ ആടുന്ന ദാണ്ഡിയ റാസ് — വടികൾ കൊട്ടിയാടുന്ന ഉത്സവ നൃത്തം.
ദാണ്ഡിയ റാസ് ഗുജറാത്തിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ നാടോടി നൃത്തമാണ്. നവരാത്രി ഉത്സവകാലത്ത് (സെപ്റ്റംബർ-ഒക്ടോബർ) രാത്രികളിൽ ആടുന്ന ഈ നൃത്തത്തിൽ നർത്തകർ രണ്ട് വടികൾ (ദാണ്ഡിയ) കൈകളിൽ പിടിച്ച് പരസ്പരം കൊട്ടി നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. ദേവി ദുർഗയുടെ ആരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ് ദാണ്ഡിയ റാസ്. നവരാത്രിയുടെ ഒൻപത് രാത്രികളിലും ഗുജറാത്തിലെ തെരുവുകളിലും മൈതാനങ്ങളിലും ദാണ്ഡിയ നടക്കുന്നു.
നവരാത്രിയും ദാണ്ഡിയയും
നവരാത്രി ദേവി ദുർഗയുടെ ഒൻപത് രൂപങ്ങളെ ആരാധിക്കുന്ന ഉത്സവമാണ്. ഓരോ രാത്രിയിലും ഭക്തർ ദേവിയെ ആരാധിച്ച് ദാണ്ഡിയ ആടുന്നു. ദാണ്ഡിയയുടെ താളം ദേവിയുടെ ശക്തിയെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു. നവരാത്രി കാലത്ത് ഗുജറാത്ത് മുഴുവൻ ദാണ്ഡിയയുടെ താളത്തിൽ മുഴങ്ങുന്നു. ഗർബ നൃത്തവും ദാണ്ഡിയയും നവരാത്രിയുടെ ഭാഗമാണ് — ഗർബ വൃത്താകൃതിയിൽ ആടുമ്പോൾ ദാണ്ഡിയയിൽ വടികൾ ഉപയോഗിക്കുന്നു.
വസ്ത്രവും വാദ്യങ്ങളും
ദാണ്ഡിയ നർത്തകർ നിറമുള്ള പരമ്പരാഗത വസ്ത്രങ്ങൾ ധരിക്കുന്നു. സ്ത്രീകൾ ചണിയ ചോളി എന്ന വസ്ത്രവും പുരുഷന്മാർ കേഡിയു എന്ന വസ്ത്രവും ധരിക്കുന്നു. വസ്ത്രങ്ങളിൽ കണ്ണാടികളും എംബ്രോയ്ഡറിയും ഉണ്ട്. ധോൽ, തബല തുടങ്ങിയ വാദ്യങ്ങളുടെ താളത്തിലാണ് നൃത്തം അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. നർത്തകർ വൃത്താകൃതിയിൽ നിന്ന് വടികൾ കൊട്ടി നൃത്തം ചെയ്യുന്നു.
ഗർബയുമായുള്ള ബന്ധം
ഗർബയും ദാണ്ഡിയയും ഗുജറാത്തിലെ നവരാത്രി നൃത്തങ്ങളാണ്. ഗർബയിൽ നർത്തകർ ദേവിയുടെ വിഗ്രഹത്തിനു ചുറ്റും വൃത്താകൃതിയിൽ ആടുന്നു. ദാണ്ഡിയയിൽ വടികൾ ഉപയോഗിച്ച് നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. രണ്ട് നൃത്തങ്ങളും ഒരേ ഉത്സവത്തിന്റെ ഭാഗമാണെങ്കിലും അവയുടെ ശൈലി വ്യത്യസ്തമാണ്. 2023-ൽ ഗർബ യുനെസ്കോയുടെ പൈതൃക പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെട്ടു.
ദേശീയ പ്രചാരം
ദാണ്ഡിയ ഇന്ന് ഗുജറാത്തിന് പുറത്തും ഇന്ത്യ മുഴുവനും പ്രചാരത്തിലായി. നവരാത്രി കാലത്ത് മുംബൈ, ഡൽഹി തുടങ്ങിയ നഗരങ്ങളിൽ വലിയ ദാണ്ഡിയ പരിപാടികൾ നടക്കുന്നു. വിദേശത്തുള്ള ഗുജറാത്തി സമുദായവും ദാണ്ഡിയ ആഘോഷിക്കുന്നു. ദാണ്ഡിയ ഗുജറാത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക പ്രതീകമായി മാറിയിരിക്കുന്നു.
ആധുനിക ദാണ്ഡിയ രംഗം
ആധുനിക കാലത്ത് ദാണ്ഡിയ വലിയ വാണിജ്യ പരിപാടിയായി മാറിയിരിക്കുന്നു. നവരാത്രി കാലത്ത് മുംബൈ, അഹമ്മദാബാദ് തുടങ്ങിയ നഗരങ്ങളിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ പങ്കെടുക്കുന്ന ദാണ്ഡിയ പരിപാടികൾ നടക്കുന്നു. ചലച്ചിത്ര താരങ്ങളും ദാണ്ഡിയ പരിപാടികളിൽ പങ്കെടുക്കുന്നു. ദാണ്ഡിയ സംഗീതത്തിൽ ആധുനിക വാദ്യങ്ങളും ഉപയോഗിക്കുന്നു. എന്നാൽ പരമ്പരാഗത ദാണ്ഡിയയുടെ താളം ഇന്നും നിലനിൽക്കുന്നു. ദാണ്ഡിയ ഗുജറാത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക സ്വത്വത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.
ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ
| വിവരം | വസ്തുത |
|---|---|
| സംസ്ഥാനം | ഗുജറാത്ത് |
| ഉത്സവം | നവരാത്രി (സെപ്റ്റംബർ-ഒക്ടോബർ) |
| പ്രത്യേകത | വടികൾ കൊട്ടിയാടുന്ന നൃത്തം |
| ബന്ധപ്പെട്ട നൃത്തം | ഗർബ (യുനെസ്കോ 2023) |
| വാദ്യങ്ങൾ | ധോൽ, തബല |