ദുർഗ്ഗാ പൂജ: കൊൽക്കത്തയുടെ ഉത്സവം
യുനെസ്കോയുടെ അമൂർത്ത സാംസ്കാരിക പൈതൃകപ്പട്ടികയിൽ ഇടംപിടിച്ച കൊൽക്കത്തയിലെ ദുർഗ്ഗാ പൂജയുടെ ചരിത്രവും ആചാരങ്ങളും കലാപ്രാധാന്യവും പരിചയപ്പെടാം.
പശ്ചിമ ബംഗാളിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഉത്സവമാണ് ദുർഗ്ഗാ പൂജ. ദേവി ദുർഗ്ഗയുടെ മഹിഷാസുരവധത്തിന്റെ ഓർമയിലാണ് ഈ ഉത്സവം ആഘോഷിക്കുന്നത്. കൊൽക്കത്തയിൽ ദുർഗ്ഗാ പൂജ കേവലം ഒരു മതപരമായ ചടങ്ങല്ല; നഗരം മുഴുവൻ പങ്കെടുക്കുന്ന ഒരു വലിയ സാംസ്കാരിക മഹോത്സവമാണ്. 2021 ഡിസംബറിൽ യുനെസ്കോ കൊൽക്കത്തയിലെ ദുർഗ്ഗാ പൂജയെ മാനവരാശിയുടെ അമൂർത്ത സാംസ്കാരിക പൈതൃകങ്ങളുടെ പ്രാതിനിധ്യപ്പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. ഇന്ത്യയിൽ നിന്ന് ഈ പട്ടികയിൽ ഇടംപിടിച്ച പതിനാലാമത്തെ ഇനമായിരുന്നു ഇത്.
ആഘോഷത്തിന്റെ ദിവസങ്ങൾ
ദുർഗ്ഗാ പൂജയുടെ പ്രധാന ചടങ്ങുകൾ അഞ്ചുദിവസം നീളുന്നു. അശ്വിൻ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ ഷഷ്ഠി മുതൽ ദശമി വരെയാണ് ആഘോഷം. ഷഷ്ഠി ദിവസം ദേവിയെ ആവാഹിക്കുന്നതോടെയാണ് പൂജ ആരംഭിക്കുന്നത്. സപ്തമി, അഷ്ടമി, നവമി ദിവസങ്ങളിൽ വിവിധ പൂജകളും സാംസ്കാരിക പരിപാടികളും നടക്കുന്നു. ദശമി ദിവസം വിജയദശമി ആഘോഷിച്ച് ദേവിയുടെ വിഗ്രഹം നദിയിൽ നിമജ്ജനം ചെയ്യുന്നു. ഇതിനെ വിസർജൻ എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. പൂജയ്ക്ക് മുൻപുള്ള മഹാലയ ദിനവും പ്രധാനമാണ്. മഹാലയ ദിനത്തിൽ ദേവിയെ ഭൂമിയിലേക്ക് ആവാഹിക്കുന്നുവെന്നാണ് വിശ്വാസം.
പന്തലുകളും കുമാർതുളിയും
കൊൽക്കത്തയിലെ ദുർഗ്ഗാ പൂജയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രത്യേകത തീം പന്തലുകളാണ്. നഗരത്തിലുടനീളം ആയിരക്കണക്കിന് പന്തലുകൾ ഉയരുന്നു. ഓരോ പന്തലും ഓരോ വർഷവും വ്യത്യസ്തമായ കലാപരമായ പ്രമേയങ്ങളുമായാണ് ഒരുക്കുന്നത്. ചരിത്രം, സാമൂഹിക വിഷയങ്ങൾ, സമകാലിക സംഭവങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം പന്തലുകളുടെ വിഷയമാകാറുണ്ട്. ദേവിയുടെ മൺവിഗ്രഹങ്ങൾ നിർമിക്കുന്നത് കൊൽക്കത്തയിലെ കുമാർതുളി എന്ന കലാകാരന്മാരുടെ പ്രദേശത്താണ്. തലമുറകളായി ഇവിടുത്തെ ശില്പികൾ ദേവീവിഗ്രഹങ്ങൾ നിർമിച്ചുവരുന്നു. സിന്ദൂർ ഖേല എന്ന ആചാരവും പ്രസിദ്ധമാണ്. വിവാഹിതരായ സ്ത്രീകൾ ദശമി ദിവസം പരസ്പരം സിന്ദൂരം പുരട്ടി ആഘോഷിക്കുന്നു.
സാംസ്കാരികവും സാമ്പത്തികവുമായ പ്രാധാന്യം
ദുർഗ്ഗാ പൂജ ബംഗാളിന്റെ സാംസ്കാരിക ജീവിതത്തിന്റെ കേന്ദ്രമാണ്. പൂജക്കാലത്ത് കൊൽക്കത്തയിലേക്ക് ലക്ഷക്കണക്കിന് സന്ദർശകർ എത്തുന്നു. കലാകാരന്മാർ, സംഗീതജ്ഞർ, നർത്തകർ, കച്ചവടക്കാർ എന്നിവർക്ക് ഈ ഉത്സവം വലിയ ഉപജീവനമാർഗമാണ്. 2019-ൽ നടത്തിയ ഒരു പഠനം അനുസരിച്ച് ദുർഗ്ഗാ പൂജയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട സാമ്പത്തിക പ്രവർത്തനങ്ങൾ ഏകദേശം 32,377 കോടി രൂപയുടേതായിരുന്നു. യുനെസ്കോ അംഗീകാരം ലഭിച്ചത് ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ കലാപരവും സാമൂഹികവുമായ മൂല്യത്തിനുള്ള അംഗീകാരമായാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. കുടുംബങ്ങൾ ഒത്തുചേരുന്നതിന്റെയും സൗഹൃദം പുതുക്കുന്നതിന്റെയും കാലം കൂടിയാണ് ദുർഗ്ഗാ പൂജ.
മഹാലയവും ദേവീപക്ഷവും
ദുർഗ്ഗാ പൂജയ്ക്ക് മുൻപുള്ള കാലം ദേവീപക്ഷം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. മഹാലയ ദിനത്തിലാണ് ദേവീപക്ഷം ആരംഭിക്കുന്നത്. ഈ ദിനത്തിൽ അതിരാവിലെ ബിരേന്ദ്ര കൃഷ്ണ ഭദ്രയുടെ മഹിഷാസുരമർദിനി എന്ന റേഡിയോ പ്രക്ഷേപണം കേൾക്കുന്നത് ബംഗാളിലെ പതിവാണ്. 1931-ൽ ആരംഭിച്ച ഈ പ്രക്ഷേപണം ഇന്നും തുടരുന്നു. മഹാലയ ദിനത്തിൽ പിതൃക്കൾക്ക് തർപ്പണം ചെയ്യുന്നതും പതിവാണ്. ദേവീപക്ഷം ദേവിയുടെ ഭൂമിയിലേക്കുള്ള വരവിന്റെ കാലമായി കരുതപ്പെടുന്നു. പൂജയുടെ ദിവസങ്ങളിൽ പന്തലുകളിൽ അന്നദാനമായി ഭോഗ് വിതരണം ചെയ്യുന്നു. ഖിച്ചടിയും പായസവുമാണ് ഭോഗിന്റെ പ്രധാന വിഭവങ്ങൾ.
ദുർഗ്ഗാ പൂജയിലെ ധാക്ക് എന്ന വാദ്യവും പ്രസിദ്ധമാണ്. വലിയ ചെണ്ടയുടെ ശബ്ദം പൂജയുടെ അന്തരീക്ഷം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. ധാക്ക് വായിക്കുന്നവർ തലമുറകളായി ഈ കല തുടർന്നുവരുന്ന കുടുംബങ്ങളിൽ നിന്നുള്ളവരാണ്. പൂജക്കാലത്ത് കൊൽക്കത്തയിലെ തെരുവുകൾ രാത്രി മുഴുവൻ ജനങ്ങളാൽ നിറയുന്നു. പന്തലുകൾ സന്ദർശിക്കുന്നതിനായി ആളുകൾ രാത്രിയിലും പുറത്തിറങ്ങുന്നു. യുനെസ്കോ അംഗീകാരം ലഭിച്ചതിനുശേഷം ദുർഗ്ഗാ പൂജയ്ക്ക് അന്താരാഷ്ട്ര ശ്രദ്ധ കൂടുതൽ ലഭിച്ചു. ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള സഞ്ചാരികൾ പൂജക്കാലത്ത് കൊൽക്കത്തയിലെത്തുന്നു. ദുർഗ്ഗാ പൂജ ബംഗാളി സംസ്കാരത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ആഘോഷമായി തുടരുന്നു.
കൊൽക്കത്തയ്ക്ക് പുറത്ത് ദുർഗ്ഗാ പൂജ
ദുർഗ്ഗാ പൂജ കൊൽക്കത്തയിൽ മാത്രമല്ല, ബംഗാളിലുടനീളവും ഇന്ത്യയുടെ മറ്റ് ഭാഗങ്ങളിലും ആഘോഷിക്കുന്നു. ഡൽഹിയിലെ ചിത്തരഞ്ജൻ പാർക്ക്, മുംബൈ, ഗുവാഹത്തി, അസം തുടങ്ങിയ സ്ഥലങ്ങളിലെ ദുർഗ്ഗാ പൂജ പ്രസിദ്ധമാണ്. ബംഗ്ലാദേശിലും ദുർഗ്ഗാ പൂജ വലിയ ആഘോഷമാണ്. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ബംഗാളി സമൂഹം ദുർഗ്ഗാ പൂജ ആഘോഷിക്കുന്നു. ലണ്ടൻ, ന്യൂയോർക്ക് തുടങ്ങിയ നഗരങ്ങളിലും ദുർഗ്ഗാ പൂജ നടക്കുന്നു. ദുർഗ്ഗാ പൂജ നവരാത്രിയുടെ ഭാഗമാണ്. വടക്കേ ഇന്ത്യയിൽ നവരാത്രി ഒൻപതുദിവസം നീളുന്ന ഉപവാസത്തിന്റെയും ആരാധനയുടെയും കാലമാണ്. ബംഗാളിൽ ഇതേ കാലം ദുർഗ്ഗാ പൂജയായി ആഘോഷിക്കുന്നു. ദേവിയുടെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ നവരാത്രിയിൽ ആരാധിക്കപ്പെടുന്നു. ദുർഗ്ഗാ പൂജയുടെ അവസാന ദിവസമായ വിജയദശമി തിന്മയ്ക്കുമേൽ നന്മയുടെ വിജയത്തിന്റെ ദിവസമാണ്. ഇതേ ദിവസം രാവണവധത്തിന്റെ ഓർമയിൽ ദസറയും ആഘോഷിക്കുന്നു.
കൊൽക്കത്തയിലെ ദുർഗ്ഗാ പൂജ ബംഗാളി സംസ്കാരത്തിന്റെ ഹൃദയമാണ്. നഗരം മുഴുവൻ പൂജക്കാലത്ത് ഉത്സവാന്തരീക്ഷത്തിലാകുന്നു. കലാകാരന്മാർ, സംഗീതജ്ഞർ, കച്ചവടക്കാർ എന്നിവർക്ക് പൂജ ഉപജീവനമാർഗമാണ്. യുനെസ്കോ അംഗീകാരം ഈ ഉത്സവത്തിന്റെ ആഗോള പ്രാധാന്യം വ്യക്തമാക്കുന്നു. ദുർഗ്ഗാ പൂജ കേവലം മതപരമായ ചടങ്ങല്ല; കലയുടെയും സാമൂഹിക ഐക്യത്തിന്റെയും സർഗാത്മകതയുടെയും ആഘോഷമാണ്. എല്ലാ വർഷവും ലക്ഷക്കണക്കിന് ആളുകൾ പൂജയിൽ പങ്കെടുക്കുന്നു.
ദുർഗ്ഗാ പൂജയുടെ കലാപ്രാധാന്യം
കൊൽക്കത്തയിലെ ദുർഗ്ഗാ പൂജ ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ പൊതു കലാപ്രദർശനങ്ങളിലൊന്നായി കരുതപ്പെടുന്നു. എല്ലാ വർഷവും നൂറുകണക്കിന് കലാകാരന്മാർ പന്തലുകളുടെ രൂപകൽപ്പനയിൽ പങ്കെടുക്കുന്നു. ശില്പികൾ, ചിത്രകാരന്മാർ, വൈദ്യുത അലങ്കാര വിദഗ്ധർ, സംഗീതജ്ഞർ എന്നിവർ ചേർന്നാണ് ഓരോ പന്തലും സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. പന്തലുകളുടെ വിഷയങ്ങൾ സമകാലിക സാമൂഹിക പ്രശ്നങ്ങളെയും ചരിത്രത്തെയും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. പൂജക്കാലത്ത് കൊൽക്കത്തയിലെ തെരുവുകൾ തുറന്ന ആർട്ട് ഗാലറിയായി മാറുന്നു. യുനെസ്കോ അംഗീകാരം ലഭിച്ചത് ഈ കലാപാരമ്പര്യത്തിനുള്ള അംഗീകാരമാണ്. ദുർഗ്ഗാ പൂജ ബംഗാളിന്റെ സർഗാത്മകതയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ആഘോഷമാണ്.
ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ
| വിവരം | വസ്തുത |
|---|---|
| ഉത്സവം | ദുർഗ്ഗാ പൂജ |
| സ്ഥലം | കൊൽക്കത്ത, പശ്ചിമ ബംഗാൾ |
| സമയം | അശ്വിൻ മാസം, ഷഷ്ഠി മുതൽ ദശമി വരെ |
| പ്രധാന ദേവത | ദുർഗ്ഗ |
| യുനെസ്കോ അംഗീകാരം | 2021 ഡിസംബർ 15, അമൂർത്ത സാംസ്കാരിക പൈതൃകം |
| പ്രത്യേകതകൾ | തീം പന്തലുകൾ, കുമാർതുളി വിഗ്രഹങ്ങൾ, സിന്ദൂർ ഖേല |
| അവസാന ദിവസം | വിജയദശമി, വിഗ്രഹ നിമജ്ജനം |