ഗർബ: ഗുജറാത്തിന്റെ നൃത്തം
നവരാത്രി കാലത്ത് ദേവിയെ ചുറ്റി വൃത്താകൃതിയിൽ നൃത്തം ചെയ്യുന്ന ഗുജറാത്തിന്റെ ഗർബ 2023-ൽ യുനെസ്കോയുടെ അമൂർത്ത സാംസ്കാരിക പൈതൃക പട്ടികയിൽ ഇടം നേടി. അതിന്റെ ചരിത്രവും സവിശേഷതകളും പരിചയപ്പെടാം.
ഗുജറാത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ നാടോടിനൃത്തമാണ് ഗർബ. നവരാത്രി ഉത്സവത്തിന്റെ ഒമ്പത് രാത്രികളിലും ഗുജറാത്തിലെ തെരുവുകളിലും മൈതാനങ്ങളിലും ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ ഒരുമിച്ച് ഗർബ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. ദേവിയോടുള്ള ഭക്തിയും സമൂഹത്തിന്റെ ഒരുമയും ഈ നൃത്തത്തിൽ ഇഴചേർന്നിരിക്കുന്നു. 2023 ഡിസംബറിൽ യുനെസ്കോ ഗർബയെ മാനവരാശിയുടെ അമൂർത്ത സാംസ്കാരിക പൈതൃക പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി.
ഉത്ഭവവും അർഥവും
ഗർബ എന്ന പേര് ഗർഭ എന്ന സംസ്കൃത പദത്തിൽ നിന്ന് വന്നതാണ്. ഗർഭ എന്നാൽ ഗർഭപാത്രം എന്നാണ് അർഥം. നൃത്തത്തിന്റെ മധ്യത്തിൽ വെക്കുന്ന മൺകുടത്തിലെ വിളക്ക് അഥവാ ഗർഭദീപം ജീവന്റെ ഉറവിടത്തെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. നർത്തകർ ഈ വിളക്കിനെയോ ദേവിയുടെ വിഗ്രഹത്തെയോ ചുറ്റി വൃത്താകൃതിയിൽ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. വൃത്താകൃതിയിലുള്ള ചലനം കാലത്തിന്റെ ചാക്രിക സ്വഭാവത്തെയും ദേവീശക്തിയുടെ സാന്നിധ്യത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. നവരാത്രി കാലത്ത് ശക്തിയുടെ രൂപമായ അംബാ അഥവാ ദുർഗാ ദേവിയെ ആരാധിക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമാണ് ഗർബ. സ്ത്രീകളും പുരുഷന്മാരും കുട്ടികളും എല്ലാ പ്രായക്കാരും ഒരുമിച്ച് ഈ നൃത്തത്തിൽ പങ്കെടുക്കുന്നു.
നൃത്തവും വേഷവും സംഗീതവും
ഗർബയിൽ നർത്തകർ കൈകൊട്ടിയും കൈകൾ ചലിപ്പിച്ചും താളത്തിൽ ചുവടുവെക്കുന്നു. പരമ്പരാഗത ഗർബയിൽ വടികൾ ഉപയോഗിക്കാറില്ല. വടികളുപയോഗിച്ചുള്ള നൃത്തമാണ് ദാണ്ഡിയ റാസ്. ഇത് ഗർബയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ നൃത്തമാണ്. ഗർബ ഗാനങ്ങൾ ദേവിയെ സ്തുതിക്കുന്ന ഭക്തിഗാനങ്ങളാണ്. ധോൽ, തബല, ഹാർമോണിയം എന്നിവയാണ് പശ്ചാത്തല വാദ്യങ്ങൾ. സ്ത്രീകൾ ചണിയ ചോളി എന്ന വർണാഭമായ വസ്ത്രവും പുരുഷന്മാർ കെഡിയുവും ധരിക്കുന്നു. കണ്ണാടിപ്പണികളും കസവുകളും നിറഞ്ഞ വസ്ത്രങ്ങൾ ഗർബയുടെ കാഴ്ചഭംഗി കൂട്ടുന്നു. രാത്രി മുഴുവൻ നീളുന്ന ഗർബ ആഘോഷങ്ങൾ ഗുജറാത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക ജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.
യുനെസ്കോ അംഗീകാരം
2023 ഡിസംബറിൽ ബോട്സ്വാനയിലെ കസാനെയിൽ നടന്ന യുനെസ്കോ സമിതി യോഗം ഗർബ ഓഫ് ഗുജറാത്തിനെ അമൂർത്ത സാംസ്കാരിക പൈതൃക പട്ടികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തി. അന്ന് ഇന്ത്യയുടെ പതിനഞ്ചാമത്തെ ഇനമായാണ് ഗർബ പട്ടികയിൽ ഇടം നേടിയത്. യുനെസ്കോ ഗർബയെ നവരാത്രി കാലത്ത് ആചരിക്കുന്ന ആചാരപരവും ഭക്തിപരവുമായ നൃത്തമായി വിശേഷിപ്പിച്ചു. ഈ അംഗീകാരം ഗർബയെ ലോകശ്രദ്ധയിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. ഗുജറാത്തിന് പുറത്ത് ഇന്ത്യയിലും വിദേശത്തും താമസിക്കുന്ന ഗുജറാത്തികൾ നവരാത്രി കാലത്ത് ഗർബ ആഘോഷിക്കുന്നു. പരീക്ഷകളിൽ ഗർബയുടെ യുനെസ്കോ അംഗീകാര വർഷവും ഗർബയും ദാണ്ഡിയയും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസവും പതിവായി ചോദിക്കാറുണ്ട്.
നവരാത്രിയും ഗർബയുടെ രൂപങ്ങളും
നവരാത്രി എന്നാൽ ഒമ്പത് രാത്രികൾ എന്നാണ് അർഥം. ദേവിയുടെ ഒമ്പത് രൂപങ്ങളെ ആരാധിക്കുന്ന ഉത്സവമാണിത്. ഓരോ രാത്രിയിലും വ്യത്യസ്ത ദേവീരൂപത്തെയാണ് ആരാധിക്കുന്നത്. സന്ധ്യയ്ക്ക് ആരതിക്ക് ശേഷമാണ് ഗർബ ആരംഭിക്കുന്നത്. രാത്രി മുഴുവൻ നീളുന്ന ഗർബയിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ പങ്കെടുക്കുന്നു. ഗ്രാമങ്ങളിൽ ക്ഷേത്രങ്ങൾക്ക് മുന്നിലും നഗരങ്ങളിൽ വലിയ മൈതാനങ്ങളിലും ഗർബ നടക്കുന്നു. ഗർബ ഗാനങ്ങൾ ഗുജറാത്തി ഭാഷയിലാണ് പാടുന്നത്. പഴയ ഭക്തിഗാനങ്ങളും പുതിയ ഗാനങ്ങളും ഗർബയ്ക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്നു. ദാണ്ഡിയ റാസ് ഗർബയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാണ്. വടികളുമായി ജോഡികളായി നൃത്തം ചെയ്യുന്നതാണ് ദാണ്ഡിയ. കൃഷ്ണന്റെ രാസലീലയുമായി ദാണ്ഡിയ റാസിന് ബന്ധമുണ്ടെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. ഗർബയിൽ കൈകൊട്ടും ചുവടുകളുമാണ് പ്രധാനം. മൺകുടത്തിലെ വിളക്കിന് ചുറ്റുമുള്ള വൃത്തത്തിൽ എല്ലാ പ്രായക്കാരും സമൂഹത്തിലെ എല്ലാ വിഭാഗങ്ങളും ഒരുമിക്കുന്നു. ഇതാണ് ഗർബയുടെ സാമൂഹിക പ്രാധാന്യം.
ഗർബ ഇന്ന്
ഇന്ന് ഗർബ ഗുജറാത്തിന് പുറത്ത് ഇന്ത്യയിലും വിദേശത്തും ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്നു. അമേരിക്കയിലും ബ്രിട്ടനിലും കാനഡയിലും താമസിക്കുന്ന ഗുജറാത്തികൾ നവരാത്രി കാലത്ത് ഗർബ സംഘടിപ്പിക്കുന്നു. വഡോദരയിലെ ഗർബ ആഘോഷങ്ങൾ ലോകപ്രശസ്തമാണ്. ലക്ഷ്മി വിലാസ് കൊട്ടാരത്തിലെ ഗർബയിൽ ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ പങ്കെടുക്കുന്നു. യുനെസ്കോ അംഗീകാരത്തിന് ശേഷം ഗർബയെക്കുറിച്ചുള്ള താത്പര്യം വർധിച്ചു. ഗുജറാത്ത് സർക്കാർ നവരാത്രി ഉത്സവത്തെ വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമായി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. സിനിമകളിലും സംഗീത ആൽബങ്ങളിലും ഗർബ ഗാനങ്ങൾ ഉപയോഗിക്കപ്പെടുന്നു. പുതിയ തലമുറ പരമ്പരാഗത ഗർബയ്ക്കൊപ്പം ആധുനിക സംഗീതവും ചേർത്ത് അവതരിപ്പിക്കുന്നു. എങ്കിലും മൺകുടത്തിലെ വിളക്കിനെ ചുറ്റിയുള്ള പരമ്പരാഗത ഗർബ ഗ്രാമങ്ങളിൽ അതേപടി നിലനിൽക്കുന്നു.
ഗർബയും ദാണ്ഡിയയും തമ്മിലുള്ള വ്യത്യാസം
ഗർബയും ദാണ്ഡിയ റാസും പലപ്പോഴും ഒന്നായി തെറ്റിദ്ധരിക്കപ്പെടാറുണ്ട്. ഗർബയിൽ നർത്തകർ കൈകൊട്ടിയും ചുവടുവെച്ചും വിളക്കിനെ ചുറ്റി വൃത്താകൃതിയിൽ നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. വടികൾ ഗർബയിൽ ഉപയോഗിക്കാറില്ല. ദാണ്ഡിയ റാസിൽ നർത്തകർ ജോഡികളായി വടികൾ പരസ്പരം തട്ടി നൃത്തം ചെയ്യുന്നു. ഗർബ ദേവീ ആരാധനയുമായി നേരിട്ട് ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുമ്പോൾ ദാണ്ഡിയ റാസ് കൃഷ്ണന്റെ രാസലീലയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. രണ്ട് നൃത്തങ്ങളും നവരാത്രി കാലത്ത് അവതരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. പല പരിപാടികളിലും ഗർബയ്ക്ക് ശേഷം ദാണ്ഡിയ അവതരിപ്പിക്കാറുണ്ട്. വേഷത്തിലും സംഗീതത്തിലും ഇരു നൃത്തങ്ങൾക്കും സമാനതകളുണ്ട്. പരീക്ഷകളിൽ ഈ വ്യത്യാസം ചോദിക്കാറുണ്ട്. ഗർബയുടെ യുനെസ്കോ അംഗീകാരം ദാണ്ഡിയയ്ക്ക് ബാധകമല്ല എന്നതും ശ്രദ്ധിക്കേണ്ടതാണ്.
ഗർബയും ഗുജറാത്ത് ടൂറിസവും
നവരാത്രി കാലത്ത് ഗുജറാത്ത് സന്ദർശിക്കുന്ന വിനോദസഞ്ചാരികളുടെ എണ്ണം വർധിക്കുന്നു. അഹമ്മദാബാദിലെയും വഡോദരയിലെയും ഗർബ ആഘോഷങ്ങൾ കാണാൻ രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള ആളുകൾ എത്തുന്നു. ഗുജറാത്ത് സർക്കാർ നവരാത്രി ഉത്സവത്തെ വിനോദസഞ്ചാര ആകർഷണമായി പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. സ്കൂളുകളിലും കോളേജുകളിലും സാംസ്കാരിക പരിപാടികളിൽ ഗർബ അവതരിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ഗർബ ഗുജറാത്തിന്റെ സാംസ്കാരിക അടയാളമായി ലോകമെമ്പാടും അറിയപ്പെടുന്നു.
ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ
| വിവരം | വസ്തുത |
|---|---|
| സംസ്ഥാനം | ഗുജറാത്ത് |
| ഉത്സവം | നവരാത്രി |
| ആരാധന | അംബാ അഥവാ ദുർഗാ ദേവി |
| പേരിന്റെ അർഥം | ഗർഭം (ഗർഭപാത്രം) |
| മധ്യത്തിലെ വസ്തു | ഗർഭദീപം (മൺകുടത്തിലെ വിളക്ക്) |
| യുനെസ്കോ അംഗീകാരം | 2023 ഡിസംബർ |
| വടികളുള്ള നൃത്തം | ദാണ്ഡിയ റാസ് (ഗർബയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തം) |