സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രം, അമൃത്സർ
സിഖ് മതത്തിന്റെ ഏറ്റവും പവിത്രമായ സ്ഥലമായ അമൃത്സറിലെ സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ചരിത്രവും സവിശേഷതകളും പരിചയപ്പെടാം.
പഞ്ചാബിലെ അമൃത്സർ നഗരത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന ശ്രീ ഹർമന്ദിർ സാഹിബ് ആണ് സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രം എന്നറിയപ്പെടുന്നത്. സിഖ് മതത്തിന്റെ ഏറ്റവും പവിത്രമായ സ്ഥലമാണിത്. അമൃത് സരോവർ എന്ന പുണ്യകുളത്തിന്റെ നടുവിലാണ് ക്ഷേത്രം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്. സ്വർണം പൂശിയ മേൽഭാഗം സൂര്യപ്രകാശത്തിൽ തിളങ്ങുന്നത് ഈ ക്ഷേത്രത്തെ ലോകപ്രശസ്തമാക്കി. എല്ലാ മതങ്ങളിൽ നിന്നുമുള്ള ആളുകൾ ഇവിടെ സന്ദർശനത്തിനെത്തുന്നു.
ചരിത്രം
1577-ൽ നാലാമത്തെ സിഖ് ഗുരു ഗുരു രാംദാസ് ആണ് അമൃത് സരോവർ എന്ന കുളം കുഴിച്ചത്. ഈ കുളത്തിന് ചുറ്റുമായി അമൃത്സർ നഗരം വളർന്നു. അഞ്ചാമത്തെ ഗുരു ഗുരു അർജുൻ ദേവ് 1588 മുതൽ 1604 വരെയുള്ള കാലത്ത് കുളത്തിന്റെ നടുവിൽ ക്ഷേത്രം നിർമിച്ചു. 1604-ൽ ഗുരു ഗ്രന്ഥ സാഹിബ് ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു. പിന്നീട് പലവട്ടം ക്ഷേത്രം ആക്രമിക്കപ്പെടുകയും പുനർനിർമിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്തു. പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ തുടക്കത്തിൽ മഹാരാജാ രഞ്ജിത് സിങ് ക്ഷേത്രത്തിന്റെ മേൽഭാഗം സ്വർണം കൊണ്ട് പൊതിഞ്ഞു. ഏകദേശം 750 കിലോഗ്രാം സ്വർണം ഈ പ്രവൃത്തിക്ക് ഉപയോഗിച്ചതായാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. 1830-ഓടെയാണ് സ്വർണം പൂശൽ പൂർത്തിയായത്.
വാസ്തുവിദ്യയും തത്ത്വശാസ്ത്രവും
സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ വാസ്തുവിദ്യ സിഖ് മതത്തിന്റെ സമത്വതത്ത്വത്തെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. മിക്ക ക്ഷേത്രങ്ങളും ഉയർന്ന സ്ഥലത്ത് നിർമിക്കുമ്പോൾ ഹർമന്ദിർ സാഹിബ് താഴ്ന്ന സ്ഥലത്താണ് നിർമിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഭക്തർ പടികൾ ഇറങ്ങി ക്ഷേത്രത്തിലേക്ക് പോകണം. വിനയം കാണിക്കുന്നതിനാണ് ഇങ്ങനെ നിർമിച്ചത്. ക്ഷേത്രത്തിന് നാല് വശത്തും വാതിലുകളുണ്ട്. എല്ലാ ദിശകളിൽ നിന്നും എല്ലാവർക്കും പ്രവേശനം ഉണ്ടെന്നാണ് ഇതിന്റെ അർഥം. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അടിത്തറക്കല്ല് സൂഫി സന്യാസിയായ മിയാൻ മിർ ആണ് ഇട്ടതെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു. ഇത് സിഖ് മതത്തിന്റെ മതസൗഹാർദത്തിന്റെ പ്രതീകമായി കരുതപ്പെടുന്നു.
ലംഗറും സേവനവും
സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രത്തിലെ ലംഗർ അഥവാ സൗജന്യ ഭക്ഷണശാല ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ സാമുദായിക അടുക്കളകളിലൊന്നാണ്. എല്ലാ ദിവസവും പതിനായിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ ഇവിടെ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നു. ജാതി, മതം, സാമ്പത്തിക നില എന്നിവ നോക്കാതെ എല്ലാവരും ഒരുമിച്ചിരുന്ന് ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നു. സന്നദ്ധപ്രവർത്തകരാണ് ഭക്ഷണം പാകം ചെയ്യുന്നതും വിളമ്പുന്നതും വൃത്തിയാക്കുന്നതും. ഗുരു നാനാക്ക് ആരംഭിച്ച ലംഗർ പാരമ്പര്യത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ് അമൃത്സറിലെ ലംഗർ. അകാൽ തഖ്ത് എന്ന സിഖ് മതത്തിന്റെ ഉന്നത സ്ഥാനവും ക്ഷേത്രപരിസരത്താണ് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.
അകാൽ തഖ്തും സിഖ് ചരിത്രവും
സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന അകാൽ തഖ്ത് സിഖ് മതത്തിന്റെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന താൽക്കാലിക അധികാരകേന്ദ്രമാണ്. ആറാമത്തെ ഗുരു ഗുരു ഹർഗോബിന്ദ് 1606-ൽ അകാൽ തഖ്ത് സ്ഥാപിച്ചു. മതപരമായ കാര്യങ്ങൾക്കൊപ്പം സമുദായത്തിന്റെ ഭൗതിക കാര്യങ്ങളും ഇവിടെ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെടുന്നു. സിഖ് സമുദായത്തിന്റെ പ്രധാന തീരുമാനങ്ങൾ അകാൽ തഖ്തിൽ നിന്നാണ് പ്രഖ്യാപിക്കുന്നത്. 1984-ൽ ഓപ്പറേഷൻ ബ്ലൂ സ്റ്റാർ സമയത്ത് ക്ഷേത്രപരിസരത്തിന് കേടുപാടുകൾ സംഭവിച്ചു. അകാൽ തഖ്തിന് വലിയ നാശനഷ്ടമുണ്ടായി. പിന്നീട് അകാൽ തഖ്ത് പൂർണമായി പുനർനിർമിച്ചു. ഈ സംഭവം സിഖ് സമുദായത്തിന്റെ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും വേദനാജനകമായ അധ്യായങ്ങളിലൊന്നാണ്.
സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപം ജാലിയൻവാലാബാഗും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. 1919-ൽ ജാലിയൻവാലാബാഗ് കൂട്ടക്കൊല നടന്ന സ്ഥലമാണിത്. അമൃത്സറിലെത്തുന്ന സന്ദർശകർ സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രത്തിനൊപ്പം ജാലിയൻവാലാബാഗും സന്ദർശിക്കുന്നു. വാഗാ അതിർത്തിയിലെ ദേശീയ പതാക താഴ്ത്തൽ ചടങ്ങും അമൃത്സറിലെ പ്രധാന ആകർഷണമാണ്. സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രം രാത്രിയിൽ ദീപങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അതിമനോഹരമായ കാഴ്ചയാണ്. ക്ഷേത്രപരിസരത്തെ ശാന്തമായ അന്തരീക്ഷവും ഭക്തിഗാനങ്ങളും സന്ദർശകരെ ആകർഷിക്കുന്നു. എല്ലാ ദിവസവും രാവിലെയും വൈകുന്നേരവും ഗുരു ഗ്രന്ഥ സാഹിബിൽ നിന്നുള്ള കീർത്തനങ്ങൾ ക്ഷേത്രത്തിൽ മുഴങ്ങുന്നു.
സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രത്തിലെ ദൈനംദിന ജീവിതം
സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രത്തിൽ എല്ലാ ദിവസവും അതിരാവിലെ ഗുരു ഗ്രന്ഥ സാഹിബ് പ്രതിഷ്ഠിക്കുന്ന ചടങ്ങോടെയാണ് ദിവസം ആരംഭിക്കുന്നത്. ഇതിനെ പ്രകാശ് എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. രാത്രിയിൽ ഗ്രന്ഥം വിശ്രമസ്ഥലത്തേക്ക് കൊണ്ടുപോകുന്ന ചടങ്ങാണ് സുഖാസൻ. ഈ ചടങ്ങുകൾ ഭക്തർക്ക് ദർശിക്കാം. ക്ഷേത്രത്തിൽ ദിവസം മുഴുവൻ കീർത്തനങ്ങൾ മുഴങ്ങുന്നു. ഗുരു ഗ്രന്ഥ സാഹിബിലെ ഗാനങ്ങൾ സംഗീതത്തോടെ ആലപിക്കുന്നു. അമൃത് സരോവർ കുളത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നത് പുണ്യമായി കരുതുന്നു. ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ എല്ലാ ദിവസവും കുളത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നു. ക്ഷേത്രപരിസരത്തെ ശുചീകരണവും പരിപാലനവും സന്നദ്ധപ്രവർത്തകർ ചെയ്യുന്നു. ഇതിനെ കാർ സേവ എന്നാണ് വിളിക്കുന്നത്. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സിഖ് ഭക്തർ കാർ സേവയിൽ പങ്കെടുക്കാൻ അമൃത്സറിലെത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലെ സേവനപാരമ്പര്യം സിഖ് മതത്തിന്റെ സേവനതത്ത്വത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ്.
സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രം സിഖ് മതത്തിന്റെ ഹൃദയമാണ്. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ആളുകൾ ഇവിടെ സന്ദർശനത്തിനെത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സ്വർണം പൂശിയ ഗോപുരവും അമൃത് സരോവർ കുളവും മറക്കാനാകാത്ത കാഴ്ചയാണ്. ലംഗർ സേവനം മനുഷ്യസ്നേഹത്തിന്റെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ്. എല്ലാവർക്കും തുറന്ന വാതിലുകളുള്ള ക്ഷേത്രം സമത്വത്തിന്റെ സന്ദേശം നൽകുന്നു. ഗുരു നാനാക്കിന്റെ ഉപദേശങ്ങൾ ഇന്നും ക്ഷേത്രത്തിലൂടെ ജീവിക്കുന്നു. അമൃത്സർ സന്ദർശിക്കുന്നവരുടെ യാത്ര സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രം കൂടാതെ പൂർണമാകില്ല.
സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രവും ലോകവും
സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രം ലോകമെമ്പാടുമുള്ള ആളുകളെ ആകർഷിക്കുന്നു. എല്ലാ വർഷവും ലക്ഷക്കണക്കിന് വിദേശ സഞ്ചാരികൾ അമൃത്സറിലെത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സൗന്ദര്യവും ശാന്തമായ അന്തരീക്ഷവും ലംഗർ സേവനവും സന്ദർശകരെ ആകർഷിക്കുന്നു. സിഖ് സമൂഹം ലോകത്തിന്റെ വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ ഗുരുദ്വാരകൾ സ്ഥാപിച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ അമൃത്സറിലെ ഹർമന്ദിർ സാഹിബ് എല്ലാ സിഖുകാരുടെയും ആത്മീയ കേന്ദ്രമായി തുടരുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിലെ സേവനപാരമ്പര്യം മാനവികതയുടെ സന്ദേശം ലോകത്തിന് നൽകുന്നു. സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രം ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിന്റെ അഭിമാനമാണ്.
ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ
| വിവരം | വസ്തുത |
|---|---|
| ക്ഷേത്രം | ശ്രീ ഹർമന്ദിർ സാഹിബ് (സുവർണ്ണ ക്ഷേത്രം) |
| സ്ഥലം | അമൃത്സർ, പഞ്ചാബ് |
| കുളം | അമൃത് സരോവർ, 1577-ൽ ഗുരു രാംദാസ് നിർമിച്ചു |
| ക്ഷേത്രനിർമാണം | ഗുരു അർജുൻ ദേവ്, 1588-1604 |
| സ്വർണം പൂശൽ | മഹാരാജാ രഞ്ജിത് സിങ്, 19-ാം നൂറ്റാണ്ട്, ഏകദേശം 750 കിലോഗ്രാം സ്വർണം |
| പ്രത്യേകത | നാല് വാതിലുകൾ, എല്ലാവർക്കും പ്രവേശനം |
| പ്രധാന സേവനം | ലംഗർ, സൗജന്യ ഭക്ഷണശാല |