ഗോണ്ട് ചിത്രകല: മധ്യേന്ത്യയുടെ ഗോത്രകല
മധ്യപ്രദേശിലെ ഗോണ്ട് ഗോത്രത്തിന്റെ ചിത്രകലയാണ് ഗോണ്ട് ചിത്രകല. ജംഗഢ് സിങ് ശ്യാമിന്റെ കഥയും പുള്ളികളും വരകളും നിറഞ്ഞ ഈ കലയുടെ പ്രത്യേകതകളും അറിയാം.
മധ്യേന്ത്യയിലെ ഗോണ്ട് ഗോത്രത്തിന്റെ ചിത്രകലയാണ് ഗോണ്ട് ചിത്രകല. ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലുതും പുരാതനവുമായ ഗോത്രസമൂഹങ്ങളിലൊന്നാണ് ഗോണ്ടുകൾ. മധ്യപ്രദേശിലെ ഡിണ്ടോരി, മണ്ഡല, ഛിന്ദ്വാര, ബാലഘാട്ട് ജില്ലകളിലാണ് അവർ പ്രധാനമായും ജീവിക്കുന്നത്. ഗോണ്ട് ചിത്രങ്ങൾ പ്രകൃതിയോടുള്ള ഗോത്രത്തിന്റെ ആഴമായ ബന്ധം കാട്ടുന്നു. മരങ്ങൾ, മൃഗങ്ങൾ, പക്ഷികൾ, നദികൾ, പർവതങ്ങൾ എന്നിവയാണ് പ്രധാന വിഷയങ്ങൾ. ചെറിയ പുള്ളികളും വരകളും കൊണ്ട് രൂപങ്ങൾ നിറയ്ക്കുന്നതാണ് ഗോണ്ട് ചിത്രങ്ങളുടെ മുഖമുദ്ര.
പരമ്പരാഗതമായി ഗോണ്ട് ചിത്രങ്ങൾ വീടുകളുടെ മൺചുമരുകളിലും തറകളിലുമാണ് വരച്ചിരുന്നത്. പ്രകൃതിദത്ത നിറങ്ങളാണ് ഉപയോഗിച്ചിരുന്നത്: കറുപ്പിന് കരി, മഞ്ഞയ്ക്ക് രാംരാജ് മണ്ണ്, വെളുപ്പിന് ചൂയി മണ്ണ്, ചുവപ്പിന് ഗേരു മണ്ണ്, പച്ചയ്ക്ക് ചാണകം അല്ലെങ്കിൽ ഇലകൾ. വിവാഹം, ജനനം തുടങ്ങിയ അവസരങ്ങളിലും വിളവെടുപ്പ് കാലത്തും ചിത്രങ്ങൾ വരച്ചിരുന്നു. പ്രധാൻ ഗോണ്ടുകൾ ഗോത്രത്തിന്റെ കഥപറച്ചിലുകാരും സംഗീതജ്ഞരുമായിരുന്നു; അവരുടെ കഥകളാണ് ചിത്രങ്ങളുടെ വിഷയങ്ങൾ.
ജംഗഢ് സിങ് ശ്യാം: ഗോണ്ട് കലയുടെ വിപ്ലവം
ഗോണ്ട് ചിത്രകലയെ ലോകത്തിന് പരിചയപ്പെടുത്തിയത് ജംഗഢ് സിങ് ശ്യാമാണ്. 1962-ൽ ഡിണ്ടോരി ജില്ലയിലെ പടൻഗഢ് ഗ്രാമത്തിൽ ജനിച്ച അദ്ദേഹം പ്രധാൻ ഗോണ്ട് സമുദായാംഗമായിരുന്നു. 1981-ൽ ഭോപ്പാലിൽ ഭാരത് ഭവൻ സ്ഥാപിക്കുന്നതിന്റെ ഭാഗമായി കലാകാരൻ ജെ. സ്വാമിനാഥൻ പടൻഗഢിൽ വെച്ച് അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടെത്തി ഭോപ്പാലിലേക്ക് ക്ഷണിച്ചു. ജംഗഢ് ചുമരുകളിൽ നിന്ന് കാൻവാസിലേക്കും മഷിയിലേക്കും ഗോണ്ട് ചിത്രകലയെ മാറ്റി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശൈലി ജംഗഢ് കലം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. 1986-ൽ അദ്ദേഹത്തിന് മധ്യപ്രദേശ് ശിഖർ സമ്മാൻ ലഭിച്ചു. 2001-ൽ ജപ്പാനിലെ തൊകാമാച്ചിയിൽ വെച്ച് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു.
പൈതൃകവും ഭൗമസൂചികയും
ജംഗഢിന്റെ ശിഷ്യന്മാരും കുടുംബാംഗങ്ങളും ഗോണ്ട് ചിത്രകലയെ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നു. ഭജ്ജു ശ്യാം ദി ലണ്ടൻ ജംഗിൾ ബുക്ക് എന്ന പുസ്തകം ചിത്രീകരിച്ച് ലോകശ്രദ്ധ നേടി; 2018-ൽ അദ്ദേഹത്തിന് പത്മശ്രീ ലഭിച്ചു. ദുർഗാ ബായ് വ്യാം, വെങ്കട്ട് രാമൻ സിങ് ശ്യാം എന്നിവരും പ്രശസ്തരായ ഗോണ്ട് ചിത്രകാരന്മാരാണ്. 2023 ഏപ്രിലിൽ ഡിണ്ടോരിയിലെ ഗോണ്ട് ചിത്രകലയ്ക്ക് ഭൗമസൂചിക പദവി ലഭിച്ചു. പടൻഗഢ് ഗ്രാമം ഇന്ന് ഗോണ്ട് കലയുടെ കേന്ദ്രമായി അറിയപ്പെടുന്നു. പരീക്ഷകളിൽ ജംഗഢ് സിങ് ശ്യാം, ഭാരത് ഭവൻ, ഭൗമസൂചിക വർഷം എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ പതിവാണ്.
രൂപങ്ങളുടെ അർഥവും ആധുനിക ഗോണ്ട് കലയും
ഗോണ്ട് ചിത്രങ്ങളിലെ ഓരോ രൂപത്തിനും അർഥമുണ്ട്. ജീവിതവൃക്ഷം പ്രകൃതിയുടെ സമ്പത്തിനെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. മാൻ വനത്തിന്റെ സൗന്ദര്യത്തെയും മയിൽ സൗഭാഗ്യത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. മത്സ്യം സമൃദ്ധിയുടെ പ്രതീകമാണ്. ഗോണ്ട് ചിത്രങ്ങളിൽ മനുഷ്യരും മൃഗങ്ങളും മരങ്ങളും ഒരുമിച്ച് ചിത്രീകരിക്കുന്നു; പ്രകൃതിയും മനുഷ്യനും വേർതിരിക്കാനാവാത്തതാണെന്നാണ് ഈ കാഴ്ചപ്പാട്. ചെറിയ പുള്ളികൾ കൊണ്ട് രൂപങ്ങൾ നിറയ്ക്കുന്ന രീതി ഗോണ്ട് ചിത്രങ്ങളെ മറ്റ് ഗോത്രകലകളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാക്കുന്നു.
ആധുനിക ഗോണ്ട് ചിത്രകാരന്മാർ പുസ്തക ചിത്രീകരണത്തിലും പ്രശസ്തരാണ്. താരാ ബുക്സ് പ്രസിദ്ധീകരിച്ച ഗോണ്ട് ചിത്രകാരന്മാരുടെ പുസ്തകങ്ങൾ ലോകമെമ്പാടും വായിക്കപ്പെടുന്നു. ഭജ്ജു ശ്യാമിന്റെ ദി ലണ്ടൻ ജംഗിൾ ബുക്ക് ലണ്ടൻ നഗരത്തെ ഒരു ഗോണ്ട് ചിത്രകാരന്റെ കണ്ണിലൂടെ കാട്ടുന്നു. മധ്യപ്രദേശ് ഗോത്ര മ്യൂസിയത്തിൽ ഗോണ്ട് ചിത്രങ്ങളുടെ വലിയ ശേഖരമുണ്ട്. ഗോണ്ട് ചിത്രകല ഇന്ന് ഗോത്രസമൂഹത്തിന്റെ ഉപജീവനമാർഗം കൂടിയാണ്; പടൻഗഢിലെ നൂറുകണക്കിന് കുടുംബങ്ങൾ ചിത്രകലയിലൂടെ ജീവിക്കുന്നു.
ഗോണ്ട് ഗോത്രത്തിന്റെ സംസ്കാരം
ഗോണ്ട് ഗോത്രത്തിന്റെ ചരിത്രം ആയിരത്തി നാന്നൂറ് വർഷത്തിലേറെ പഴക്കമുള്ളതായി കരുതപ്പെടുന്നു. ഗോണ്ടുകൾ ഒരുകാലത്ത് മധ്യേന്ത്യയിൽ രാജ്യങ്ങൾ ഭരിച്ചിരുന്നു. ഗഢ-മണ്ഡല രാജ്യം ഗോണ്ട് രാജാക്കന്മാരുടെ പ്രശസ്തമായ രാജ്യമായിരുന്നു. റാണി ദുർഗാവതി ഗോണ്ട് രാജ്യത്തെ പ്രശസ്തയായ റാണിയാണ്; അക്ബറിന്റെ സൈന്യത്തോട് അവർ പോരാടി. ഗോണ്ട് സമൂഹത്തിന്റെ ഭാഷ ഗോണ്ടിയാണ്. പ്രധാൻ ഗോണ്ടുകൾ ഗോത്രത്തിന്റെ കഥപറച്ചിലുകാരും സംഗീതജ്ഞരുമായിരുന്നു. ബാന എന്ന വാദ്യം വായിച്ച് അവർ കഥകൾ പാടി പറഞ്ഞിരുന്നു.
ഗോണ്ട് ചിത്രകലയുടെ പ്രചാരം ഗോത്രസമൂഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തെ മാറ്റിമറിച്ചു. പടൻഗഢിലെ ചിത്രകാരന്മാർക്ക് ഇന്ന് ലോകവിപണിയുണ്ട്. മധ്യപ്രദേശ് സർക്കാർ ഗോണ്ട് ചിത്രകലയെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു. ഭോപ്പാലിലെ മധ്യപ്രദേശ് ഗോത്ര മ്യൂസിയത്തിൽ ഗോണ്ട് ചിത്രങ്ങളുടെ വലിയ ശേഖരമുണ്ട്. ഗോണ്ട് ചിത്രകല ഇന്ത്യൻ ഗോത്രകലയുടെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ രൂപങ്ങളിലൊന്നാണ്. പരീക്ഷകളിൽ ഗോണ്ട് ഗോത്രം, ജംഗഢ് സിങ് ശ്യാം, റാണി ദുർഗാവതി എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ പതിവാണ്.
ഗോണ്ട് ചിത്രകലയെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുമ്പോൾ ജംഗഢ് സിങ് ശ്യാമിന്റെ കഥയും ഭൗമസൂചിക വർഷവും പ്രത്യേകം ഓർക്കുക. 1962-ൽ ഡിണ്ടോരി ജില്ലയിലെ പടൻഗഢിൽ ജനിച്ച ജംഗഢിനെ 1981-ൽ ജെ. സ്വാമിനാഥൻ ഭാരത് ഭവനിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശൈലി ജംഗഢ് കലം എന്നറിയപ്പെടുന്നു. 1986-ൽ അദ്ദേഹത്തിന് ശിഖർ സമ്മാൻ ലഭിച്ചു; 2001-ൽ അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. ഭജ്ജു ശ്യാമിന് 2018-ൽ പത്മശ്രീ ലഭിച്ചു. 2023 ഏപ്രിലിൽ ഗോണ്ട് ചിത്രകലയ്ക്ക് ഭൗമസൂചിക പദവി ലഭിച്ചു. പുള്ളികളും വരകളും കൊണ്ട് രൂപങ്ങൾ നിറയ്ക്കുന്നതാണ് ഗോണ്ട് ചിത്രങ്ങളുടെ മുഖമുദ്ര.
ഗോണ്ട് ചിത്രകല മധ്യപ്രദേശിന്റെ സാംസ്കാരിക അടയാളമായി മാറിയിരിക്കുന്നു; പടൻഗഢിലെ ചിത്രകാരന്മാരുടെ ചിത്രങ്ങൾ ഇന്ന് ഡൽഹിയിലെയും മുംബൈയിലെയും പ്രദർശനശാലകളിൽ വിൽക്കപ്പെടുന്നു.
ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ
| വിവരം | കാര്യം |
|---|---|
| ഗോത്രം | ഗോണ്ട്, മധ്യപ്രദേശ് |
| കേന്ദ്രം | പടൻഗഢ്, ഡിണ്ടോരി ജില്ല |
| ജംഗഢ് സിങ് ശ്യാം | 1962-2001; ഭാരത് ഭവൻ 1981; ശിഖർ സമ്മാൻ 1986 |
| കണ്ടെത്തിയത് | ജെ. സ്വാമിനാഥൻ |
| ശൈലി | ജംഗഢ് കലം; പുള്ളികളും വരകളും |
| ഭൗമസൂചിക | 2023 ഏപ്രിൽ |
| പ്രശസ്ത ചിത്രകാർ | ഭജ്ജു ശ്യാം (പത്മശ്രീ 2018), ദുർഗാ ബായ് വ്യാം |