ഹരിപ്രസാദ് ചൗരസിയ: ബാൻസുരിയുടെ മാന്ത്രികൻ
ബാൻസുരിയെ ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തിന്റെ പ്രധാന വാദ്യമാക്കിയ ഹരിപ്രസാദ് ചൗരസിയ — കൃഷ്ണന്റെ പുല്ലാങ്കുഴലിനെ കച്ചേരി വേദികളിലെത്തിച്ച കലാകാരൻ.
ബാൻസുരി എന്ന പുല്ലാങ്കുഴലിനെ ഇന്ത്യൻ ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തിന്റെ മുൻനിര വാദ്യമാക്കിയ കലാകാരനാണ് പണ്ഡിറ്റ് ഹരിപ്രസാദ് ചൗരസിയ. 1938 ജൂലൈ 1-ന് ഉത്തർപ്രദേശിലെ അലഹബാദിൽ ജനിച്ചു. പിതാവ് ഗുസ്തിക്കാരനായിരുന്നതിനാൽ ആദ്യം ഗുസ്തിയിലായിരുന്നു താൽപ്പര്യം; പിന്നീട് സംഗീതത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞു. അന്നപൂർണ ദേവിയുടെ ശിഷ്യനായി പരിശീലനം നേടിയ ചൗരസിയ, ബാൻസുരിയുടെ സാങ്കേതികതയിൽ വിപ്ലവകരമായ മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നു. പരമ്പരാഗതമായി നാടോടി വാദ്യമായി കരുതപ്പെട്ടിരുന്ന ബാൻസുരിയെ അദ്ദേഹം ശാസ്ത്രീയ കച്ചേരികളുടെ പ്രധാന വാദ്യമാക്കി.
ബാൻസുരിയിലെ വിപ്ലവം
ചൗരസിയയുടെ വായനയിൽ രാഗത്തിന്റെ സൂക്ഷ്മമായ ഭാവങ്ങൾ അതിമനോഹരമായി വെളിപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹം ബാൻസുരിയുടെ വായനാ സാങ്കേതികതയിൽ പുതിയ രീതികൾ കൊണ്ടുവന്നു — പ്രത്യേകിച്ച് ഗമകങ്ങളും മീൻഡുകളും അവതരിപ്പിക്കുന്നതിൽ. മുമ്പ് ബാൻസുരി പ്രധാനമായും ഭക്തിഗാനങ്ങൾക്കും നാടോടി സംഗീതത്തിനും ഉപയോഗിച്ചിരുന്നപ്പോൾ, ചൗരസിയ അതിനെ ഖയാൽ ശൈലിയിലെ ഗൗരവമുള്ള കച്ചേരി വാദ്യമാക്കി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആലാപനത്തിൽ കൃഷ്ണന്റെ പുല്ലാങ്കുഴലിന്റെ ഭാവം നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു.
ശിവ്-ഹരി ജോഡിയും ചലച്ചിത്ര സംഗീതവും
ശിവ്കുമാർ ശർമയുമായി ചേർന്ന് 'ശിവ്-ഹരി' എന്ന പേരിൽ നിരവധി ചലച്ചിത്ര ഗാനങ്ങൾക്കും സംഗീതം നൽകി. 'സിൽസില', 'ചാന്ദ്നി', 'ലംഹേ' തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളിലെ ഗാനങ്ങൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. സന്തൂരിന്റെയും ബാൻസുരിയുടെയും സംയോജനം ഹിന്ദി ചലച്ചിത്ര സംഗീതത്തിൽ പുതിയ ശബ്ദം സൃഷ്ടിച്ചു. ഈ ഗാനങ്ങൾ ഇന്നും ജനപ്രിയമാണ്. ചലച്ചിത്ര സംഗീതത്തിലൂടെ ശാസ്ത്രീയ വാദ്യങ്ങളെ സാധാരണ ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കാൻ ചൗരസിയയ്ക്ക് കഴിഞ്ഞു.
അദ്ധ്യാപകനും പ്രചാരകനും
ചൗരസിയ മുംബൈയിലും ഭുവനേശ്വറിലും സംഗീത വിദ്യാലയങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ച് നിരവധി ശിഷ്യരെ പരിശീലിപ്പിച്ചു. വൃന്ദാവനിൽ അദ്ദേഹം സ്ഥാപിച്ച സംഗീത വിദ്യാലയം ബാൻസുരി പഠനത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രമാണ്. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സംഗീതോത്സവങ്ങളിൽ അദ്ദേഹം കച്ചേരികൾ നടത്തി. ബാൻസുരിയെക്കുറിച്ചുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ അറിവ് പുസ്തകങ്ങളിലൂടെയും റെക്കോഡിങ്ങുകളിലൂടെയും സംരക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു.
പുരസ്കാരങ്ങളും അംഗീകാരങ്ങളും
1992-ൽ പത്മഭൂഷൺ, 2000-ൽ പത്മവിഭൂഷൺ, 1984-ൽ സംഗീത നാടക അക്കാദമി പുരസ്കാരം എന്നിവ ലഭിച്ചു. ബ്രിട്ടണിലെ റോയൽ അക്കാദമി ഓഫ് മ്യൂസിക്കിന്റെ ഓണററി അംഗത്വവും അദ്ദേഹത്തിന് ലഭിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇന്നും സജീവമായി കച്ചേരികൾ നടത്തുകയും യുവ തലമുറയെ പഠിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.
പ്രശസ്ത ആലാപനങ്ങളും ആൽബങ്ങളും
ചൗരസിയയുടെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ആൽബങ്ങളിൽ 'കൃഷ്ണ'യും 'രാഗ് ഭൈരവി'യും ഉൾപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ബാൻസുരി ആലാപനത്തിൽ രാഗത്തിന്റെ ഭാവം അതിമനോഹരമായി വെളിപ്പെടുന്നു. മാൾകൗൻസ്, ഭൈരവ്, യമൻ തുടങ്ങിയ രാഗങ്ങളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആലാപനം ഇന്നും മാനദണ്ഡമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ കച്ചേരികളുടെ റെക്കോഡിങ്ങുകൾ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സംഗീത പ്രേമികൾ കേൾക്കുന്നു. ബാൻസുരിയുടെ ശബ്ദം കൃഷ്ണന്റെ പുല്ലാങ്കുഴലിനെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.
ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ
| വിവരം | വസ്തുത |
|---|---|
| ജനനം | 1938 ജൂലൈ 1, അലഹബാദ് |
| വാദ്യം | ബാൻസുരി (പുല്ലാങ്കുഴൽ) |
| ഗുരു | അന്നപൂർണ ദേവി |
| പ്രശസ്ത ജോഡി | ശിവ്-ഹരി (ശിവ്കുമാർ ശർമയുമായി) |
| പത്മവിഭൂഷൺ | 2000 |