ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതം: ഘരാനകളും ഗായകരും
ഉത്തരേന്ത്യൻ ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തിന്റെ ആത്മാവാണ് ഘരാനകൾ. ഗ്വാളിയോർ, കിരാന, ആഗ്ര, പട്യാല തുടങ്ങിയ പ്രധാന ഘരാനകളുടെ ചരിത്രവും ശൈലിയും പ്രമുഖ ഗായകരും പരിചയപ്പെടാം.
ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതം എന്നാൽ ഉത്തരേന്ത്യൻ ശാസ്ത്രീയ സംഗീതമാണ്. ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ കർണാടക സംഗീതത്തിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതം നൂറ്റാണ്ടുകളായി വടക്കേ ഇന്ത്യയിലെ രാജസദസ്സുകളിലും ക്ഷേത്രങ്ങളിലും വളർന്നുവന്ന ഒരു പാരമ്പര്യമാണ്. വേദകാലത്തെ സാമഗാനത്തിൽ നിന്ന് തുടങ്ങി, പേർഷ്യൻ സംഗീതത്തിന്റെ സ്വാധീനത്തിലൂടെ വളർന്ന്, ഇന്ന് ലോകമെമ്പാടും ആദരിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു കലാരൂപമായി ഇത് മാറിയിരിക്കുന്നു. ഈ സംഗീതത്തിന്റെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട സവിശേഷതയാണ് ഘരാന എന്ന സമ്പ്രദായം.
ഘരാന എന്ന വാക്കിന് വീട് അല്ലെങ്കിൽ കുടുംബം എന്നാണ് അർഥം. ഒരു ഗുരുവിൽ നിന്ന് ശിഷ്യപരമ്പരയിലൂടെ കൈമാറ്റം ചെയ്യപ്പെടുന്ന സംഗീതശൈലിയെയാണ് ഘരാന എന്ന് വിളിക്കുന്നത്. ഓരോ ഘരാനയ്ക്കും സ്വന്തമായ രാഗാലാപന രീതിയും സ്വരപ്രയോഗവും താളബോധവും ഉണ്ട്. മുഗൾ സാമ്രാജ്യത്തിന്റെ പതനത്തിനുശേഷം ദൽഹിയിലെ സംഗീതജ്ഞർ ഗ്വാളിയോർ, ആഗ്ര, ജയ്പൂർ, ലഖ്നൗ, പട്യാല തുടങ്ങിയ നാട്ടുരാജ്യങ്ങളിലേക്ക് ചേക്കേറിയതോടെയാണ് ഘരാനകൾ രൂപപ്പെട്ടത്.
ഗ്വാളിയോർ ഘരാന: ഏറ്റവും പഴയ ഖയാൽ പാരമ്പര്യം
ഖയാൽ ഗായനത്തിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമുള്ള ഘരാനയായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത് ഗ്വാളിയോർ ഘരാനയാണ്. ഹസ്സു ഖാൻ, ഹദ്ദു ഖാൻ, നാഥു ഖാൻ തുടങ്ങിയവർ ഈ ഘരാനയുടെ സ്ഥാപകരായി അറിയപ്പെടുന്നു. സിന്ധ്യ രാജാക്കന്മാരുടെ സംരക്ഷണത്തിൽ ഈ ശൈലി വളർന്നു. സ്വരശുദ്ധിയും വ്യക്തമായ രാഗവികാസവും ലളിതവും സുതാര്യവുമായ ആലാപനവുമാണ് ഗ്വാളിയോർ ശൈലിയുടെ മുഖമുദ്ര. വിഷ്ണു ദിഗംബർ പലുസ്കർ, പണ്ഡിറ്റ് ഓംകാർനാഥ് ഠാക്കൂർ, മാലിനി രാജുർക്കർ, വീണ സഹസ്രബുദ്ധെ എന്നിവർ ഈ ഘരാനയുടെ പ്രശസ്തരായ ഗായകരാണ്.
കിരാന, ആഗ്ര, പട്യാല ഘരാനകൾ
കിരാന ഘരാനയുടെ സ്ഥാപകർ ഉസ്താദ് അബ്ദുൾ കരീം ഖാനും ഉസ്താദ് അബ്ദുൾ വാഹിദ് ഖാനുമാണ്. ഓരോ സ്വരത്തിനും നൽകുന്ന സൂക്ഷ്മമായ ശ്രദ്ധയും മന്ദഗതിയിലുള്ള ധ്യാനാത്മകമായ രാഗവികാസവുമാണ് ഇതിന്റെ പ്രത്യേകത. പണ്ഡിറ്റ് ഭീംസെൻ ജോഷിയും ഗംഗുഭായ് ഹംഗലും ഈ ഘരാനയുടെ ലോകപ്രശസ്ത ഗായകരാണ്. ആഗ്ര ഘരാന ധ്രുപദിന്റെ ഗാംഭീര്യവും ഖയാലിന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യവും ചേർത്ത ശൈലിയാണ്. ഹാജി സുജൻ ഖാൻ സ്ഥാപകനായി കരുതപ്പെടുന്നു; അഫ്താബ്-ഇ-മൗസിഖി എന്ന ബിരുദം ലഭിച്ച ഉസ്താദ് ഫയ്യാസ് ഖാൻ ഈ ഘരാനയെ പ്രശസ്തമാക്കി. പട്യാല ഘരാന പത്തൊൻപതാം നൂറ്റാണ്ടിന്റെ അവസാനം ഉസ്താദ് ഫത്തേഹ് അലി ഖാനും ഉസ്താദ് അലി ബക്ഷ് ഖാനും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ചതാണ്. ബഡേ ഗുലാം അലി ഖാന്റെ താൻബാസിയും തുമ്രി ആലാപനവും ഈ ഘരാനയെ ലോകപ്രശസ്തമാക്കി.
മറ്റ് പ്രധാന ഘരാനകളും ഖയാൽ ഗായനവും
ജയ്പൂർ-അത്രൗളി ഘരാനയുടെ സ്ഥാപകൻ ഉസ്താദ് അല്ലാദിയാ ഖാനാണ്; കിഷോരി അമോങ്കർ ഈ ഘരാനയുടെ പ്രശസ്ത ഗായികയാണ്. ഇൻഡോർ ഘരാന ഉസ്താദ് അമീർ ഖാനുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഖയാൽ എന്നാൽ ഭാവന എന്നാണ് അർഥം. ധ്രുപദിന്റെ കർശനമായ ഘടനയിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി, ഖയാലിൽ ഗായകന് സ്വതന്ത്രമായി രാഗത്തെ വികസിപ്പിക്കാൻ കഴിയും. ആലാപ്, ബന്ദിഷ്, താൻ എന്നീ ഘട്ടങ്ങളിലൂടെയാണ് ഒരു ഖയാൽ അവതരണം മുന്നേറുന്നത്. ഇന്ന് ഘരാനകളുടെ അതിർവരമ്പുകൾ മങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുകയാണെങ്കിലും, പരീക്ഷകളിലും സംഗീതപഠനത്തിലും ഘരാനകളെക്കുറിച്ചുള്ള അറിവ് അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്.
ധ്രുപദ്, ഖയാൽ, തുമ്രി: ഗായനരൂപങ്ങൾ
ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതത്തിൽ മൂന്ന് പ്രധാന ഗായനരൂപങ്ങളുണ്ട്. ധ്രുപദാണ് ഏറ്റവും പുരാതനമായ രൂപം. ഗംഭീരവും ശാന്തവുമായ ഈ ശൈലിയിൽ രാഗം സാവധാനം വികസിപ്പിക്കുന്നു. താൻസൻ അക്ബറിന്റെ കൊട്ടാരത്തിലെ പ്രശസ്തനായ ധ്രുപദ് ഗായകനായിരുന്നു. ഖയാൽ പിന്നീട് വന്ന രൂപമാണ്; ഇതിൽ ഗായകന് കൂടുതൽ സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ട്. തുമ്രി ഒരു ലഘുവായ ഭാവഗീതമാണ്. പ്രണയവും വിരഹവും പോലുള്ള വികാരങ്ങളാണ് തുമ്രിയുടെ വിഷയം. ബനാറസ് ഘരാന തുമ്രിക്ക് പ്രശസ്തമാണ്. ഈ മൂന്ന് രൂപങ്ങളും ഘരാനകളുടെ ശൈലികളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഒരു ഘരാനയുടെ ഗായകൻ ധ്രുപദിലും ഖയാലിലും തുമ്രിയിലും തന്റെ ശൈലിയുടെ മുദ്ര പതിപ്പിക്കുന്നു.
ഗുരു-ശിഷ്യ പരമ്പരയാണ് ഘരാനകളുടെ ജീവനാഡി. പഴയകാലത്ത് ശിഷ്യൻ ഗുരുവിന്റെ വീട്ടിൽ താമസിച്ച് വർഷങ്ങളോളം സംഗീതം പഠിച്ചിരുന്നു. ഗുരുവിന്റെ ശൈലിയുടെ ഓരോ സൂക്ഷ്മതയും ശിഷ്യൻ അനുകരണത്തിലൂടെ സ്വായത്തമാക്കി. ഇന്നും പ്രമുഖ സംഗീതജ്ഞർ തങ്ങളുടെ ഘരാനയുടെ പേര് അഭിമാനത്തോടെ പറയുന്നു. സംഗീത സർവകലാശാലകളിലും ഘരാനകളെക്കുറിച്ചുള്ള പഠനം പ്രധാനമാണ്. ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതത്തിന്റെ ചരിത്രം മനസ്സിലാക്കണമെങ്കിൽ ഘരാനകളുടെ കഥ അറിഞ്ഞിരിക്കണം. ഓരോ ഘരാനയും ഒരു നഗരത്തിന്റെ, ഒരു ഗുരുവിന്റെ, ഒരു തലമുറയുടെ കഥയാണ്.
ഘരാനകളുടെ ഇന്നത്തെ അവസ്ഥ
ആധുനിക കാലത്ത് ഘരാനകളുടെ അതിർവരമ്പുകൾ മങ്ങിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു. ഇന്ന് ഒരു ഗായകൻ പല ഘരാനകളിൽ നിന്നും പഠിക്കുന്നു. റെക്കോഡിങ്ങുകളും സംഗീത വിദ്യാലയങ്ങളും എല്ലാ ശൈലികളും എല്ലാവർക്കും ലഭ്യമാക്കി. എങ്കിലും ഘരാനകളുടെ പേര് ഇന്നും സംഗീതലോകത്ത് ബഹുമാനത്തോടെ പറയുന്നു. സംഗീത സമ്മേളനങ്ങളിൽ ഗായകന്റെ ഘരാന പരിചയപ്പെടുത്തലിന്റെ ഭാഗമാണ്. സിനിമാസംഗീതത്തിലും ഹിന്ദുസ്ഥാനി രാഗങ്ങൾ ധാരാളമായി ഉപയോഗിക്കുന്നു. ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സംഗീത വിദ്യാലയങ്ങളിൽ ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതം പഠിപ്പിക്കുന്നു. ഘരാനകളുടെ കഥ അറിയുന്നത് ഇന്ത്യൻ സംഗീതത്തിന്റെ ചരിത്രം അറിയുന്നതിന് തുല്യമാണ്. ഓരോ ഘരാനയും ഇന്ത്യൻ സംസ്കാരത്തിന്റെ ഒരു അധ്യായമാണ്.
ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതം കേൾക്കുന്നവർ രാഗത്തിന്റെ പേരും താളത്തിന്റെ പേരും അറിയുന്നത് നല്ലതാണ്. യമൻ, ഭൈരവി, ദർബാരി, മാൽകൗസ് തുടങ്ങിയ രാഗങ്ങൾ പരീക്ഷകളിൽ പതിവായി ചോദിക്കാറുണ്ട്. തീൻതാൾ, ഏക്താൾ, ഝപ്താൾ എന്നിവയാണ് പ്രധാന താളങ്ങൾ. തീൻതാളിൽ പതിനാറ് മാത്രകളുണ്ട്. ഖയാൽ കച്ചേരികളിൽ സാധാരണയായി തീൻതാളാണ് ഉപയോഗിക്കുന്നത്. രാഗവും താളവും ഘരാനയും ചേർന്നാണ് ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതത്തിന്റെ പൂർണചിത്രം ഉണ്ടാകുന്നത്.
ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതം പഠിക്കുന്നവർക്ക് ഘരാനകളുടെ പേരുകൾക്കൊപ്പം അവയുടെ സ്ഥാപകരെയും പ്രശസ്ത ഗായകരെയും ഒരുമിച്ച് ഓർക്കുന്നത് സഹായകരമാണ്. ഗ്വാളിയോർ ഘരാന ഏറ്റവും പഴയതാണെന്നും കിരാന ഘരാന സ്വരശുദ്ധിക്ക് പ്രശസ്തമാണെന്നും പട്യാല ഘരാന താൻബാസിക്ക് പ്രശസ്തമാണെന്നും ആഗ്ര ഘരാന ധ്രുപദിന്റെ ഗാംഭീര്യം നിലനിർത്തുന്നുവെന്നും ഓർക്കുക. ഓരോ ഘരാനയുടെയും പേര് ഒരു നഗരത്തിന്റെ പേരാണ്; ഗ്വാളിയോർ, കിരാന, ആഗ്ര, പട്യാല, ജയ്പൂർ എന്നിവയെല്ലാം ഉത്തരേന്ത്യയിലെ നഗരങ്ങളാണ്. ഈ നഗരങ്ങളുടെ ഭൂപടത്തിലെ സ്ഥാനവും ഓർക്കുന്നത് പരീക്ഷയ്ക്ക് സഹായിക്കും.
ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ
| ഘരാന | സ്ഥാപകർ | പ്രശസ്ത ഗായകർ |
|---|---|---|
| ഗ്വാളിയോർ | ഹസ്സു ഖാൻ, ഹദ്ദു ഖാൻ | വിഷ്ണു ദിഗംബർ പലുസ്കർ, ഓംകാർനാഥ് ഠാക്കൂർ |
| കിരാന | അബ്ദുൾ കരീം ഖാൻ, അബ്ദുൾ വാഹിദ് ഖാൻ | ഭീംസെൻ ജോഷി, ഗംഗുഭായ് ഹംഗൽ |
| ആഗ്ര | ഹാജി സുജൻ ഖാൻ | ഫയ്യാസ് ഖാൻ |
| പട്യാല | ഫത്തേഹ് അലി ഖാൻ, അലി ബക്ഷ് ഖാൻ | ബഡേ ഗുലാം അലി ഖാൻ |
| ജയ്പൂർ-അത്രൗളി | അല്ലാദിയാ ഖാൻ | കിഷോരി അമോങ്കർ |
| ഇൻഡോർ | അമീർ ഖാൻ | അമീർ ഖാൻ |