ചെങ്കോട്ട വിചാരണ 1945: ഐ.എൻ.എ വീരന്മാർ പ്രതിക്കൂട്ടിലായ ചരിത്രനിമിഷം
1945-ൽ ഡൽഹി ചെങ്കോട്ടയിൽ നടന്ന ഐ.എൻ.എ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ വിചാരണ — പ്രേം സെഹ്ഗാൾ, ധില്ലൻ, ഷാ നവാസ് ഖാൻ; ഭൂലാഭായ് ദേശായിയുടെ പ്രതിരോധം; രാജ്യമെമ്പാടുമുള്ള പ്രതിഷേധം; നാവിക കലാപത്തിലേക്കുള്ള വഴി.
രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം അവസാനിച്ചതിനുപിന്നാലെ 1945 നവംബറിൽ ഡൽഹിയിലെ ചെങ്കോട്ടയിൽവെച്ച് ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ ആർമി (ഐ.എൻ.എ/ആസാദ് ഹിന്ദ് ഫൗജ്) ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കെതിരെ വിചാരണ ആരംഭിച്ചു. രാജ്യദ്രോഹം, പീഡനം, കൊലപാതകം, കൊലപാതകത്തിന് പ്രേരണ എന്നീ കുറ്റങ്ങളായിരുന്നു ചുമത്തിയത്. 'ചെങ്കോട്ട വിചാരണ' എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ കോടതി നടപടികൾ ഇന്ത്യയെമ്പാടും ദേശസ്നേഹത്തിന്റെ തിരമാല ഉയർത്തി; 1946-ലെ നാവിക കലാപത്തിലേക്കുവരെ നയിച്ച രാഷ്ട്രീയ പ്രക്ഷോഭത്തിന് തുടക്കമിട്ടു.
പശ്ചാത്തലം: ഐ.എൻ.എയുടെ ഉദയവും പതനവും
1939-ൽ കോൺഗ്രസ്സിൽനിന്ന് രാജിവെച്ച സുഭാഷ് ചന്ദ്രബോസ് കൂടുതൽ ശക്തമായ ദേശീയ പോരാട്ടത്തിനായി ഫോർവേഡ് ബ്ലോക്ക് സംഘടിപ്പിച്ചു. സർക്കാർ ആദ്യം അദ്ദേഹത്തെ തടവിലാക്കി, പിന്നീട് വീട്ടുതടങ്കലിലാക്കി. 1941-ൽ ബോസ് ഇന്ത്യയിൽനിന്ന് രക്ഷപ്പെട്ട് സഹായത്തിനായി ആദ്യം സോവിയറ്റ് യൂണിയനിലേക്കും പിന്നീട് ജർമ്മനിയിലേക്കും പോയി. 1943-ൽ അദ്ദേഹം ജപ്പാനിലെത്തി ജപ്പാൻ സഹായത്തോടെ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരെ സായുധ പോരാട്ടം സംഘടിപ്പിച്ചു. തെക്കുകിഴക്കൻ ഏഷ്യയിൽ ജപ്പാൻ സഖ്യകക്ഷികളെ തോൽപ്പിച്ചപ്പോൾ ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിലെ ഏകദേശം അറുപതിനായിരം സൈനികർ യുദ്ധത്തടവുകാരായി. ഇവരിൽ ഇരുപതിനായിരത്തോളം പേർ ബോസിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഐ.എൻ.എയിൽ ചേർന്ന് മുൻ യജമാനന്മാരായ ബ്രിട്ടീഷുകാർക്കെതിരെ പോരാടി. യുദ്ധത്തിൽ സഖ്യകക്ഷികൾ വിജയിച്ചതോടെ ഐ.എൻ.എ സൈനികർ വീണ്ടും ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ തടവുകാരായി — ഏകദേശം ഏഴായിരം പേരെ വിചാരണയില്ലാതെ തടങ്കലിലാക്കി. ഔദ്യോഗിക കണക്കനുസരിച്ച് 1945 ഓഗസ്റ്റ് 18-ന് തായ്പേയിൽ വിമാനാപകടത്തിൽ ബോസ് മരിച്ചു; ഈ വിഷയത്തിൽ പല അന്വേഷണ കമ്മീഷനുകളും വ്യത്യസ്ത നിഗമനങ്ങളിലെത്തി.
ഐ.എൻ.എ നേതാക്കളെ മാതൃകാപരമായി ശിക്ഷിക്കാനാണ് ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ തീരുമാനിച്ചത് — നൂറുകണക്കിന് ഐ.എൻ.എ തടവുകാരുടെ പരസ്യ വിചാരണ നടത്താനായിരുന്നു ആദ്യ പദ്ധതി. ആദ്യ വിചാരണയ്ക്ക് തിരഞ്ഞെടുത്തത് പ്രതീകാത്മകമായ ഡൽഹിയിലെ ചെങ്കോട്ട. ബ്രിട്ടീഷുകാരുടെ ഈ നീക്കം വലിയ തെറ്റായി മാറി — വിചാരണ ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരായ ജനരോഷം ആളിക്കത്തിക്കുകയാണ് ചെയ്തത്.
ആദ്യ വിചാരണ: ഹിന്ദു, മുസ്ലിം, സിഖ് — ഒരേ പ്രതിക്കൂട്ടിൽ
1945 നവംബറിനും 1946 മെയ് മാസത്തിനുമിടയിൽ ഏകദേശം പത്ത് കോടതി-മാർഷലുകൾ നടന്നു; അതിൽ ആദ്യത്തേതും ഏറ്റവും പ്രശസ്തവുമായത് മൂന്ന് ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെ സംയുക്ത വിചാരണയായിരുന്നു: കേണൽ പ്രേം കുമാർ സെഹ്ഗാൾ (ഹിന്ദു), കേണൽ ഗുർബക്ഷ് സിംഗ് ധില്ലൻ (സിഖ്), മേജർ ജനറൽ ഷാ നവാസ് ഖാൻ (മുസ്ലിം). മൂന്ന് മതവിഭാഗങ്ങളിൽനിന്നുള്ളവരെ ഒരുമിച്ച് പ്രതിക്കൂട്ടിൽ നിർത്തിയതിലെ പ്രതീകാത്മകത അന്നേറെ ചർച്ച ചെയ്യപ്പെട്ടു — ബ്രിട്ടീഷുകാർതന്നെ അറിയാതെ ദേശീയ ഐക്യത്തിന്റെ പ്രതീകം സൃഷ്ടിച്ചു. മൂവരും ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യൻ സൈന്യത്തിലെ ഉദ്യോഗസ്ഥരായിരുന്നു; മലയ, സിംഗപ്പൂർ, ബർമ്മ എന്നിവിടങ്ങളിൽ യുദ്ധത്തടവുകാരായി പിടിക്കപ്പെട്ടവർ. രണ്ടാമത്തെ വിചാരണയിൽ അബ്ദുൾ റഷീദ്, ഷിങ്കാര സിംഗ്, ഫത്തേഹ് ഖാൻ, ക്യാപ്റ്റൻ മുനവ്വർ ഖാൻ എന്നിവരായിരുന്നു പ്രതികൾ.
പ്രതിരോധം: കോൺഗ്രസ്സിന്റെ അഭിഭാഷക സംഘം
വിചാരണ നേരിടുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥരെ പ്രതിരോധിക്കാൻ 1945-ൽ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസ്സ് ഐ.എൻ.എ പ്രതിരോധ സമിതി (പിന്നീട് പ്രതിരോധ-ദുരിതാശ്വാസ സമിതി) രൂപീകരിച്ചു. 1945 സെപ്റ്റംബറിൽ ബോംബെയിൽ നടന്ന യുദ്ധാനന്തര ആദ്യ കോൺഗ്രസ്സ് സമ്മേളനത്തിൽ ഐ.എൻ.എ ലക്ഷ്യത്തിന് കോൺഗ്രസ്സിന്റെ പിന്തുണ പ്രഖ്യാപിച്ച് ശക്തമായ പ്രമേയം പാസാക്കി. പ്രശസ്ത അഭിഭാഷകരായ ഭൂലാഭായ് ദേശായി (പ്രധാന അഭിഭാഷകൻ), തേജ് ബഹാദൂർ സപ്രു, ആസഫ് അലി, കൈലാഷ് നാഥ് കട്ജു എന്നിവരും ഈ കേസിനായി വീണ്ടും അഭിഭാഷകവൃത്തിയിലേക്ക് മടങ്ങിയ ജവാഹർലാൽ നെഹ്റുവും പ്രതിഭാഗത്തിനുവേണ്ടി വാദിച്ചു. പ്രോസിക്യൂഷനുവേണ്ടി സർ നൗഷിർവാൻ പി. എഞ്ചിനീയറെയാണ് നിയോഗിച്ചത്. വിചാരണ പത്രങ്ങൾ സൂക്ഷ്മമായി പിന്തുടർന്നു; മത-പ്രാദേശിക അതിരുകൾക്കപ്പുറം രാജ്യമെമ്പാടും വൻ പ്രതിഷേധങ്ങൾ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു — 1945-ലെ കോൺഗ്രസ്സ് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണവും ഐ.എൻ.എ അനുകൂല ദേശീയ വികാരം പ്രതിഫലിപ്പിച്ചു.
വിധിയും അനന്തരഫലങ്ങളും
കോടതി പ്രതികളെ കുറ്റക്കാരെന്ന് കണ്ട് ജീവപര്യന്തം നാടുകടത്തലിന് ശിക്ഷിച്ചു. എന്നാൽ പൊതുവികാരത്തിന്റെ തീവ്രത കണക്കിലെടുത്ത് സൈനിക മേധാവി ക്ലോഡ് ഓക്കിൻലെക് ശിക്ഷകൾ റദ്ദാക്കി; മൂവരും മോചിതരായി. വിചാരണകൾ ദേശീയ വികാരം ആളിക്കത്തിച്ചു — 1946 ഫെബ്രുവരിയിൽ ബോംബെയിലും മറ്റ് തുറമുഖങ്ങളിലും ഇന്ത്യൻ നാവികർ കലാപം നടത്തിയ റോയൽ ഇന്ത്യൻ നേവി കലാപം ഇതേ വിശ്വാസത്തകർച്ചയുടെ തുടർച്ചയായി സമകാലികർ കണ്ടു. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തോടുള്ള ഇന്ത്യൻ സൈനികരുടെ വിശ്വസ്തത ഇല്ലാതായിക്കൊണ്ടിരിക്കുന്നു എന്ന സന്ദേശമാണ് ഈ സംഭവങ്ങൾ നൽകിയത് — അധികാരക്കൈമാറ്റം വേഗത്തിലാക്കാൻ ബ്രിട്ടനെ നിർബന്ധിതമാക്കിയ ഘടകങ്ങളിലൊന്ന്.
മറ്റ് വിചാരണകളും രാഷ്ട്രീയ കൊടുങ്കാറ്റും
ചെങ്കോട്ടയിലെ ആദ്യ വിചാരണയ്ക്കുപുറമെ ഏകദേശം പത്ത് കോടതി-മാർഷലുകൾ കൂടി നടന്നു. രണ്ടാമത്തെ വിചാരണയിൽ അബ്ദുൾ റഷീദ്, ഷിങ്കാര സിംഗ്, ഫത്തേഹ് ഖാൻ, ക്യാപ്റ്റൻ മുനവ്വർ ഖാൻ എന്നിവർ പ്രതികളായി. ഐ.എൻ.എ തടവുകാരുടെ ദുരിതാശ്വാസത്തിനായി കോൺഗ്രസ്സ് ഐ.എൻ.എ ദുരിതാശ്വാസ സമിതിയും രൂപീകരിച്ചു — വിട്ടയക്കപ്പെട്ട സൈനികരുടെ പുനരധിവാസത്തിനായി ഫണ്ട് ശേഖരിച്ചു. 1945-46-ലെ കോൺഗ്രസ്സ് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണത്തിൽ ഐ.എൻ.എ വിഷയം കേന്ദ്രസ്ഥാനം പിടിച്ചു; ഐ.എൻ.എ വീരന്മാരുടെ ചിത്രങ്ങൾ രാജ്യമെമ്പാടും പ്രചരിച്ചു. 1945 നവംബറിൽ കൊൽക്കത്തയിലും 1946 ഫെബ്രുവരിയിൽ ബോംബെയിലും ഐ.എൻ.എ അനുകൂല പ്രകടനങ്ങൾ അക്രമാസക്തമായി. 1946 ഫെബ്രുവരിയിൽ റോയൽ ഇന്ത്യൻ നേവിയിലെ ഇന്ത്യൻ നാവികർ കലാപം നടത്തി — ബോംബെയിലെ എച്ച്എംഐഎസ് തൽവാറിൽ തുടങ്ങി കറാച്ചി വരെ വ്യാപിച്ചു. ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിന്റെ അവസാന നാളുകളിൽ സായുധ സേനകളുടെ വിശ്വസ്തത നഷ്ടപ്പെടുന്നു എന്ന സന്ദേശമാണ് ഈ സംഭവങ്ങൾ നൽകിയത്. വിചാരണകൾ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ ഉദ്ദേശിച്ചതിന് വിപരീതഫലമാണ് ഉണ്ടാക്കിയത് — ഐ.എൻ.എ ഉദ്യോഗസ്ഥർ രാജ്യദ്രോഹികളായി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നതിന് പകരം ദേശീയ വീരന്മാരായി മാറി.
ചെങ്കോട്ട വിചാരണകളെ ദേശീയ പത്രങ്ങൾ വിശദമായി റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു — കോടതി നടപടികളുടെ ഓരോ ദിവസത്തെയും വിവരങ്ങൾ രാജ്യമെമ്പാടും എത്തി. ഭൂലാഭായ് ദേശായിയുടെ വാദങ്ങൾ പത്രങ്ങളിൽ അച്ചടിച്ചുവന്നു; 'രാജ്യത്തിനുവേണ്ടി പോരാടിയവരെ രാജ്യദ്രോഹികളെന്ന് വിളിക്കാനാകുമോ' എന്ന ചോദ്യം ജനമനസ്സുകളിൽ പ്രതിധ്വനിച്ചു. ഐ.എൻ.എ ദിനാചരണങ്ങൾ, ഐ.എൻ.എ ഫണ്ട് ശേഖരണം, ഐ.എൻ.എ തൊപ്പികൾ ധരിച്ചുള്ള പ്രകടനങ്ങൾ എന്നിവ രാജ്യമെമ്പാടും നടന്നു. വിദ്യാർത്ഥികളും തൊഴിലാളികളും പ്രകടനങ്ങളിൽ മുൻപന്തിയിൽ നിന്നു. ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ വിചാരണയിലൂടെ ഭയം പരത്താൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ഫലം വിപരീതമായി — ഐ.എൻ.എ ബ്രിട്ടീഷ് വിരുദ്ധ വികാരത്തിന്റെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായി മാറി. ഈ ജനകീയ തരംഗമാണ് 1946-ലെ നാവിക കലാപത്തിനും പിന്നീട് അധികാരക്കൈമാറ്റത്തിനും വഴിയൊരുക്കിയത്.
പരീക്ഷകൾക്ക് ഓർക്കേണ്ടത്: ചെങ്കോട്ട വിചാരണ 1945 നവംബർ - 1946 മെയ്; ആദ്യ പ്രതികൾ — പ്രേം സെഹ്ഗാൾ (ഹിന്ദു), ഗുർബക്ഷ് സിംഗ് ധില്ലൻ (സിഖ്), ഷാ നവാസ് ഖാൻ (മുസ്ലിം); കുറ്റങ്ങൾ — രാജ്യദ്രോഹം, പീഡനം, കൊലപാതകം; പ്രതിഭാഗം — ഭൂലാഭായ് ദേശായി (പ്രധാനം), നെഹ്റു, സപ്രു, ആസഫ് അലി, കട്ജു; ഐ.എൻ.എ പ്രതിരോധ സമിതി 1945; ശിക്ഷ ജീവപര്യന്തം നാടുകടത്തൽ, ഓക്കിൻലെക് റദ്ദാക്കി; തുടർന്ന് നാവിക കലാപം 1946 ഫെബ്രുവരി.