കിഷോരി അമോൻകർ: ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതത്തിന്റെ വിപ്ലവകാരി
ജയ്പൂർ ഘരാനയെ പുതുക്കിപ്പണിത ഗായിക കിഷോരി അമോൻകർ — പരമ്പരാഗത രാഗങ്ങളിൽ പുതിയ ഭാവങ്ങൾ കണ്ടെത്തിയ സംഗീത വിപ്ലവകാരി.
ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതത്തിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള വനിതാ ഗായികമാരിൽ ഒരാളാണ് കിഷോരി അമോൻകർ. 1932 ഏപ്രിൽ 10-ന് ബോംബെയിൽ ജനിച്ചു. അമ്മ മൊഗുബായ് കുർദികർ ജയ്പൂർ ഘരാനയുടെ പ്രശസ്ത ഗായികയായിരുന്നു; അമ്മയുടെ കീഴിലാണ് കിഷോരി സംഗീതം അഭ്യസിച്ചത്. ചെറുപ്പത്തിൽ തന്നെ കച്ചേരികൾ നടത്തിത്തുടങ്ങിയ അവർ, പാരമ്പര്യത്തെ കർശനമായി പിന്തുടരുന്നതിനൊപ്പം അതിൽ സ്വന്തം ഭാവന കൂടി ചേർത്തു. രാഗത്തിന്റെ ഭാവത്തിനാണ് അവർ ഏറ്റവും പ്രാധാന്യം നൽകിയത് — സ്വരസ്ഥാനങ്ങളെക്കാൾ രാഗത്തിന്റെ ആത്മാവ് പ്രധാനമാണെന്നായിരുന്നു അവരുടെ നിലപാട്.
സംഗീത ദർശനം
രാഗത്തെ ഒരു ജീവനുള്ള സത്തയായി കണ്ട അമോൻകർ, ഓരോ രാഗത്തിനും അതിന്റേതായ മാനസികാവസ്ഥയുണ്ടെന്ന് വിശ്വസിച്ചു. ജയ്ജയ്വന്തി, തോഡി, ഭൈരവി തുടങ്ങിയ രാഗങ്ങളിൽ അവരുടെ ആലാപനം ഇന്നും പഠനവിഷയമാണ്. രാഗത്തിന്റെ പരമ്പരാഗത ഘടനയിൽ നിന്ന് വ്യതിചലിച്ച്, സ്വന്തം ഭാവനയ്ക്ക് അനുസരിച്ച് രാഗം വികസിപ്പിക്കുന്നതിൽ അവർ ധൈര്യം കാണിച്ചു. ഈ സമീപനം ചില പരമ്പരാഗതവാദികളിൽ നിന്ന് വിമർശനം നേടിയെങ്കിലും, യുവ ഗായകർക്ക് അത് വലിയ പ്രചോദനമായി. സംഗീതം വെറും വിനോദമല്ല, ആത്മീയ അന്വേഷണമാണെന്നായിരുന്നു അവരുടെ വിശ്വാസം.
സ്വരാർത്ഥരമണിയും ഗ്രന്ഥരചനയും
ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തെക്കുറിച്ച് അവർ എഴുതിയ 'സ്വരാർത്ഥരമണി' എന്ന ഗ്രന്ഥം സംഗീത സിദ്ധാന്തത്തിലെ പ്രധാന കൃതിയാണ്. ഈ ഗ്രന്ഥത്തിൽ രാഗങ്ങളുടെ ഭാവാർത്ഥങ്ങളും അവയുടെ ആത്മീയ തലങ്ങളും വിശദമായി പ്രതിപാദിക്കുന്നു. സംഗീത ശാസ്ത്രത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അവരുടെ ചിന്തകൾ പല സംഗീത വിദ്യാർഥികൾക്കും മാർഗദർശിയായി. അവർ പലപ്പോഴും പറഞ്ഞിരുന്നത്, സംഗീതം പഠിക്കുന്നത് സ്വയം അറിയാനുള്ള മാർഗമാണ് എന്നാണ്.
അമ്മയും മകളും — ജയ്പൂർ പാരമ്പര്യം
മൊഗുബായ് കുർദികർ ജയ്പൂർ ഘരാനയെ മഹാരാഷ്ട്രയിൽ പ്രചരിപ്പിച്ച ഗായികയാണ്. അമ്മയുടെ കർശനമായ പരിശീലനത്തിലാണ് കിഷോരി വളർന്നത്. അമ്മയുടെ മരണശേഷം കിഷോരി ജയ്പൂർ ഘരാനയുടെ ആധുനിക മുഖമായി മാറി. രണ്ട് തലമുറകളിലായി ഈ അമ്മ-മകൾ ജോഡി ജയ്പൂർ ഘരാനയെ ജീവിപ്പിച്ചു നിർത്തി. കിഷോരിയുടെ മകൾ നിഷയും സംഗീത രംഗത്ത് സജീവമാണ്.
ശിഷ്യരും പൈതൃകവും
അമോൻകർ നിരവധി ശിഷ്യരെ പരിശീലിപ്പിച്ചു; അവരിൽ പലരും ഇന്ന് പ്രശസ്ത ഗായകരാണ്. അവരുടെ മകൾ നിഷയും സംഗീത രംഗത്ത് സജീവമാണ്. അമോൻകറുടെ സമീപനം — രാഗത്തിന്റെ ഭാവത്തിന് സ്വരസ്ഥാനങ്ങളെക്കാൾ പ്രാധാന്യം നൽകുക — യുവ ഗായകർക്കിടയിൽ വലിയ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിവെച്ചു. പരമ്പരാഗത ഘരാന സംഗീതത്തിൽ പുതിയ ഭാവങ്ങൾ കൊണ്ടുവരാൻ കഴിയുമെന്ന് അവർ തെളിയിച്ചു. അവരുടെ കച്ചേരികളുടെ റെക്കോഡിങ്ങുകൾ ഇന്ന് സംഗീത വിദ്യാർഥികൾക്ക് പഠനസാമഗ്രിയാണ്.
പുരസ്കാരങ്ങളും അന്ത്യവും
1987-ൽ പത്മഭൂഷൺ, 2002-ൽ പത്മവിഭൂഷൺ, 1991-ൽ സംഗീത നാടക അക്കാദമി പുരസ്കാരം എന്നിവ ലഭിച്ചു. അവസാന കാലത്ത് ആരോഗ്യപ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിലും സംഗീത പഠിപ്പിക്കൽ തുടർന്നു. 2017 ഏപ്രിൽ 3-ന് മുംബൈയിൽ അവർ അന്തരിച്ചു. ജയ്പൂർ ഘരാനയുടെ ആധുനിക മുഖമായി അമോൻകർ ഇന്നും ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.
ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ
| വിവരം | വസ്തുത |
|---|---|
| ജനനം | 1932 ഏപ്രിൽ 10, ബോംബെ |
| ഘരാന | ജയ്പൂർ ഘരാന |
| ഗുരു | മൊഗുബായ് കുർദികർ (അമ്മ) |
| പ്രധാന ഗ്രന്ഥം | സ്വരാർത്ഥരമണി |
| പ്രശസ്ത രാഗങ്ങൾ | ജയ്ജയ്വന്തി, തോഡി, ഭൈരവി |
| പത്മവിഭൂഷൺ | 2002 |
| മരണം | 2017 ഏപ്രിൽ 3, മുംബൈ |