കോണാർക്ക് സൂര്യക്ഷേത്രം
സൂര്യന്റെ രഥത്തിന്റെ രൂപത്തിൽ നിർമിച്ച ഒഡിഷയിലെ കോണാർക്ക് സൂര്യക്ഷേത്രത്തിന്റെ ചരിത്രവും വാസ്തുവിദ്യയും യുനെസ്കോ പദവിയും പരിചയപ്പെടാം.
ഒഡിഷയിലെ കോണാർക്കിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്ന സൂര്യക്ഷേത്രം ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ ക്ഷേത്രങ്ങളിലൊന്നാണ്. സൂര്യദേവന്റെ രഥത്തിന്റെ രൂപത്തിലാണ് ക്ഷേത്രം നിർമിച്ചിരിക്കുന്നത്. 1984-ൽ യുനെസ്കോ ഈ ക്ഷേത്രത്തെ ലോകപൈതൃക സ്ഥലമായി പ്രഖ്യാപിച്ചു. കിഴക്കൻ ഗംഗാ രാജവംശത്തിലെ നരസിംഹദേവൻ ഒന്നാമൻ പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ഏകദേശം 1250-ഓടെ നിർമിച്ചതാണ് ഈ ക്ഷേത്രം. ബംഗാൾ ഉൾക്കടലിന്റെ തീരത്താണ് കോണാർക്ക് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത്.
രഥത്തിന്റെ രൂപകൽപ്പന
ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ സവിശേഷത അതിന്റെ രഥരൂപമാണ്. ക്ഷേത്രം മുഴുവൻ സൂര്യന്റെ രഥമായി സങ്കൽപ്പിച്ചിരിക്കുന്നു. രഥത്തിന് 24 വലിയ കൽചക്രങ്ങളുണ്ട്. ഓരോ ചക്രവും ഏകദേശം മൂന്ന് മീറ്റർ വ്യാസമുള്ളതാണ്. 24 ചക്രങ്ങൾ വർഷത്തിലെ 24 അർധമാസങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുവെന്നാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. ഏഴ് കുതിരകളാണ് രഥത്തെ വലിക്കുന്നത്. ഏഴ് കുതിരകൾ ആഴ്ചയിലെ ഏഴുദിവസങ്ങളെ സൂചിപ്പിക്കുന്നുവെന്നാണ് വിശ്വാസം. ചക്രങ്ങൾ സൂര്യഘടികാരമായും ഉപയോഗിക്കാൻ കഴിയുമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ചക്രങ്ങളിലെ നിഴൽ നോക്കി സമയം അറിയാമെന്നാണ് വിശ്വാസം.
ശില്പങ്ങളും വാസ്തുവിദ്യയും
കോണാർക്ക് ക്ഷേത്രം കലിംഗ വാസ്തുവിദ്യയുടെ ഉത്തമ ഉദാഹരണമാണ്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ചുവരുകൾ മുഴുവൻ സൂക്ഷ്മമായ ശില്പങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. ദേവീദേവന്മാർ, നർത്തകർ, സംഗീതജ്ഞർ, മൃഗങ്ങൾ, ദൈനംദിന ജീവിതദൃശ്യങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം ശില്പങ്ങളിൽ കാണാം. ക്ഷേത്രത്തിലെ ചില ശില്പങ്ങൾ ശൃംഗാരപരമാണ്. ഇവ കലയുടെ ഭാഗമായാണ് കരുതപ്പെടുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ഗോപുരം കാലക്രമേണ നശിച്ചു. ഇന്ന് ജഗമോഹന മണ്ഡപം മാത്രമാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. നാട്ടുഭാഷയിൽ കോണാർക്ക് ക്ഷേത്രത്തെ കറുത്ത പഗോഡ എന്നും വിളിച്ചിരുന്നു.
കോണാർക്ക് നൃത്തോത്സവം
എല്ലാ വർഷവും ഡിസംബർ മാസത്തിൽ കോണാർക്കിൽ പ്രശസ്തമായ നൃത്തോത്സവം നടക്കുന്നു. ഒഡീസി, ഭരതനാട്യം, കഥക് തുടങ്ങിയ ക്ലാസിക്കൽ നൃത്തരൂപങ്ങൾ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അടുത്തുള്ള ചന്ദ്രഭാഗാ കടൽത്തീരം സൂര്യോദയത്തിന് പ്രസിദ്ധമാണ്. മാഘ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ സപ്തമി ദിവസം ചന്ദ്രഭാഗാ തീരത്ത് ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ സ്നാനം ചെയ്യുന്നു. കോണാർക്ക് ക്ഷേത്രം ഒഡിഷയുടെ സാംസ്കാരിക അഭിമാനത്തിന്റെ പ്രതീകമാണ്. ഇന്ത്യയുടെ പത്തുരൂപ നോട്ടിൽ കോണാർക്ക് ചക്രം അച്ചടിച്ചിട്ടുണ്ട്.
ചന്ദ്രഭാഗയും സൂര്യക്ഷേത്രത്തിന്റെ നാശവും
കോണാർക്ക് ക്ഷേത്രത്തിന് സമീപമാണ് ചന്ദ്രഭാഗാ കടൽത്തീരം. മാഘ മാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ സപ്തമി ദിവസം ആയിരക്കണക്കിന് ഭക്തർ ചന്ദ്രഭാഗാ തീരത്ത് സ്നാനം ചെയ്യുന്നു. സൂര്യദേവന്റെ ജന്മദിനമായാണ് ഈ ദിവസം കരുതപ്പെടുന്നത്. ചന്ദ്രഭാഗാ തീരത്തെ സൂര്യോദയം കാണാൻ സഞ്ചാരികൾ എത്തുന്നു. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പ്രധാന ഗോപുരം എങ്ങനെ നശിച്ചുവെന്നതിനെക്കുറിച്ച് പല കഥകളുണ്ട്. പതിനാറാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ആക്രമണങ്ങളിൽ ഗോപുരത്തിന് കേടുപാടുകൾ സംഭവിച്ചതായും കാലക്രമേണ അത് തകർന്നുവീണതായും കരുതപ്പെടുന്നു. ഇന്ന് ജഗമോഹന മണ്ഡപം മാത്രമാണ് നിലനിൽക്കുന്നത്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കല്ലുകളിൽ ഉപയോഗിച്ചിരിക്കുന്ന ഇരുമ്പ് ഘടകങ്ങളും കടലിന്റെ ഉപ്പുകാറ്റും ക്ഷേത്രത്തിന്റെ തകർച്ചയ്ക്ക് കാരണമായതായും പറയപ്പെടുന്നു.
കോണാർക്ക് ക്ഷേത്രം ഇന്ത്യയുടെ സാംസ്കാരിക പൈതൃകത്തിന്റെ അഭിമാനമാണ്. ഇന്ത്യയുടെ പത്തുരൂപ നോട്ടിൽ കോണാർക്ക് ചക്രം അച്ചടിച്ചിട്ടുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ചക്രം ഒഡിഷയുടെ പ്രതീകമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ആർക്കിയോളജിക്കൽ സർവേ ഓഫ് ഇന്ത്യ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ സംരക്ഷണം നടത്തുന്നു. ക്ഷേത്രപരിസരത്ത് ഒരു പുരാവസ്തു മ്യൂസിയവും ഉണ്ട്. അവിടെ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച ശില്പങ്ങളും കരകൗശല വസ്തുക്കളും പ്രദർശിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. കോണാർക്ക് സൂര്യക്ഷേത്രം സന്ദർശിക്കുന്നവർ ഒഡിഷയിലെ പുരി ജഗന്നാഥ ക്ഷേത്രവും സന്ദർശിക്കാറുണ്ട്. പുരി കോണാർക്കിൽ നിന്ന് ഏകദേശം 35 കിലോമീറ്റർ അകലെയാണ്.
കോണാർക്കിലെ ശില്പങ്ങളുടെ അർഥം
കോണാർക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെ ശില്പങ്ങൾ സൂര്യാരാധനയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവയാണ്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ചുവരുകളിൽ സൂര്യദേവന്റെ വിവിധ രൂപങ്ങൾ കാണാം. പ്രഭാതം, മധ്യാഹ്നം, സായാഹ്നം എന്നീ മൂന്ന് സമയങ്ങളിലെ സൂര്യന്റെ രൂപങ്ങൾ ക്ഷേത്രത്തിൽ പ്രത്യേകം കൊത്തിയിട്ടുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ നർത്തകരുടെ ശില്പങ്ങൾ ഒഡീസി നൃത്തത്തിന്റെ പുരാതന രൂപങ്ങൾ കാണിക്കുന്നു. സംഗീതജ്ഞർ, യോദ്ധാക്കൾ, കർഷകർ, മൃഗങ്ങൾ എന്നിവരുടെ ശില്പങ്ങളും ഉണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ചില ശില്പങ്ങൾ ശൃംഗാരപരമാണ്. ജീവിതത്തിന്റെ എല്ലാ വശങ്ങളും ക്ഷേത്രകലയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തിയിരുന്നുവെന്ന് ഇത് കാണിക്കുന്നു. കോണാർക്ക് ക്ഷേത്രം ഒഡീസി നൃത്തത്തിന്റെ പ്രചാരണത്തിനും വലിയ സംഭാവന നൽകുന്നു. കോണാർക്ക് നൃത്തോത്സവത്തിൽ ഒഡീസി നർത്തകർ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ നൃത്തം അവതരിപ്പിക്കുന്നു. ക്ഷേത്രവും നൃത്തവും ഒരുമിച്ച് ഒഡിഷയുടെ സാംസ്കാരിക സ്വത്വം വ്യക്തമാക്കുന്നു.
കോണാർക്ക് സൂര്യക്ഷേത്രം ഇന്ത്യൻ വാസ്തുവിദ്യയുടെ അത്ഭുതമാണ്. സൂര്യന്റെ രഥത്തിന്റെ രൂപത്തിലുള്ള ക്ഷേത്രം കല്ലിൽ കൊത്തിയ ജ്യോതിശാസ്ത്രമാണ്. ഇരുപത്തിനാല് ചക്രങ്ങളും ഏഴ് കുതിരകളും കാലത്തിന്റെയും സൂര്യന്റെയും പ്രതീകങ്ങളാണ്. ക്ഷേത്രത്തിലെ ശില്പങ്ങൾ പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ജീവിതത്തിന്റെ ചിത്രം നൽകുന്നു. യുനെസ്കോ ലോകപൈതൃക പദവി ഈ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ആഗോള പ്രാധാന്യം വ്യക്തമാക്കുന്നു. കോണാർക്ക് നൃത്തോത്സവം ക്ഷേത്രത്തിന്റെ കലാപാരമ്പര്യത്തെ ജീവനോടെ നിലനിർത്തുന്നു. ഒഡിഷ സന്ദർശിക്കുന്നവരുടെ പ്രധാന ലക്ഷ്യമാണ് കോണാർക്ക്.
കോണാർക്ക് ചക്രവും ഇന്ത്യൻ പൈതൃകവും
കോണാർക്ക് ക്ഷേത്രത്തിലെ കൽചക്രങ്ങൾ ഇന്ത്യയുടെ പ്രതീകമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. ഇന്ത്യയുടെ പത്തുരൂപ നോട്ടിൽ കോണാർക്ക് ചക്രം അച്ചടിച്ചിട്ടുണ്ട്. ക്ഷേത്രത്തിന്റെ ചക്രങ്ങൾ സമയത്തെ അളക്കുന്ന സൂര്യഘടികാരമായും പ്രവർത്തിക്കുന്നുവെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ചക്രങ്ങളിലെ നിഴൽ നോക്കി സമയം അറിയാമെന്നാണ് വിശ്വാസം. കോണാർക്ക് ചക്രം ഒഡിഷയുടെ സാംസ്കാരിക അഭിമാനമാണ്. ക്ഷേത്രപരിസരത്തെ പുരാവസ്തു മ്യൂസിയത്തിൽ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിന്ന് ലഭിച്ച ശില്പങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. കോണാർക്ക് സൂര്യക്ഷേത്രം ഇന്ത്യൻ വാസ്തുവിദ്യയുടെ ലോകപ്രശസ്തമായ ഉദാഹരണമായി നിലകൊള്ളുന്നു. സൂര്യാരാധനയുടെ പാരമ്പര്യം ഇന്നും കോണാർക്കിൽ തുടരുന്നു.
ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ
| വിവരം | വസ്തുത |
|---|---|
| ക്ഷേത്രം | കോണാർക്ക് സൂര്യക്ഷേത്രം |
| സ്ഥലം | കോണാർക്ക്, പുരി ജില്ല, ഒഡിഷ |
| നിർമാണം | നരസിംഹദേവൻ ഒന്നാമൻ, കിഴക്കൻ ഗംഗാ രാജവംശം, ഏകദേശം 1250 |
| പ്രധാന ദേവൻ | സൂര്യൻ |
| രൂപകൽപ്പന | സൂര്യന്റെ രഥം, 24 ചക്രങ്ങൾ, 7 കുതിരകൾ |
| യുനെസ്കോ ലോകപൈതൃകം | 1984 |
| പ്രധാന ഉത്സവം | കോണാർക്ക് നൃത്തോത്സവം, ഡിസംബർ |