കൂകാ പ്രസ്ഥാനം: പഞ്ചാബിലെ നാംധാരി സമരം
1857-ൽ ബാബ രാം സിംഗ് ഭെയ്നി സാഹിബിൽ സംഘടിപ്പിച്ച കൂകാ പ്രസ്ഥാനം നിസ്സഹകരണവും സ്വദേശിയും രാഷ്ട്രീയ ആയുധങ്ങളാക്കിയ പഞ്ചാബിലെ ആദ്യത്തെ ബ്രിട്ടീഷ് വിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനമാണ്.
പഞ്ചാബിൽ 1849-ൽ ബ്രിട്ടീഷ് അധീനത സ്ഥാപിതമായതിനുശേഷം അവിടെ ഉയർന്നുവന്ന ആദ്യത്തെ പ്രധാന ബ്രിട്ടീഷ് വിരുദ്ധ പ്രസ്ഥാനമാണ് കൂകാ പ്രസ്ഥാനം. നാംധാരി പ്രസ്ഥാനം എന്നും അറിയപ്പെടുന്ന ഇത്, സിഖ് മതത്തിന്റെ ശുദ്ധീകരണത്തിനായുള്ള ആത്മീയ പ്രസ്ഥാനമായി തുടങ്ങി പിന്നീട് ശക്തമായ സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ ശക്തിയായി മാറി.
ബാബ രാം സിംഗും ഭെയ്നി സാഹിബും
ഭഗത് ജവഹർ മല്ലും ബാബ ബാലക് സിംഗും ആത്മീയ ശുദ്ധീകരണ പ്രസ്ഥാനമായി തുടക്കമിട്ടതിനെ, 1857 ഏപ്രിൽ 12-ന് (ബൈസാഖി ദിനം) ലുധിയാന ജില്ലയിലെ ഭെയ്നി സാഹിബിൽ ബാബ രാം സിംഗ് ഔപചാരികമായി സംഘടിപ്പിച്ചു. പ്രാർത്ഥനാ സമ്മേളനങ്ങളിൽ ഉച്ചത്തിൽ "കൂക്ക്" എന്ന ശബ്ദമുണ്ടാക്കി കീർത്തനങ്ങൾ ആലപിച്ചിരുന്നതിനാൽ അനുയായികൾ "കൂകകൾ" എന്നറിയപ്പെട്ടു. വെളുത്ത ലളിത വസ്ത്രം ധരിക്കുകയും നെറ്റിക്ക് കുറുകെ പരന്ന രീതിയിൽ തലപ്പാവ് കെട്ടുകയും ചെയ്യുന്ന പ്രത്യേക ജീവിതശൈലി അദ്ദേഹം നിശ്ചയിച്ചു. പഞ്ചാബിനെ 22 ഭരണവിഭാഗങ്ങളായി തിരിച്ച് സുബാകൾ എന്ന ഗവർണർമാരെ നിയമിച്ചും അദ്ദേഹം സമാന്തര ഭരണസംവിധാനം കെട്ടിപ്പടുത്തു.
സാമൂഹിക പരിഷ്കാരങ്ങളും നിസ്സഹകരണവും
സ്ത്രീസമത്വത്തിനായി പ്രസ്ഥാനം ശക്തമായി വാദിച്ചു — വിധവാ പുനർവിവാഹം പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുകയും സ്ത്രീധന സമ്പ്രദായവും പെൺശിശു ഹത്യയും ബാലവിവാഹവും എതിർക്കുകയും ചെയ്തു. ലളിതവും ചെലവുകുറഞ്ഞതുമായ ആനന്ദ് കരാജ് വിവാഹ ചടങ്ങ് ജാതിഭേദമില്ലാതെ നടപ്പാക്കി. മഹാത്മാഗാന്ധിക്ക് വളരെ മുമ്പേ, ബ്രിട്ടീഷ് ഭരണത്തിനെതിരെ നിസ്സഹകരണവും നിയമലംഘനവും രാഷ്ട്രീയ ആയുധങ്ങളാക്കിയ ആദ്യ പ്രസ്ഥാനങ്ങളിലൊന്നാണ് കൂകാ പ്രസ്ഥാനം. ബ്രിട്ടീഷ് വിദ്യാലയങ്ങൾ, വിദേശ വസ്ത്രങ്ങൾ, സർക്കാർ തപാൽ, കോടതികൾ എന്നിവ ബഹിഷ്കരിച്ച് സ്വന്തം തപാൽ സംവിധാനം വരെ അവർ സ്ഥാപിച്ചു. ഗോവധത്തിനെതിരായ കർശന നിലപാടും പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ മുഖമുദ്രയായിരുന്നു.
മലേർകോട്ട്ല സംഭവവും അടിച്ചമർത്തലും
1872 ജനുവരിയിൽ ഗോവധത്തെച്ചൊല്ലി മലേർകോട്ട്ലയിലെ അറവുശാല ആക്രമിച്ചതോടെ പ്രസ്ഥാനം സായുധ സംഘർഷത്തിലേക്ക് നീങ്ങി. ബ്രിട്ടീഷ് പ്രതികരണം ക്രൂരമായിരുന്നു — വിചാരണ കൂടാതെ 66 നാംധാരികളെ പീരങ്കിക്ക് മുന്നിൽ നിർത്തി വെടിവച്ചു കൊന്നു. ബാബ രാം സിംഗ് അറസ്റ്റ് ചെയ്യപ്പെട്ട് 1872-ൽ റംഗൂണിലേക്ക് നാടുകടത്തപ്പെട്ടു; 1885-ൽ അവിടെ വച്ച് അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു. അടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടെങ്കിലും, ബ്രിട്ടീഷ് അധികാരത്തിനെതിരായ പഞ്ചാബിലെ ആദ്യത്തെ വലിയ വെല്ലുവിളിയായും സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിലെ ത്യാഗത്തിന്റെ പ്രതീകമായും കൂകാ പ്രസ്ഥാനം ഓർമ്മിക്കപ്പെടുന്നു.