മധുബനി ചിത്രകല: ബിഹാറിന്റെ നാടോടിക്കല
ബിഹാറിലെ മിഥില പ്രദേശത്തെ സ്ത്രീകൾ ചുമരുകളിൽ വരച്ച ചിത്രങ്ങളാണ് ഇന്ന് ലോകപ്രശസ്തമായ മധുബനി ചിത്രകല. അതിന്റെ ചരിത്രവും അഞ്ച് ശൈലികളും പ്രശസ്ത ചിത്രകാരികളും അറിയാം.
ബിഹാറിലെ മിഥില പ്രദേശത്തെ ഗ്രാമീണ സ്ത്രീകൾ നൂറ്റാണ്ടുകളായി വീടുകളുടെ ചുമരുകളിൽ വരച്ചുവന്ന ചിത്രങ്ങളാണ് മധുബനി ചിത്രകല. മിഥില ചിത്രകല എന്നും ഇത് അറിയപ്പെടുന്നു. ഇതിന്റെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് ഒരു ഐതിഹ്യമുണ്ട്. രാമായണമനുസരിച്ച് മിഥിലയിലെ രാജാവായ ജനകൻ തന്റെ മകൾ സീതയുടെ രാമനുമായുള്ള വിവാഹത്തിന് നഗരം അലങ്കരിക്കാൻ ചിത്രങ്ങൾ വരയ്ക്കാൻ ആജ്ഞാപിച്ചു എന്നാണ് കഥ. ചരിത്രപരമായി ഈ കലാരൂപം നൂറ്റാണ്ടുകൾ പഴക്കമുള്ളതാണ്; വീടുകളുടെ മൺചുമരുകളിൽ വരച്ചതിനാൽ പഴയ ചിത്രങ്ങൾ ഒന്നും അവശേഷിച്ചിട്ടില്ല.
മധുബനി ചിത്രങ്ങളുടെ പ്രത്യേകത അവയുടെ നിറങ്ങളും രൂപങ്ങളുമാണ്. കട്ടിയുള്ള ഇരട്ട വരകൾ കൊണ്ട് രൂപങ്ങൾ വരച്ച്, ഉള്ളിൽ തിളക്കമുള്ള പ്രകൃതിദത്ത നിറങ്ങൾ നിറയ്ക്കുന്നു. ചിത്രത്തിൽ ഒഴിഞ്ഞ സ്ഥലം ഒട്ടും അവശേഷിപ്പിക്കാറില്ല. ദൈവങ്ങൾ, വിവാഹദൃശ്യങ്ങൾ, മത്സ്യം, മയിൽ, സൂര്യൻ, ചന്ദ്രൻ, ജീവിതവൃക്ഷം എന്നിവയാണ് പ്രധാന വിഷയങ്ങൾ. വിവാഹമുറിയുടെ ചുമരിൽ വരയ്ക്കുന്ന കോഹ്ബർ ചിത്രങ്ങൾ ഈ കലയുടെ ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട രൂപമാണ്.
1934-ലെ ഭൂകമ്പവും ലോകശ്രദ്ധയും
1934 ജനുവരി 15-ന് വടക്കൻ ബിഹാറിൽ ഉണ്ടായ വലിയ ഭൂകമ്പമാണ് മധുബനി ചിത്രകലയെ പുറംലോകത്തിന് പരിചയപ്പെടുത്തിയത്. തകർന്ന വീടുകളുടെ ഉൾച്ചുമരുകളിലെ ചിത്രങ്ങൾ കണ്ട് ബ്രിട്ടീഷ് ഉദ്യോഗസ്ഥനായ വില്യം ജി. ആർച്ചർ അവ രേഖപ്പെടുത്താൻ തുടങ്ങി. പിന്നീട് 1966-ലെ വരൾച്ചാക്കാലത്ത് അഖിലേന്ത്യാ കരകൗശല ബോർഡിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ചിത്രകാരികൾക്ക് കടലാസിൽ വരയ്ക്കാൻ പ്രോത്സാഹനം ലഭിച്ചു. ഭാസ്കർ കുൽക്കർണി എന്ന കലാകാരനാണ് കടലാസിലേക്കുള്ള ഈ മാറ്റത്തിന് നേതൃത്വം നൽകിയത്. ഇതോടെ ചുമരുകളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിയിരുന്ന കല ലോക വിപണിയിലേക്ക് എത്തി.
പ്രശസ്ത ചിത്രകാരികളും അഞ്ച് ശൈലികളും
മധുബനി ചിത്രകലയുടെ ചരിത്രം സ്ത്രീകളുടെ ചരിത്രമാണ്. ജഗദംബ ദേവിക്ക് 1975-ൽ പത്മശ്രീ ലഭിച്ചു. സീതാ ദേവിക്ക് 1981-ലും ഗംഗാ ദേവിക്ക് 1984-ലും പത്മശ്രീ ലഭിച്ചു. മഹാസുന്ദരി ദേവി, ബൗവാ ദേവി, ദുലാരി ദേവി എന്നിവരും പ്രശസ്തരാണ്. മധുബനിയിൽ അഞ്ച് ശൈലികളുണ്ട്: ഭർണി, കച്നി, താന്ത്രിക്, ഗോദ്ന, കോഹ്ബർ. ഭർണി ശൈലിയിൽ നിറങ്ങൾ നിറച്ച് വരയ്ക്കുന്നു; കച്നി ശൈലിയിൽ നേർത്ത വരകളാണ് പ്രധാനം. 2007-ൽ മധുബനി ചിത്രകലയ്ക്ക് ഭൗമസൂചിക പദവി ലഭിച്ചു.
ഇന്നത്തെ മധുബനി
ഇന്ന് മധുബനി ചിത്രങ്ങൾ കടലാസിലും തുണിയിലും മൺപാത്രങ്ങളിലും വരയ്ക്കുന്നു. ബിഹാറിലെ മധുബനി, ദർഭംഗ, സീതാമഢി ജില്ലകളും നേപ്പാളിലെ ജനക്പൂർ പ്രദേശവും ഈ കലയുടെ കേന്ദ്രങ്ങളാണ്. മധുബനി ചിത്രകല മിഥിലയുടെ സാംസ്കാരിക അടയാളമായി മാറിയിരിക്കുന്നു. പരീക്ഷകളിൽ മധുബനിയുടെ ഉത്ഭവപ്രദേശം, ഭൗമസൂചിക വർഷം, പ്രശസ്ത ചിത്രകാരികൾ, അഞ്ച് ശൈലികൾ എന്നിവയെക്കുറിച്ചുള്ള ചോദ്യങ്ങൾ പതിവാണ്.
അഞ്ച് ശൈലികളുടെ വിശദാംശങ്ങൾ
മധുബനി ചിത്രകലയിലെ അഞ്ച് ശൈലികളും വ്യത്യസ്തമാണ്. ഭർണി ശൈലിയിൽ രൂപങ്ങൾ നിറങ്ങൾ കൊണ്ട് നിറയ്ക്കുന്നു; ദൈവങ്ങളുടെ ചിത്രങ്ങളാണ് ഇതിൽ പ്രധാനം. കച്നി ശൈലിയിൽ നേർത്ത വരകൾ കൊണ്ട് സൂക്ഷ്മമായ പാറ്റേണുകൾ വരയ്ക്കുന്നു; മൃഗങ്ങളും പ്രകൃതിദൃശ്യങ്ങളുമാണ് ഇതിലെ വിഷയങ്ങൾ. താന്ത്രിക് ശൈലിയിൽ തന്ത്രവിദ്യയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട രൂപങ്ങൾ വരയ്ക്കുന്നു. ഗോദ്ന ശൈലി ശരീരത്തിൽ പച്ചകുത്തുന്ന രൂപങ്ങളിൽ നിന്ന് വന്നതാണ്. കോഹ്ബർ ശൈലി വിവാഹച്ചടങ്ങുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. ഓരോ ശൈലിയും മിഥില സമൂഹത്തിലെ വ്യത്യസ്ത ജാതി വിഭാഗങ്ങളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടിരുന്നു.
മധുബനി ചിത്രകല ഇന്ന് ലോകമെമ്പാടും അറിയപ്പെടുന്നു. ജപ്പാനിലെ മിഥില മ്യൂസിയത്തിൽ മധുബനി ചിത്രങ്ങളുടെ വലിയ ശേഖരമുണ്ട്. അമേരിക്കയിലെയും യൂറോപ്പിലെയും മ്യൂസിയങ്ങളിലും ഈ ചിത്രങ്ങൾ പ്രദർശിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേയും മധുബനി ചിത്രങ്ങൾ ട്രെയിനുകളിൽ ഉപയോഗിച്ച് ഈ കലയെ പ്രചരിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. മധുബനി ചിത്രകാരികളുടെ സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി മെച്ചപ്പെടുത്താൻ സർക്കാർ പദ്ധതികൾ നടക്കുന്നു. പുരുഷന്മാരും ഇന്ന് മധുബനി വരയ്ക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും ഈ കലയുടെ ആത്മാവ് ഇപ്പോഴും മിഥിലയിലെ സ്ത്രീകളുടെ കൈകളിലാണ്.
മധുബനിയുടെ വിഷയങ്ങളും പ്രതീകങ്ങളും
മധുബനി ചിത്രങ്ങളിലെ ഓരോ രൂപത്തിനും അർഥമുണ്ട്. മത്സ്യം സമൃദ്ധിയുടെയും സൗഭാഗ്യത്തിന്റെയും പ്രതീകമാണ്. മയിൽ സൗന്ദര്യത്തെയും സൂര്യൻ ഊർജത്തെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ജീവിതവൃക്ഷം പ്രകൃതിയുടെയും ജീവിതത്തിന്റെയും പ്രതീകമാണ്. സീതയും രാമനും വിവാഹദൃശ്യങ്ങളിൽ ആവർത്തിച്ച് വരുന്നു. കൃഷ്ണലീലയും ദുർഗയും ചിത്രങ്ങളിൽ നിറയുന്നു. വിവാഹമുറിയിലെ കോഹ്ബർ ചിത്രത്തിൽ ദമ്പതികളുടെ സുഖജീവിതത്തിനുള്ള ആശംസകൾ അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു. ഈ പ്രതീകങ്ങൾ മിഥില സമൂഹത്തിന്റെ വിശ്വാസങ്ങളെയും ആഗ്രഹങ്ങളെയും പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു.
മധുബനി ചിത്രകലയുടെ പ്രചാരത്തിന് സർക്കാർ പദ്ധതികൾ സഹായിക്കുന്നു. ബിഹാർ സർക്കാർ മധുബനി ചിത്രകാരികൾക്ക് പരിശീലനവും വിപണിയും നൽകുന്നു. മധുബനി ചിത്രങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ റെയിൽവേ സ്റ്റേഷനുകളിലും വിമാനത്താവളങ്ങളിലും പ്രദർശിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. മധുബനി ജില്ലയിലെ ഗ്രാമങ്ങളിൽ ചിത്രകലാ ടൂറിസം വളരുന്നു. സന്ദർശകർ ചിത്രകാരികളുടെ വീടുകളിൽ പോയി ചിത്രങ്ങൾ വാങ്ങുന്നു. ഈ കല മിഥിലയുടെ സ്ത്രീകൾക്ക് സാമ്പത്തിക സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകിയിരിക്കുന്നു.
മധുബനിയെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുമ്പോൾ അതിന്റെ പ്രദേശവും ഭൗമസൂചിക വർഷവും പ്രശസ്ത ചിത്രകാരികളും ഒരുമിച്ച് ഓർക്കുക. മിഥില പ്രദേശം ബിഹാറിലാണ്; മധുബനി, ദർഭംഗ, സീതാമഢി ജില്ലകളാണ് കേന്ദ്രങ്ങൾ. 1934-ലെ ഭൂകമ്പത്തിനുശേഷം വില്യം ജി. ആർച്ചർ ഈ കല രേഖപ്പെടുത്തി. 2007-ൽ ഭൗമസൂചിക പദവി ലഭിച്ചു. ജഗദംബ ദേവിക്ക് 1975-ലും സീതാ ദേവിക്ക് 1981-ലും ഗംഗാ ദേവിക്ക് 1984-ലും പത്മശ്രീ ലഭിച്ചു. ഭർണി, കച്നി, താന്ത്രിക്, ഗോദ്ന, കോഹ്ബർ എന്നിവയാണ് അഞ്ച് ശൈലികൾ. കോഹ്ബർ വിവാഹച്ചടങ്ങുകളുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്.
ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ
| വിവരം | കാര്യം |
|---|---|
| പ്രദേശം | മിഥില, ബിഹാർ |
| മറ്റ് പേര് | മിഥില ചിത്രകല |
| ഭൂകമ്പം | 1934; വില്യം ജി. ആർച്ചർ രേഖപ്പെടുത്തി |
| പത്മശ്രീ | ജഗദംബ ദേവി 1975, സീതാ ദേവി 1981, ഗംഗാ ദേവി 1984 |
| ഭൗമസൂചിക | 2007 |
| അഞ്ച് ശൈലികൾ | ഭർണി, കച്നി, താന്ത്രിക്, ഗോദ്ന, കോഹ്ബർ |