പാർലമെന്ററി പ്രത്യേകാവകാശങ്ങൾ: വകുപ്പുകൾ 105-ഉം 194-ഉം
എംപിമാർക്കും എംഎൽഎമാർക്കും ഭരണഘടന നൽകുന്ന പ്രത്യേകാവകാശങ്ങളും, കൈക്കൂലി കേസുകളിലെ സുപ്രധാന വിധികളും വിശദമായി.
പാർലമെന്റ് അംഗങ്ങൾക്ക് തങ്ങളുടെ കർത്തവ്യങ്ങൾ ഭയമില്ലാതെ നിർവഹിക്കാൻ ഭരണഘടന നൽകുന്ന പ്രത്യേക സംരക്ഷണങ്ങളാണ് പാർലമെന്ററി പ്രത്യേകാവകാശങ്ങൾ (Parliamentary Privileges). ഭരണഘടനയുടെ വകുപ്പ് 105 പാർലമെന്റ് അംഗങ്ങളുടെയും വകുപ്പ് 194 സംസ്ഥാന നിയമസഭാ അംഗങ്ങളുടെയും അവകാശങ്ങൾ വ്യവസ്ഥ ചെയ്യുന്നു.
വകുപ്പ് 105-ഉം 194-ഉം: എന്താണ് സംരക്ഷണം
വകുപ്പ് 105(2) പ്രകാരം, പാർലമെന്റിലോ അതിന്റെ ഏതെങ്കിലും കമ്മിറ്റിയിലോ പറഞ്ഞ കാര്യത്തിന്റെയോ നൽകിയ വോട്ടിന്റെയോ പേരിൽ ഒരു പാർലമെന്റ് അംഗവും ഒരു കോടതിയിലും നടപടിക്ക് വിധേയനാകില്ല. സഭയുടെ അധികാരപ്രകാരം പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്ന റിപ്പോർട്ടുകൾ, രേഖകൾ, വോട്ടുകൾ, നടപടികൾ എന്നിവയുടെ പേരിലും ആരും ഉത്തരവാദിയാകില്ല. വകുപ്പ് 194(2) സംസ്ഥാന നിയമസഭാ അംഗങ്ങൾക്ക് സമാനമായ സംരക്ഷണം നൽകുന്നു.
ഈ സംരക്ഷണത്തിന്റെ ഉദ്ദേശ്യം, അംഗങ്ങൾക്ക് സഭയ്ക്കുള്ളിൽ സ്വതന്ത്രമായി സംസാരിക്കാനും വോട്ട് ചെയ്യാനും കഴിയുക എന്നതാണ്. എന്നാൽ ഈ അവകാശങ്ങൾ പരിമിതമല്ലാത്തതല്ല — സഭയുടെ അന്തസ്സിനും ക്രമത്തിനും വിരുദ്ധമായ പെരുമാറ്റത്തിന് സഭയ്ക്ക് തന്നെ അംഗങ്ങൾക്കെതിരെ നടപടിയെടുക്കാം.
പ്രധാന കേസുകൾ: ജെഎംഎം കൈക്കൂലി മുതൽ സീത സോറൻ വരെ
1993-ൽ പി.വി. നരസിംഹ റാവു സർക്കാരിനെതിരായ അവിശ്വാസ പ്രമേയത്തിൽ, ജാർഖണ്ഡ് മുക്തി മോർച്ചയുടെ നാല് എംപിമാർ പണം വാങ്ങി സർക്കാരിന് അനുകൂലമായി വോട്ട് ചെയ്തു എന്നതാണ് ജെഎംഎം കൈക്കൂലി കേസ്. 1998-ൽ അഞ്ചംഗ ഭരണഘടനാ ബെഞ്ച് 3:2 ഭൂരിപക്ഷത്തിൽ, വോട്ട് ചെയ്ത എംപിമാർക്ക് വകുപ്പ് 105(2) പ്രകാരം സംരക്ഷണമുണ്ടെന്ന് വിധിച്ചു — കൈക്കൂലി വാങ്ങി വോട്ട് ചെയ്താലും പ്രോസിക്യൂഷനിൽ നിന്ന് രക്ഷ ലഭിക്കും എന്ന വിവാദമായ നിലപാടായിരുന്നു ഇത്.
2007-ലെ രാജാ റാം പാൽ കേസിൽ ("ക്യാഷ് ഫോർ ക്വറി" അഴിമതി) മറ്റൊരു അഞ്ചംഗ ബെഞ്ച് 4:1 ഭൂരിപക്ഷത്തിൽ, പാർലമെന്റിൽ ചോദ്യം ചോദിക്കാൻ പണം വാങ്ങിയ അംഗങ്ങളെ സ്ഥിരമായി പുറത്താക്കാമെന്നും അവർക്കെതിരെ പ്രോസിക്യൂഷൻ നടത്താമെന്നും വിധിച്ചു. ഈ വൈരുദ്ധ്യമുള്ള വിധികൾ 2019-ൽ സീത സോറൻ കേസിലൂടെ (2012-ലെ രാജ്യസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ വോട്ടിന് കൈക്കൂലി വാങ്ങിയെന്ന ആരോപണം) പുനഃപരിശോധനയ്ക്ക് വഴിവച്ചു.
2024-ലെ ചരിത്രപരമായ വിധി
2024 മാർച്ച് 4-ന് ഏഴംഗ ഭരണഘടനാ ബെഞ്ച് (ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് ഡി.വൈ. ചന്ദ്രചൂഡ് അധ്യക്ഷൻ) 1998-ലെ വിധി റദ്ദാക്കി. കൈക്കൂലി വാങ്ങുന്നത് വകുപ്പ് 105(2), 194(2) പ്രകാരം സംരക്ഷിക്കപ്പെടില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. പാർലമെന്ററി പ്രത്യേകാവകാശങ്ങൾ സ്വതന്ത്രമായ പ്രസംഗത്തിനും തടസ്സമില്ലാത്ത നിയമനിർമ്മാണ പ്രവർത്തനത്തിനുമുള്ളതാണ്, ക്രിമിനൽ കൃത്യങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കാനുള്ളതല്ല.
കൈക്കൂലി സ്വീകരിക്കുന്ന നിമിഷം തന്നെ കുറ്റം പൂർത്തിയാകുമെന്നും, വാഗ്ദാനം ചെയ്ത പ്രകാരം വോട്ട് ചെയ്തോ ഇല്ലയോ എന്നത് പ്രസക്തമല്ലെന്നും കോടതി നിരീക്ഷിച്ചു. സംരക്ഷണം ലഭിക്കാൻ, ആ പ്രവൃത്തി നിയമസഭയുടെ കൂട്ടായ ചുമതലയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതും നിയമസഭാംഗത്തിന്റെ അവശ്യ കർത്തവ്യങ്ങളുമായി നേരിട്ട് ബന്ധപ്പെട്ടതുമായിരിക്കണം എന്ന രണ്ട് ഘട്ട പരിശോധനയും കോടതി മുന്നോട്ടുവച്ചു. അഴിമതി ഈ പരിശോധനയിൽ പരാജയപ്പെടും എന്ന് വിധി വ്യക്തമാക്കി.
പ്രത്യേകാവകാശങ്ങളുടെ മറ്റ് വശങ്ങൾ
സഭയ്ക്കുള്ളിലെ പ്രസംഗസ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് പുറമെ അംഗങ്ങൾക്ക് മറ്റ് പ്രത്യേകാവകാശങ്ങളുമുണ്ട്. സിവിൽ കേസുകളിൽ സഭാ സമ്മേളന കാലത്തും അതിന് 40 ദിവസം മുമ്പും ശേഷവും അംഗങ്ങളെ അറസ്റ്റ് ചെയ്യാനാവില്ല. സഭയുടെ നടപടികൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നത് തടയാൻ സഭയ്ക്ക് അധികാരമുണ്ട്; എന്നാൽ 1978-ലെ 44-ാം ഭേദഗതിയിലൂടെ ചേർത്ത വകുപ്പ് 361എ പ്രകാരം, പാർലമെന്റിന്റെയോ സംസ്ഥാന നിയമസഭയുടെയോ നടപടികളെക്കുറിച്ചുള്ള സത്യസന്ധമായ റിപ്പോർട്ടിംഗിന് പത്രങ്ങൾക്ക് സംരക്ഷണമുണ്ട്.
യഥാർത്ഥത്തിൽ വകുപ്പ് 105(3), 194(3) പ്രകാരം, പാർലമെന്റ് നിയമം വഴി നിർവചിക്കുന്നതുവരെ ബ്രിട്ടീഷ് ഹൗസ് ഓഫ് കോമൺസിന്റെ പ്രത്യേകാവകാശങ്ങളായിരുന്നു ഇന്ത്യൻ അംഗങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ചിരുന്നത്. 1978-ലെ 44-ാം ഭേദഗതി ഈ പരാമർശം നീക്കി; പാർലമെന്റിന് നിയമം വഴി പ്രത്യേകാവകാശങ്ങൾ നിർവചിക്കാമെന്ന് വ്യവസ്ഥ ചെയ്തു — എന്നാൽ ഇതുവരെ സമഗ്രമായ ക്രോഡീകരണ നിയമം (codification) ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഇത് തുടരുന്ന ചർച്ചാവിഷയമാണ്.
കേശവ് സിങ് കേസ്: സഭ vs കോടതി
പ്രത്യേകാവകാശങ്ങളെ സംബന്ധിച്ച് ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ സംഘർഷം കേശവ് സിങ് കേസാണ് (1965). ഉത്തർപ്രദേശ് നിയമസഭ തങ്ങളെ അവഹേളിച്ചുവെന്ന് ആരോപിച്ച് കേശവ് സിങ് എന്ന വ്യക്തിയെ ജയിലിലടച്ചു; അലഹബാദ് ഹൈക്കോടതി അദ്ദേഹത്തെ ജാമ്യത്തിൽ വിട്ടയച്ചപ്പോൾ, സഭ ഹൈക്കോടതി ജഡ്ജിമാർക്കെതിരെ തന്നെ നടപടിയെടുക്കാൻ ഒരുങ്ങി. രാഷ്ട്രപതി വകുപ്പ് 143 പ്രകാരം സുപ്രീം കോടതിയുടെ അഭിപ്രായം തേടി.
സഭയുടെ അധികാരങ്ങൾക്കും അതീതമായി പൗരന്റെ സ്വാതന്ത്ര്യവും കോടതിയുടെ അധികാരപരിധിയും നിലനിൽക്കുമെന്ന് സുപ്രീം കോടതി അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. നിയമസഭയ്ക്ക് പൊതുവായ വാറന്റ് പ്രകാരം ആളുകളെ തടങ്കലിൽ വയ്ക്കാൻ കഴിയില്ലെന്ന് വ്യക്തമായി. നിയമനിർമ്മാണ ശാഖയും നീതിന്യായ ശാഖയും തമ്മിലുള്ള അധികാര സന്തുലിതാവസ്ഥയുടെ നാഴികക്കല്ലാണ് ഈ അഭിപ്രായം. പ്രത്യേകാവകാശങ്ങൾ അച്ചടക്കത്തിനുള്ള ഉപകരണമാണെന്നും, പൗരാവകാശങ്ങൾക്ക് മുകളിലുള്ള ആയുധമല്ലെന്നും ഇത് അടിവരയിട്ടു.
കേശവ് സിങ് സംഭവത്തിന് ശേഷം സഭയും കോടതിയും തമ്മിലുള്ള ബന്ധം കൂടുതൽ സൂക്ഷ്മമായി നിർവചിക്കപ്പെട്ടു. സഭയുടെ അച്ചടക്ക അധികാരം അംഗങ്ങളുടെ പെരുമാറ്റത്തിന് മാത്രമായി പരിമിതപ്പെടുത്തി; പുറത്തുള്ള പൗരന്മാരുടെ മൗലികാവകാശങ്ങളെ അത് ബാധിക്കില്ല. സെർച്ച്ലൈറ്റ് കേസ് (1959) പോലുള്ള മുൻകാല വിധികളിൽ സഭാ നടപടികളുടെ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിനുള്ള സ്വാതന്ത്ര്യം കോടതി അംഗീകരിച്ചിരുന്നു — വകുപ്പ് 361എ ഇതിനെ ഭരണഘടനാ സംരക്ഷണമാക്കി.
പ്രത്യേകാവകാശങ്ങളുടെ ക്രോഡീകരണം (codification) ഇന്നും പൂർത്തിയാകാത്ത അജണ്ടയാണ്. എഴുതപ്പെട്ട നിയമമില്ലാത്തതിനാൽ ഓരോ തർക്കവും കോടതി വ്യാഖ്യാനത്തിന് വിടുന്നു — ഇത് അനിശ്ചിതത്വം സൃഷ്ടിക്കുന്നു. എന്നാൽ ക്രോഡീകരണം സഭയുടെ വഴക്കം കുറയ്ക്കുമെന്ന വാദവും ശക്തമാണ്. 2024-ലെ സീത സോറൻ വിധിയോടെ, കൈക്കൂലിക്ക് പ്രത്യേകാവകാശ സംരക്ഷണമില്ല എന്ന തത്ത്വം സ്ഥിരപ്പെട്ടു — അഴിമതിക്കെതിരായ പോരാട്ടത്തിൽ ഇന്ത്യൻ ഭരണഘടനാ നിയമത്തിലെ നാഴികക്കല്ല്.
വകുപ്പ് 105(1), 194(1) സഭകളിൽ പ്രസംഗസ്വാതന്ത്ര്യം ഉറപ്പാക്കുന്നു — അംഗങ്ങൾക്ക് സഭയ്ക്കുള്ളിൽ പറയുന്ന കാര്യങ്ങളുടെ പേരിൽ സഭയ്ക്ക് പുറത്ത് ഉത്തരവാദിത്തമില്ല. വകുപ്പ് 105(3), 194(3) പ്രകാരം സഭയുടെ അധികാരങ്ങൾ, പ്രത്യേകാവകാശങ്ങൾ, ഇളവുകൾ എന്നിവ പാർലമെന്റ് നിയമം വഴി നിർവചിക്കാം; നിയമം വരുന്നതുവരെ നിലവിലുള്ളവ തുടരും. സഭാ നടപടികൾ തടസ്സപ്പെടുത്തുന്നതിനോ അംഗങ്ങളെ സ്വാധീനിക്കാൻ ശ്രമിക്കുന്നതിനോ എതിരായ "അവഹേളനം" (contempt) അധികാരവും സഭകൾക്കുണ്ട് — എന്നാൽ ഇത് മിതമായും നീതിപൂർവമായും ഉപയോഗിക്കണമെന്ന് കോടതികൾ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയിട്ടുണ്ട്. പ്രത്യേകാവകാശങ്ങൾ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ കാവലാണ്, അധികാരത്തിന്റെ ആയുധമല്ല.
രാജ്യസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും രാഷ്ട്രപതി-ഉപരാഷ്ട്രപതി തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും ഈ പ്രത്യേകാവകാശ തത്ത്വങ്ങൾ ബാധകമാണെന്ന് 2024-ലെ വിധി വ്യക്തമാക്കി — കുൽദീപ് നായർ കേസിലെ (2006) നിരീക്ഷണങ്ങൾ റദ്ദാക്കി. നിയമസഭാംഗങ്ങളുടെ കർത്തവ്യങ്ങൾ സഭാ സമ്മേളനത്തിന് പുറത്തും തുടരുന്നതിനാൽ, സംരക്ഷണം സഭാ മന്ദിരത്തിനുള്ളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. പ്രത്യേകാവകാശങ്ങൾ ജനാധിപത്യത്തിന്റെ കാവലാണ്, അധികാരത്തിന്റെ ആയുധമല്ല.