സത്രിയ: അസമിന്റെ നൃത്തം
അസമിലെ സത്ര മഠങ്ങളിൽ ജനിച്ച ശാസ്ത്രീയ നൃത്തമാണ് സത്രിയ. ശങ്കരദേവന്റെ ഭക്തിപാരമ്പര്യത്തിൽ നിന്ന് 2000-ൽ എട്ടാമത്തെ ശാസ്ത്രീയ നൃത്തമായി അംഗീകരിക്കപ്പെട്ടതിന്റെ കഥ പരിചയപ്പെടാം.
അസമിന്റെ ശാസ്ത്രീയ നൃത്തമാണ് സത്രിയ. ഇന്ത്യയിലെ എട്ട് ശാസ്ത്രീയ നൃത്തരൂപങ്ങളിൽ ഏറ്റവും ഒടുവിൽ അംഗീകാരം ലഭിച്ചത് സത്രിയയ്ക്കാണ്. 2000 നവംബർ 15-ന് സംഗീത നാടക അക്കാദമി സത്രിയയെ ഇന്ത്യയിലെ എട്ടാമത്തെ ശാസ്ത്രീയ നൃത്തമായി അംഗീകരിച്ചു. അസമിലെ സത്രങ്ങൾ എന്നറിയപ്പെടുന്ന വൈഷ്ണവ മഠങ്ങളിൽ നിന്നാണ് ഈ നൃത്തം ഉത്ഭവിച്ചത്.
ഉത്ഭവവും ശങ്കരദേവൻ
പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ടിൽ ജീവിച്ചിരുന്ന ശ്രീമന്ത ശങ്കരദേവനാണ് സത്രിയയുടെ സ്രഷ്ടാവ്. അസമിലെ മഹാനായ സന്യാസിയും കവിയും നാടകകൃത്തും സാമൂഹിക പരിഷ്കർത്താവുമായിരുന്നു ശങ്കരദേവൻ. ഭക്തിപ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ഭാഗമായി അദ്ദേഹം അങ്കിയ നാട് എന്ന ഏകാങ്ക നാടകങ്ങളും ഭവോന എന്ന നാടകാവതരണങ്ങളും രചിച്ചു. കൃഷ്ണഭക്തി ജനങ്ങളിലേക്ക് എത്തിക്കുക എന്നതായിരുന്നു ഇതിന്റെ ലക്ഷ്യം. സത്രങ്ങളിൽ താമസിച്ചിരുന്ന സന്യാസിമാരാണ് ഈ നൃത്തം തലമുറകളായി കാത്തുസൂക്ഷിച്ചത്. ബ്രഹ്മപുത്ര നദിയിലെ മജുലി ദ്വീപിലെ സത്രങ്ങൾ സത്രിയയുടെ പ്രധാന കേന്ദ്രങ്ങളാണ്. മജുലി ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നദീദ്വീപുകളിൽ ഒന്നാണ്.
സവിശേഷതകൾ
കൃഷ്ണകഥകളാണ് സത്രിയയുടെ പ്രധാന പ്രമേയം. രാമായണത്തിലെയും മഹാഭാരതത്തിലെയും കഥകളും അവതരിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ബോർഗീത് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഭക്തിഗാനങ്ങൾക്കൊപ്പമാണ് നൃത്തം അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. ഖോൽ എന്ന മൃദംഗവും താളവും നൃത്തത്തിന്റെ പശ്ചാത്തല വാദ്യങ്ങളാണ്. സത്രിയയിൽ ചാലി, രാംദാനി, ഝുമുര എന്നീ സ്വതന്ത്ര നൃത്തഭാഗങ്ങൾ ഉൾപ്പെടുന്നു. വെള്ളയും ചുവപ്പും നിറങ്ങളിലുള്ള വസ്ത്രങ്ങളാണ് നർത്തകർ ധരിക്കുന്നത്. പുരുഷന്മാർ വെള്ള ധോത്തിയും സ്ത്രീകൾ മേഖല ചാദറും ധരിക്കുന്നു. നൃത്തത്തിലെ കൈമുദ്രകളും മുഖഭാവങ്ങളും ഭക്തിയുടെ സൗമ്യത പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. അങ്കിയ നാട് അവതരണങ്ങളിൽ നർത്തകർ കഥാപാത്രങ്ങളായി മാറി സംഭാഷണങ്ങളും അവതരിപ്പിക്കുന്നു.
അംഗീകാരവും പ്രചാരവും
നൂറ്റാണ്ടുകളോളം സത്രങ്ങളിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങിയിരുന്ന സത്രിയയെ പൊതുവേദികളിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നത് നൃത്യാചാര്യ ജതിന് ഗോസ്വാമിയാണ്. 1960-കൾ മുതൽ അദ്ദേഹം ഈ നൃത്തത്തെ പുറംലോകത്തിന് പരിചയപ്പെടുത്തി. നാല് പതിറ്റാണ്ട് നീണ്ട അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശ്രമങ്ങൾക്കൊടുവിലാണ് 2000-ൽ ശാസ്ത്രീയ നൃത്ത അംഗീകാരം ലഭിച്ചത്. അംഗീകാരത്തിന് ശേഷം സത്രിയ നൃത്തവിദ്യാലയങ്ങളിലും സർവകലാശാലകളിലും പഠിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഗുവാഹത്തിയിൽ സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ സത്രിയ കേന്ദ്രം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. ഇന്ന് സത്രിയ അസമിന്റെ സാംസ്കാരിക അടയാളമായി ലോകമെമ്പാടും അറിയപ്പെടുന്നു. പരീക്ഷകളിൽ 2000-ലെ അംഗീകാരവും ശങ്കരദേവനും സത്രിയയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് പതിവായി ചോദിക്കാറുണ്ട്.
സത്രങ്ങളിലെ ജീവിതവും അവതരണവും
സത്രങ്ങളിൽ താമസിക്കുന്ന സന്യാസിമാരാണ് സത്രിയയുടെ യഥാർഥ കാവൽക്കാർ. ഭകത് എന്നറിയപ്പെടുന്ന ഈ സന്യാസിമാർ ബ്രഹ്മചര്യം പാലിച്ച് സത്രങ്ങളിൽ ജീവിക്കുന്നു. ദിവസേനയുള്ള പ്രാർഥനകളുടെയും ഭജനകളുടെയും ഭാഗമാണ് നൃത്തം. രാസ്, ജന്മാഷ്ടമി, ദോൾ ജാത്ര തുടങ്ങിയ ഉത്സവങ്ങളിൽ സത്രങ്ങളിൽ വലിയ ഭവോന അവതരണങ്ങൾ നടക്കുന്നു. രാസ് ഉത്സവകാലത്ത് കൃഷ്ണലീലകൾ രാത്രി മുഴുവൻ അവതരിപ്പിക്കാറുണ്ട്. സത്രിയ വേഷം വെള്ളയും ചുവപ്പും നിറങ്ങളിലുള്ള അസമി പട്ടുവസ്ത്രങ്ങളാണ്. പുരുഷന്മാർ വെള്ള ധോത്തിയും സ്ത്രീകൾ മേഖല ചാദറും ധരിക്കുന്നു. ഖോൽ, താൾ, ബാംസുരി, വയലിൻ എന്നിവയാണ് പശ്ചാത്തല വാദ്യങ്ങൾ. സത്രിയയിൽ പുരുഷ കഥാപാത്രങ്ങളെയും സ്ത്രീ കഥാപാത്രങ്ങളെയും അവതരിപ്പിക്കാറുണ്ട്. ചില അവതരണങ്ങളിൽ സ്ത്രീ വേഷം പുരുഷന്മാർ തന്നെ ചെയ്യുന്നു. 2008 ജൂലൈ 15-ന് ഗുവാഹത്തിയിൽ സംഗീത നാടക അക്കാദമിയുടെ സത്രിയ കേന്ദ്രം പ്രവർത്തനം തുടങ്ങി. ഈ കേന്ദ്രം സത്രിയയുടെ ഗവേഷണത്തിനും പ്രചാരണത്തിനും വേണ്ടി പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
സത്രിയ ഇന്ന്
ഇന്ന് സത്രിയ അസമിന്റെ സാംസ്കാരിക അടയാളമായി ലോകമെമ്പാടും അറിയപ്പെടുന്നു. ഗുവാഹത്തിയിലും ജോർഹട്ടിലും സത്രിയ വിദ്യാലയങ്ങൾ പ്രവർത്തിക്കുന്നു. മജുലി ദ്വീപിലെ സത്രങ്ങൾ ഇന്നും ഈ കലയുടെ ജീവിക്കുന്ന കേന്ദ്രങ്ങളാണ്. വിനോദസഞ്ചാരികൾ മജുലിയിലെ സത്രങ്ങൾ സന്ദർശിച്ച് സത്രിയ അവതരണങ്ങൾ കാണുന്നു. സർവകലാശാലകളിൽ സത്രിയ പഠനവിഷയമായി ഉൾപ്പെടുത്തിയിട്ടുണ്ട്. അസം സർക്കാർ സത്രങ്ങളുടെ സംരക്ഷണത്തിനും സത്രിയയുടെ പ്രചാരണത്തിനും പദ്ധതികൾ നടപ്പാക്കുന്നു. പുതിയ തലമുറയിലെ നർത്തകർ പരമ്പരാഗത ശൈലി നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് സത്രിയയെ വേദികളിലേക്ക് കൊണ്ടുവരുന്നു. ശങ്കരദേവന്റെ ഭക്തിപാരമ്പര്യം ഇന്നും സത്രിയയിലൂടെ ജീവിക്കുന്നു.
മജുലിയും സത്ര സംസ്കാരവും
ബ്രഹ്മപുത്ര നദിയിലെ മജുലി ദ്വീപാണ് സത്രിയയുടെ ഹൃദയഭൂമി. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ നദീദ്വീപുകളിൽ ഒന്നാണ് മജുലി. ദ്വീപിലെ സത്രങ്ങളിൽ ഔനിയാട്ടി, ദക്ഷിണ്പാട്ട്, ഗരംമുർ, കമലാബാരി തുടങ്ങിയ പ്രശസ്തമായ മഠങ്ങളുണ്ട്. ഈ സത്രങ്ങളിൽ സന്യാസിമാർ താമസിച്ച് നൃത്തവും സംഗീതവും പരിശീലിക്കുന്നു. സമഗുരി സത്രത്തിലെ മുഖംമൂടി നിർമാണം ലോകപ്രശസ്തമാണ്. ഭവോന അവതരണങ്ങളിൽ ഉപയോഗിക്കുന്ന വലിയ മുഖംമൂടികളാണ് ഇവിടെ നിർമിക്കുന്നത്. മജുലിയിലെ സത്രങ്ങൾ നദിയുടെ തീരശോഷണം കാരണം ഭീഷണി നേരിടുന്നു. എങ്കിലും ഈ സത്രങ്ങൾ അസമിന്റെ സാംസ്കാരിക ജീവിതത്തിന്റെ കേന്ദ്രമായി തുടരുന്നു. വിനോദസഞ്ചാരികൾ മജുലി സന്ദർശിച്ച് സത്രങ്ങളിലെ നൃത്തവും സംഗീതവും കാണുന്നു.
ബോർഗീതും സത്രിയ സംഗീതവും
ശങ്കരദേവനും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യൻ മാധവദേവും രചിച്ച ബോർഗീത് ഗാനങ്ങൾ സത്രിയയുടെ സംഗീത അടിത്തറയാണ്. ബ്രജാവലി ഭാഷയിലാണ് ഈ ഗാനങ്ങൾ രചിച്ചിട്ടുള്ളത്. കൃഷ്ണഭക്തിയാണ് ബോർഗീതുകളുടെ പ്രധാന വിഷയം. സത്രങ്ങളിൽ ദിവസേനയുള്ള പ്രാർഥനകളിൽ ബോർഗീതുകൾ പാടുന്നു. ഖോൽ, താൾ, ബാംസുരി എന്നിവയാണ് ബോർഗീതിന്റെ പശ്ചാത്തല വാദ്യങ്ങൾ. അസമിലെ സ്കൂളുകളിൽ സത്രിയ പഠിപ്പിക്കാൻ തുടങ്ങിയിട്ടുണ്ട്. സത്രിയയുടെ ഗവേഷണത്തിനായി ഗുവാഹത്തിയിൽ പ്രത്യേക കേന്ദ്രം പ്രവർത്തിക്കുന്നു.
സത്രിയ പഠിക്കുന്നവർ സത്രങ്ങളിലെ ദൈനംദിന ജീവിതവുമായി പരിചയപ്പെടുന്നു. നൃത്തത്തിനൊപ്പം ഖോൽ വായനയും ബോർഗീത് ആലാപനവും പഠിക്കുന്നത് സത്രിയ പരിശീലനത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. ഈ സമഗ്രമായ പരിശീലനമാണ് സത്രിയയെ മറ്റ് നൃത്തങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമാക്കുന്നത്.
ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ
| വിവരം | വസ്തുത |
|---|---|
| സംസ്ഥാനം | അസം |
| സ്രഷ്ടാവ് | ശ്രീമന്ത ശങ്കരദേവൻ |
| ഉത്ഭവകാലം | പതിനഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ട് |
| ഉത്ഭവസ്ഥലം | സത്രങ്ങൾ (വൈഷ്ണവ മഠങ്ങൾ) |
| ശാസ്ത്രീയ അംഗീകാരം | 2000 നവംബർ 15 |
| എട്ടാമത്തെ ശാസ്ത്രീയ നൃത്തം | സംഗീത നാടക അക്കാദമി അംഗീകരിച്ചു |
| പ്രധാന പ്രമേയം | കൃഷ്ണകഥകൾ |
| പ്രശസ്ത ഗുരു | ജതിന ഗോസ്വാമി |