ശിവ്കുമാർ ശർമ: സന്തൂരിന്റെ ശിൽപ്പി
കാശ്മീരിലെ നാടോടി വാദ്യമായ സന്തൂരിനെ ശാസ്ത്രീയ സംഗീത വേദികളിലെത്തിച്ച ശിവ്കുമാർ ശർമ — 'ശിവ്-ഹരി' ജോഡിയുടെ പകുതി.
സന്തൂർ എന്ന വാദ്യത്തെ ഇന്ത്യൻ ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കിയ കലാകാരനാണ് പണ്ഡിറ്റ് ശിവ്കുമാർ ശർമ. 1938 ജനുവരി 13-ന് ജമ്മുവിൽ ജനിച്ചു. പിതാവ് ഉമാ ദത്ത് ശർമയിൽ നിന്നാണ് സംഗീതം അഭ്യസിച്ചത്. സന്തൂർ അക്കാലത്ത് പ്രധാനമായും കാശ്മീരിലെ സൂഫി സംഗീതത്തിൽ ഉപയോഗിച്ചിരുന്ന വാദ്യമായിരുന്നു; ശർമ അതിനെ ഹിന്ദുസ്ഥാനി ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തിന്റെ കച്ചേരി വാദ്യമാക്കി മാറ്റി. ഈ മാറ്റം ഇന്ത്യൻ സംഗീത ചരിത്രത്തിലെ പ്രധാന നാഴികക്കല്ലാണ്.
സന്തൂരിലെ നവീകരണം
സന്തൂരിന്റെ ഘടനയിൽ ശർമ നിരവധി മാറ്റങ്ങൾ വരുത്തി — തന്ത്രികളുടെ എണ്ണം കൂട്ടുകയും സ്വരസ്ഥാനങ്ങൾ കൃത്യമാക്കുകയും ചെയ്തു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വായനയിൽ രാഗത്തിന്റെ ഗമകങ്ങളും മീൻഡുകളും അതിമനോഹരമായി വെളിപ്പെട്ടു. സന്തൂരിന്റെ ശബ്ദം മുമ്പ് കേട്ടിരുന്നതിനേക്കാൾ സമ്പന്നവും ആഴമുള്ളതുമായി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ പരിഷ്കാരങ്ങൾ ഇന്ന് എല്ലാ സന്തൂർ വാദകരും പിന്തുടരുന്നു. മകൻ രാഹുൽ ശർമയും പ്രശസ്ത സന്തൂർ വാദകനാണ്.
ശിവ്-ഹരി ജോഡിയും ചലച്ചിത്ര സംഗീതവും
ഹരിപ്രസാദ് ചൗരസിയയുമായി ചേർന്ന് 'ശിവ്-ഹരി' എന്ന പേരിൽ ഹിന്ദി ചലച്ചിത്ര സംഗീതത്തിലും പ്രശസ്തി നേടി. 'സിൽസില', 'ലംഹേ', 'ചാന്ദ്നി' എന്നീ ചിത്രങ്ങളിലെ ഗാനങ്ങൾ ഇതിന് ഉദാഹരണമാണ്. സന്തൂരിന്റെയും ബാൻസുരിയുടെയും സംയോജനം ഹിന്ദി ചലച്ചിത്ര സംഗീതത്തിൽ പുതിയ ശബ്ദം സൃഷ്ടിച്ചു. ഈ ഗാനങ്ങൾ ഇന്നും ജനപ്രിയമാണ്.
ശിഷ്യരും പൈതൃകവും
ശർമ നിരവധി ശിഷ്യരെ പരിശീലിപ്പിച്ചു; അവരിൽ പ്രധാനിയാണ് മകൻ രാഹുൽ ശർമ. സന്തൂർ പഠനത്തിനായി അദ്ദേഹം മുംബൈയിൽ സംഗീത വിദ്യാലയം നടത്തി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ റെക്കോഡിങ്ങുകൾ ഇന്ന് സംഗീത വിദ്യാർഥികൾക്ക് പാഠപുസ്തകമാണ്. സന്തൂരിനെ ശാസ്ത്രീയ വേദിയിലെത്തിച്ച അദ്ദേഹത്തിന്റെ സംഭാവന ഇന്ത്യൻ സംഗീത ചരിത്രത്തിൽ സുവർണ്ണലിപികളിൽ എഴുതപ്പെട്ടതാണ്.
പുരസ്കാരങ്ങളും അന്ത്യവും
1991-ൽ പത്മശ്രീ, 2001-ൽ പത്മവിഭൂഷൺ, 1986-ൽ സംഗീത നാടക അക്കാദമി പുരസ്കാരം എന്നിവ ലഭിച്ചു. 2022 മേയ് 10-ന് മുംബൈയിൽ അദ്ദേഹം അന്തരിച്ചു.
പ്രശസ്ത കച്ചേരികളും ആൽബങ്ങളും
ശിവ്കുമാർ ശർമയുടെ ഏറ്റവും പ്രശസ്തമായ കച്ചേരികളിൽ ഡൽഹിയിലെ താൻസെൻ സംഗീതോത്സവത്തിലെ അവതരണവും മുംബൈയിലെ സവായ് ഗന്ധർവ സംഗീതോത്സവത്തിലെ അവതരണവും ഉൾപ്പെടുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ സന്തൂർ ആലാപനത്തിൽ രാഗത്തിന്റെ ഗമകങ്ങൾ അതിമനോഹരമായി വെളിപ്പെട്ടു. 'രാഗ് ഭൈരവി', 'രാഗ് യമൻ' തുടങ്ങിയ ആൽബങ്ങൾ ഇന്നും സംഗീത പ്രേമികൾ കേൾക്കുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശിഷ്യനായ മകൻ രാഹുൽ ശർമ സന്തൂർ പാരമ്പര്യം തുടരുന്നു.
ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ
| വിവരം | വസ്തുത |
|---|---|
| ജനനം | 1938 ജനുവരി 13, ജമ്മു |
| വാദ്യം | സന്തൂർ |
| ഗുരു | ഉമാ ദത്ത് ശർമ (പിതാവ്) |
| പ്രശസ്ത ജോഡി | ശിവ്-ഹരി (ഹരിപ്രസാദ് ചൗരസിയയുമായി) |
| പത്മവിഭൂഷൺ | 2001 |
| മരണം | 2022 മേയ് 10, മുംബൈ |