തബല: ചരിത്രവും പ്രാധാന്യവും
ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതത്തിന്റെ ഹൃദയതാളമാണ് തബല. ദയാൻ, ബയാൻ എന്നീ രണ്ട് ചെണ്ടകളും അവയുടെ ഘരാനകളും പ്രശസ്ത വാദകരും പരിചയപ്പെടാം.
ഹിന്ദുസ്ഥാനി ശാസ്ത്രീയ സംഗീത കച്ചേരിയിൽ ഗായകന്റെയോ വാദകന്റെയോ പിന്നിൽ മുഴങ്ങുന്ന താളമാണ് തബല. രണ്ട് ചെറിയ ചെണ്ടകൾ ചേർന്ന ഈ വാദ്യം ഇന്ന് ഇന്ത്യൻ സംഗീതത്തിന്റെ അവിഭാജ്യ ഭാഗമാണ്. സിനിമാസംഗീതം മുതൽ ഭജൻ വരെ, ഖയാൽ മുതൽ കഥക് നൃത്തം വരെ എല്ലായിടത്തും തബലയുടെ താളം കേൾക്കാം. എന്നാൽ തബലയുടെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ച് പല കഥകളുമുണ്ട്.
പരമ്പരാഗത വിശ്വാസമനുസരിച്ച് പതിമൂന്നാം നൂറ്റാണ്ടിൽ അമീർ ഖുസ്രു പഖാവജിനെ രണ്ടായി പിളർത്തിയാണ് തബല ഉണ്ടാക്കിയത് എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. എന്നാൽ ചരിത്രകാരന്മാർ ഈ കഥയെ സംശയത്തോടെയാണ് കാണുന്നത്; അബുൽ ഫസലിന്റെ രചനകളിൽ തബലയെക്കുറിച്ച് പരാമർശമില്ല എന്നതാണ് കാരണം. തബല എന്ന വാക്ക് അറബിയിലെ തബ്ൽ എന്ന വാക്കിൽ നിന്നാണ് വന്നതെന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു. പതിനെട്ടാം നൂറ്റാണ്ടിലാണ് തബലയെക്കുറിച്ചുള്ള ആദ്യത്തെ വ്യക്തമായ പരാമർശങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ സാഹിത്യത്തിൽ കാണുന്നത്. എന്തായാലും, പഖാവജിൽ നിന്ന് വികസിച്ച ഒരു വാദ്യമാണ് തബല എന്ന കാര്യത്തിൽ തർക്കമില്ല.
തബലയുടെ ഘടന
തബലയിൽ രണ്ട് ചെണ്ടകളുണ്ട്. വലതുകൈകൊണ്ട് വായിക്കുന്ന ചെറിയ ചെണ്ടയാണ് ദയാൻ അഥവാ തബല. ഇടതുകൈകൊണ്ട് വായിക്കുന്ന വലിയ ചെണ്ടയാണ് ബയാൻ അഥവാ ഡഗ്ഗ. ദയാൻ സാധാരണയായി മരം കൊണ്ടും ബയാൻ ലോഹം കൊണ്ടോ മൺകുടം കൊണ്ടോ ആണ് നിർമിക്കുന്നത്. രണ്ട് ചെണ്ടകളുടെയും മുകളിൽ ആടിന്റെ തോൽ കൊണ്ടുള്ള മുഖമുണ്ട്. മുഖത്തിന്റെ മധ്യത്തിലുള്ള കറുത്ത ഭാഗത്തെ ശ്യാഹി എന്ന് വിളിക്കുന്നു; ഇതാണ് തബലയ്ക്ക് അതിന്റെ പ്രത്യേക ശബ്ദം നൽകുന്നത്. തുകൽ വാറുകൾ കൊണ്ട് മുഖം മുറുക്കി സ്വരം ക്രമീകരിക്കാം. വിരലുകളുടെയും കൈപ്പത്തിയുടെയും സൂക്ഷ്മമായ ചലനങ്ങളിലൂടെ ഡസൻ കണക്കിന് വ്യത്യസ്ത ശബ്ദങ്ങൾ തബലയിൽ നിന്ന് ഉണ്ടാക്കാം.
തബല ഘരാനകൾ
തബലയ്ക്കും ഗായനത്തിലേതുപോലെ ഘരാനകളുണ്ട്. ദൽഹി, ലഖ്നൗ, ബനാറസ്, പഞ്ചാബ്, ഫറൂഖാബാദ്, അജ്രാഡ എന്നിവയാണ് ആറ് പ്രധാന തബല ഘരാനകൾ. ദൽഹി ഘരാനയാണ് ഏറ്റവും പഴയതായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. ബനാറസ് ഘരാന അതിന്റെ ശക്തമായ ശബ്ദത്തിനും തുറന്ന വായനയ്ക്കും പ്രശസ്തമാണ്. ലഖ്നൗ ഘരാന കഥക് നൃത്തത്തോട് ചേർന്ന് വളർന്നു. ഓരോ ഘരാനയ്ക്കും സ്വന്തമായ കായദകളും ബോളുകളും ഉണ്ട്. ബോൾ എന്നാൽ തബലയുടെ ശബ്ദങ്ങളെ വാക്കുകളാക്കി പറയുന്ന രീതിയാണ്; ധാ, തിൻ, ഗെ, നാ തുടങ്ങിയവയാണ് പ്രധാന ബോളുകൾ.
പ്രശസ്ത തബല വാദകർ
ഉസ്താദ് അല്ലാ രഖാ, ഉസ്താദ് സാക്കിർ ഹുസൈൻ, പണ്ഡിറ്റ് കിഷൻ മഹാരാജ്, പണ്ഡിറ്റ് സമ്താ പ്രസാദ് എന്നിവർ തബലയുടെ ഇതിഹാസങ്ങളാണ്. അല്ലാ രഖാ രവി ശങ്കറിനൊപ്പം ലോകമെമ്പാടും പരിപാടികൾ അവതരിപ്പിച്ച് തബലയെ അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ എത്തിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ മകൻ സാക്കിർ ഹുസൈൻ തബലയെ ലോകസംഗീതത്തിന്റെ ഭാഗമാക്കി. കിഷൻ മഹാരാജ് ബനാറസ് ഘരാനയുടെ ഏറ്റവും വലിയ പ്രതിനിധിയായിരുന്നു. തബല ഇന്ന് ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതത്തിന്റെ മാത്രം വാദ്യമല്ല; ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സംഗീതജ്ഞർ താളത്തിനായി തബല ഉപയോഗിക്കുന്നു.
തബല സോളോയും സിനിമാസംഗീതവും
തബല കേവലം അനുബന്ധ വാദ്യമല്ല; അത് ഒരു സോളോ വാദ്യം കൂടിയാണ്. തബല സോളോയിൽ കായദ, രേല, ടുക്ഡ, ചക്രധാർ തുടങ്ങിയ രൂപങ്ങൾ വായിക്കുന്നു. കായദ എന്നാൽ ഒരു നിശ്ചിത താളചക്രത്തിൽ വികസിപ്പിക്കുന്ന രൂപമാണ്. ചക്രധാർ എന്നാൽ ഒരു രൂപം മൂന്ന് തവണ ആവർത്തിച്ച് സമത്തിൽ അവസാനിക്കുന്നതാണ്. തബല സോളോ കച്ചേരികൾ ലോകമെമ്പാടും നടക്കുന്നു. കഥക് നൃത്തത്തിനും തബലയാണ് താളം നൽകുന്നത്. നർത്തകിയുടെ കാൽച്ചിലമ്പിന്റെ ശബ്ദവും തബലയുടെ ബോളുകളും ഒരുമിച്ച് ചേർന്ന് നൃത്തത്തെ ജീവിപ്പിക്കുന്നു.
സിനിമാസംഗീതത്തിലും തബലയ്ക്ക് വലിയ സ്ഥാനമുണ്ട്. ഹിന്ദി സിനിമാഗാനങ്ങളിൽ തബലയുടെ താളം ഒഴിച്ചുകൂടാനാവാത്തതാണ്. ശാസ്ത്രീയ സംഗീതത്തിന് പുറമെ ഭജൻ, ഗസൽ, സൂഫി സംഗീതം എന്നിവയിലും തബല ഉപയോഗിക്കുന്നു. പാശ്ചാത്യ സംഗീതജ്ഞരും തബലയെ സ്വീകരിച്ചിട്ടുണ്ട്. ജാസ്, റോക്ക് സംഗീതങ്ങളിൽ തബലയുടെ ശബ്ദം കേൾക്കാം. സാക്കിർ ഹുസൈന് 2023-ൽ പത്മവിഭൂഷൺ ലഭിച്ചു. തബലയുടെ ചരിത്രം അറിയുന്നത് ഇന്ത്യൻ സംഗീതത്തിന്റെ താളപാരമ്പര്യം അറിയുന്നതിന് തുല്യമാണ്.
തബലയും മറ്റ് താളവാദ്യങ്ങളും
തബലയ്ക്ക് പുറമെ ഹിന്ദുസ്ഥാനി സംഗീതത്തിൽ പഖാവജ്, ഢോലക്, നാൽ തുടങ്ങിയ താളവാദ്യങ്ങളുമുണ്ട്. പഖാവജ് തബലയുടെ മുൻഗാമിയാണ്; ധ്രുപദ് ഗായനത്തിനും പഖാവജാണ് താളം നൽകുന്നത്. ഢോലക് നാടോടി സംഗീതത്തിലും ഭജനുകളിലും ഉപയോഗിക്കുന്നു. തബലയുടെ ബോളുകൾ പഖാവജിന്റെ ബോളുകളിൽ നിന്ന് വികസിച്ചവയാണ്. ധാ, തിൻ, ഗെ, നാ എന്നീ ബോളുകൾ രണ്ട് വാദ്യങ്ങളിലും കാണാം. തബല വായനയിൽ വിരലുകളുടെ ചലനം വളരെ പ്രധാനമാണ്; വിരലുകളുടെ ശക്തിയും വേഗവും കൊണ്ടാണ് വ്യത്യസ്ത ശബ്ദങ്ങൾ ഉണ്ടാകുന്നത്.
തബല പഠിക്കുന്ന വിദ്യാർഥികൾ ആദ്യം ബോളുകൾ ഉരുവിട്ട് പഠിക്കുന്നു. പിന്നീട് കായദകളും രേലകളും പഠിക്കുന്നു. വർഷങ്ങളുടെ പരിശീലനത്തിനുശേഷമാണ് തബല സോളോ വായിക്കാൻ കഴിയുന്നത്. തബലയുടെ ഘരാനകൾ ഓരോന്നും വ്യത്യസ്തമായ കായദകളും ശൈലികളും പിന്തുടരുന്നു. ദൽഹി ഘരാനയുടെ കായദകൾ ലളിതവും വ്യക്തവുമാണ്; ബനാറസ് ഘരാനയുടെ വായന ശക്തവും തുറന്നതുമാണ്. തബലയുടെ ചരിത്രവും ഘരാനകളും അറിയുന്നത് ഇന്ത്യൻ സംഗീതത്തിന്റെ താളപാരമ്പര്യം മനസ്സിലാക്കാൻ സഹായിക്കുന്നു.
തബലയെക്കുറിച്ച് പഠിക്കുമ്പോൾ ദയാൻ, ബയാൻ, ശ്യാഹി എന്നീ പേരുകൾ പ്രത്യേകം ഓർക്കുക. ദയാൻ ചെറിയ ചെണ്ടയും ബയാൻ വലിയ ചെണ്ടയുമാണ്. ശ്യാഹി എന്ന കറുത്ത ഭാഗമാണ് തബലയുടെ പ്രത്യേക ശബ്ദത്തിന് കാരണം. ആറ് പ്രധാന തബല ഘരാനകൾ ദൽഹി, ലഖ്നൗ, ബനാറസ്, പഞ്ചാബ്, ഫറൂഖാബാദ്, അജ്രാഡ എന്നിവയാണ്. അല്ലാ രഖാ, സാക്കിർ ഹുസൈൻ, കിഷൻ മഹാരാജ് എന്നിവരാണ് പ്രശസ്തരായ വാദകർ. തബലയുടെ ഉത്ഭവത്തെക്കുറിച്ചുള്ള അമീർ ഖുസ്രു കഥ ഒരു ഐതിഹ്യമാണെന്ന് ഓർക്കുക; ചരിത്രപരമായി തബല പഖാവജിൽ നിന്ന് വികസിച്ചതാണ്. ധാ, തിൻ, ഗെ, നാ എന്നിവയാണ് പ്രധാന ബോളുകൾ.
ഒറ്റനോട്ടത്തിൽ
| വിവരം | കാര്യം |
|---|---|
| ചെറിയ ചെണ്ട | ദയാൻ (വലതുകൈ) |
| വലിയ ചെണ്ട | ബയാൻ അഥവാ ഡഗ്ഗ (ഇടതുകൈ) |
| കറുത്ത ഭാഗം | ശ്യാഹി |
| ഉത്ഭവം | പഖാവജിൽ നിന്ന് വികസിച്ചു; അമീർ ഖുസ്രുവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട കഥ ഐതിഹ്യം |
| പ്രധാന ഘരാനകൾ | ദൽഹി, ലഖ്നൗ, ബനാറസ്, പഞ്ചാബ്, ഫറൂഖാബാദ്, അജ്രാഡ |
| പ്രശസ്ത വാദകർ | അല്ലാ രഖാ, സാക്കിർ ഹുസൈൻ, കിഷൻ മഹാരാജ് |