തിയോസഫിക്കൽ സൊസൈറ്റി: ആനി ബസന്റും ഇന്ത്യൻ നവോത്ഥാനവും
1875-ൽ ന്യൂയോർക്കിൽ സ്ഥാപിതമായി ഇന്ത്യയിൽ വേരൂന്നിയ തിയോസഫിക്കൽ സൊസൈറ്റി, ആനി ബസന്റിന്റെ നേതൃത്വത്തിൽ ഹിന്ദുമത പുനരുജ്ജീവനത്തിനും ഹോം റൂൾ പ്രസ്ഥാനത്തിനും വഴിയൊരുക്കി.
1875 നവംബർ 17-ന് ന്യൂയോർക്കിൽ മാഡം എച്ച്.പി. ബ്ലാവറ്റ്സ്കിയും കേണൽ എച്ച്.എസ്. ഓൾക്കോട്ടും ചേർന്ന് സ്ഥാപിച്ച തിയോസഫിക്കൽ സൊസൈറ്റി, സാർവലൗകിക സാഹോദര്യവും താരതമ്യ മതപഠനവും ലക്ഷ്യമിട്ട ആത്മീയ പ്രസ്ഥാനമായിരുന്നു. 1879-ൽ ഇന്ത്യയിലെത്തിയ പ്രസ്ഥാനം 1882-ൽ ആസ്ഥാനം ചെന്നൈയിലെ അഡയാറിലേക്ക് മാറ്റി. ഇന്ത്യൻ നവോത്ഥാനത്തിലും ദേശീയ ബോധത്തിന്റെ വളർച്ചയിലും ഈ സൊസൈറ്റി നിർണ്ണായക പങ്ക് വഹിച്ചു.
സ്ഥാപനവും ഇന്ത്യയിലേക്കുള്ള വരവും
എല്ലാ മതങ്ങൾക്കും തത്ത്വചിന്തകൾക്കും പിന്നിലെ ദിവ്യജ്ഞാനം അന്വേഷിക്കുക എന്നതായിരുന്നു തിയോസഫിയുടെ ലക്ഷ്യം. മനുഷ്യരാശിയുടെ സാർവലൗകിക സാഹോദര്യം, മതങ്ങളുടെയും തത്ത്വചിന്തയുടെയും ശാസ്ത്രത്തിന്റെയും താരതമ്യ പഠനം, പ്രകൃതിയിലെ അവ്യക്ത നിയമങ്ങളെക്കുറിച്ചുള്ള അന്വേഷണം എന്നിവയായിരുന്നു പ്രധാന ലക്ഷ്യങ്ങൾ. ഇന്ത്യയിൽ എത്തിയതോടെ പ്രസ്ഥാനം പ്രാചീന ഇന്ത്യൻ ആത്മീയ പാരമ്പര്യങ്ങളുടെ പുനരുജ്ജീവനത്തിന് ഊന്നൽ നൽകി. ഹിന്ദുമതത്തിന്റെയും ബുദ്ധമതത്തിന്റെയും പുനരുദ്ധാരണത്തിൽ സൊസൈറ്റി വലിയ പങ്ക് വഹിക്കുകയും ഇന്ത്യൻ മതചിന്തയുടെ ആഴം പാശ്ചാത്യലോകത്തിന് പരിചയപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്തു.
ആനി ബസന്റിന്റെ നേതൃത്വം
1889-ൽ സൊസൈറ്റിയിൽ ചേർന്ന ഐറിഷ് വനിത ആനി ബസന്റ് 1907-ൽ അതിന്റെ അധ്യക്ഷയായി. 1893-ൽ ഇന്ത്യയിലെത്തിയ അവർ തിയോസഫിക്കൽ ആശയങ്ങൾ പ്രചരിപ്പിക്കുന്നതിൽ നിർണ്ണായക പങ്ക് വഹിച്ചു. 1898-ൽ വാരാണസിയിൽ അവർ സ്ഥാപിച്ച സെൻട്രൽ ഹിന്ദു കോളേജ് പിന്നീട് മദൻ മോഹൻ മാളവ്യ 1916-ൽ സ്ഥാപിച്ച ബനാറസ് ഹിന്ദു സർവകലാശാലയുടെ കേന്ദ്രമായി. സ്ത്രീ ശാക്തീകരണം, വിദ്യാഭ്യാസം, തൊഴിലാളി അവകാശങ്ങൾ എന്നീ സാമൂഹിക പരിഷ്കാരങ്ങൾക്കും അവർ ശക്തമായി വാദിച്ചു.
ഹോം റൂൾ പ്രസ്ഥാനവും ദേശീയ സംഭാവനയും
1916-ൽ ആനി ബസന്റ് ഇന്ത്യൻ ഹോം റൂൾ ലീഗ് സ്ഥാപിച്ചു; ബാൽ ഗംഗാധര തിലകനുമായി ചേർന്ന് ഇന്ത്യയുടെ സ്വയംഭരണത്തിനായി അവർ പോരാടി. 200-ലധികം ശാഖകളുമായി അവരുടെ ലീഗ് വിശാലമായ പ്രദേശങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ചു. 1917-ൽ ഇന്ത്യൻ നാഷണൽ കോൺഗ്രസിന്റെ അധ്യക്ഷയായ ആദ്യ വനിതയായി അവർ തിരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ടു — ഇത് ഇന്ത്യൻ സ്വാതന്ത്ര്യ സമരത്തിന് അന്തർദ്ദേശീയ ശ്രദ്ധ നേടിക്കൊടുത്തു. വിദ്യാഭ്യാസം, സ്ത്രീ ശാക്തീകരണം, രാഷ്ട്രീയ ഉണർവ് എന്നീ മേഖലകളിലെ തിയോസഫിക്കൽ സൊസൈറ്റിയുടെ സംഭാവനകൾ ഇന്ത്യയുടെ സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ ഉണർവിന് വലിയ ഊർജ്ജം നൽകി.