വേവൽ പദ്ധതിയും സിംല സമ്മേളനവും 1945: ഐക്യേന്ത്യയുടെ അവസാന അവസരം നഷ്ടമായ കഥ
1945-ലെ വേവൽ പദ്ധതിയും സിംല സമ്മേളനവും — ഇടക്കാല സർക്കാർ നിർദ്ദേശം, ജിന്നയുടെ ഏകപ്രാതിനിധ്യ ആവശ്യം, കോൺഗ്രസ്സിന്റെ എതിർപ്പ്, സമ്മേളനത്തിന്റെ പരാജയം, അനന്തരഫലങ്ങൾ.
1945 ജൂണിൽ വൈസ്രോയി ലോർഡ് വേവൽ പ്രഖ്യാപിച്ച വേവൽ പദ്ധതി ഇന്ത്യയ്ക്ക് സ്വയംഭരണത്തിലേക്കുള്ള ഇടക്കാല സർക്കാർ രൂപീകരിക്കാനുള്ള ബ്രിട്ടീഷ് ശ്രമമായിരുന്നു. ഈ പദ്ധതി ചർച്ച ചെയ്യാൻ 1945 ജൂണിൽ സിംലയിൽ 21 ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കളുടെ സമ്മേളനം വിളിച്ചുചേർത്തു. ഐക്യേന്ത്യയ്ക്കുള്ള അവസാനത്തെ പ്രായോഗിക അവസരമായാണ് ഈ സമ്മേളനത്തെ പല ചരിത്രകാരന്മാരും കാണുന്നത് — പക്ഷേ അത് പരാജയപ്പെട്ടു, മുസ്ലിം പ്രാതിനിധ്യത്തെച്ചൊല്ലിയുള്ള തർക്കത്തിൽ.
പശ്ചാത്തലം: ക്രിപ്സ് ദൗത്യത്തിനുശേഷം
1942-ലെ ക്രിപ്സ് ദൗത്യം പരാജയപ്പെട്ടതിനുശേഷം ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയം നിശ്ചലാവസ്ഥയിലായിരുന്നു. ക്വിറ്റ് ഇന്ത്യാ സമരത്തെത്തുടർന്ന് (1942 ഓഗസ്റ്റ്) കോൺഗ്രസ്സ് നേതാക്കൾ ജയിലിലായി. രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധം അവസാനത്തോടടുക്കുമ്പോൾ രാഷ്ട്രീയ നിശ്ചലാവസ്ഥ അവസാനിപ്പിക്കാൻ ബ്രിട്ടൻ ശ്രമിച്ചു. 1945 ജൂൺ 14-ന് വേവൽ പദ്ധതി പ്രഖ്യാപിച്ചു; കോൺഗ്രസ്സ് നേതാക്കൾക്ക് സിംല സമ്മേളനത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ അനുമതി നൽകിയതോടെ 1942 ഓഗസ്റ്റിനുശേഷം നീണ്ടുനിന്ന സംഘർഷകാലത്തിന് അന്ത്യമായി. ജർമ്മനി കീഴടങ്ങിയിരുന്നു (1945 മെയ്); യുദ്ധാനന്തര ഇന്ത്യയുടെ ഭാവി തീരുമാനിക്കേണ്ട സമയമായിരുന്നു.
വേവൽ പദ്ധതി: ഇടക്കാല എക്സിക്യൂട്ടീവ് കൗൺസിൽ
പദ്ധതിപ്രകാരം വൈസ്രോയിയുടെ എക്സിക്യൂട്ടീവ് കൗൺസിൽ ഇന്ത്യക്കാരെക്കൊണ്ട് പുനഃസംഘടിപ്പിക്കും — വൈസ്രോയിയും സൈനിക മേധാവിയും മാത്രമായിരിക്കും ബ്രിട്ടീഷ് അംഗങ്ങൾ. കൗൺസിലിൽ ജാതി ഹിന്ദുക്കൾക്കും മുസ്ലീങ്ങൾക്കും തുല്യ പ്രാതിനിധ്യം നൽകും. 1935-ലെ ഗവൺമെന്റ് ഓഫ് ഇന്ത്യാ ആക്ടിന്റെ ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിൽ ഒരു ഇടക്കാല സർക്കാരായി ഇത് പ്രവർത്തിക്കും; രണ്ടാം ലോകമഹായുദ്ധാനന്തരം പുതിയ ഭരണഘടനയിൽ സമവായമുണ്ടാക്കുക എന്നതായിരുന്നു ലക്ഷ്യം. പ്രവിശ്യകളിൽ മന്ത്രിമാർ അധികാരത്തിൽ തിരിച്ചെത്തി സഖ്യസർക്കാരുകൾ രൂപീകരിക്കുമെന്നും പ്രതീക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. കൗൺസിലിൽ ആറ് മുസ്ലിം അംഗങ്ങളെ വേവൽ നേരത്തെ നിശ്ചയിച്ചിരുന്നു — 14 അംഗ കൗൺസിലിൽ.
സിംല സമ്മേളനം: 21 നേതാക്കൾ, ഒരു തർക്കം
1945 ജൂൺ 25-ന് സിംലയിൽ (ബ്രിട്ടീഷ് ഇന്ത്യയുടെ വേനൽക്കാല തലസ്ഥാനം) സമ്മേളനം ആരംഭിച്ചു. അന്നത്തെ കോൺഗ്രസ്സ് അധ്യക്ഷൻ മൗലാന അബുൽ കലാം ആസാദും മുസ്ലിം ലീഗ് നേതാവ് മുഹമ്മദ് അലി ജിന്നയും പങ്കെടുത്തു. യൂണിയനിസ്റ്റുകൾ, സിഖുകാർ, പട്ടികജാതികൾ (ഡോ. ബി.ആർ. അംബേദ്കർ), മറ്റ് ന്യൂനപക്ഷങ്ങൾ എന്നിവരുടെ പ്രതിനിധികളുമുണ്ടായിരുന്നു. മിക്ക കാര്യങ്ങളിലും സമവായമുണ്ടായി — എക്സിക്യൂട്ടീവ് കൗൺസിലിന്റെ ഇന്ത്യൻവൽക്കരണം, ഹിന്ദു-മുസ്ലിം തുല്യ പ്രാതിനിധ്യം, ന്യൂനപക്ഷങ്ങളുടെയും അവശവിഭാഗങ്ങളുടെയും ഉൾപ്പെടുത്തൽ എന്നിവയിൽ. എന്നാൽ മുസ്ലിം പ്രതിനിധികളെ ആര് നിർദ്ദേശിക്കും എന്ന ഒരൊറ്റ വിഷയത്തിൽ ചർച്ചകൾ തകർന്നു.
ജിന്നയുടെ നിലപാട് കർക്കശമായിരുന്നു: എക്സിക്യൂട്ടീവ് കൗൺസിലിലെ മുസ്ലിം അംഗങ്ങളെ മുസ്ലിം ലീഗിന് മാത്രമേ നിർദ്ദേശിക്കാൻ അവകാശമുള്ളൂ — ലീഗ് ഇന്ത്യൻ മുസ്ലീങ്ങളുടെ ഏക പ്രതിനിധിയാണ്. കോൺഗ്രസ്സിന് സ്വന്തം മുസ്ലിം അംഗങ്ങളെ നിർദ്ദേശിക്കാൻപോലും അദ്ദേഹം സമ്മതിച്ചില്ല. മുസ്ലിം അംഗങ്ങൾ എതിർക്കുന്ന വിഷയത്തിൽ മൂന്നിൽ രണ്ട് ഭൂരിപക്ഷം വേണമെന്നും അദ്ദേഹം ആവശ്യപ്പെട്ടു. ഇത് രാഷ്ട്രീയ നിയമസാധുതയുടെ ഏകാധിപത്യ അവകാശവാദമായിരുന്നു, വെറും സംഖ്യാപരമായ ആവശ്യമല്ല. ഇന്ത്യൻ ജനസംഖ്യയുടെ ഏകദേശം 25 ശതമാനം മാത്രമായിരുന്നു മുസ്ലീങ്ങൾ; എന്നിട്ടും 14-ൽ 6 സീറ്റുകൾ ലഭിച്ചിരുന്നു. ആസാദിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള കോൺഗ്രസ്സ് ഈ ആവശ്യങ്ങളെ നിരാകരിച്ചു: എല്ലാ സമുദായങ്ങളെയും പ്രതിനിധീകരിക്കുന്ന മതേതര സംഘടനയെന്ന നിലയിൽ കോൺഗ്രസ്സിന് സ്വന്തം മുസ്ലിം അംഗത്തെ നിർദ്ദേശിക്കാനുള്ള അവകാശം നിഷേധിക്കുന്നത് അതിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വങ്ങൾക്കെതിരാണെന്ന് കോൺഗ്രസ്സ് വാദിച്ചു. കോൺഗ്രസ്സിനെ വെറും ഹിന്ദു സംഘടനയായി ചുരുക്കാനുള്ള ശ്രമമായാണ് ഇതിനെ കണ്ടത്.
പരാജയവും അനന്തരഫലങ്ങളും
മുസ്ലിം ലീഗ് വിട്ടുവീഴ്ചയ്ക്ക് തയ്യാറാകാത്തതിനാൽ 1945 ജൂലൈ 14-ന് വേവൽ സമ്മേളനം പരാജയപ്പെട്ടതായി പ്രഖ്യാപിച്ച് പദ്ധതി ഉപേക്ഷിച്ചു — ലീഗിന്റെ സഹകരണമില്ലാതെ മുന്നോട്ടുപോകാൻ ബ്രിട്ടീഷ് സർക്കാർ തയ്യാറായില്ല. സമ്മേളനത്തിന്റെ പരാജയം കോൺഗ്രസ്സ്-ലീഗ് ഭിന്നത ആഴത്തിലാക്കി, വർഗ്ഗീയ വിഭജനം കൂടുതൽ ഉറപ്പിച്ചു. 'ഐക്യേന്ത്യയ്ക്കുള്ള അവസാനത്തെ പ്രായോഗിക അവസരം' നഷ്ടമായതായി ചരിത്രകാരന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു.
തൊട്ടുപിന്നാലെ 1945 ജൂലൈയിൽ ബ്രിട്ടനിൽ ലേബർ പാർട്ടി അധികാരത്തിൽ വന്നതോടെ (ചർച്ചിലിന്റെ കൺസർവേറ്റീവ് സർക്കാരിന് പകരം) അധികാരക്കൈമാറ്റത്തിലേക്ക് വേഗത്തിൽ നീങ്ങാനുള്ള നയമാറ്റമുണ്ടായി. വേവൽ പദ്ധതിക്കുശേഷം 1946-ൽ ക്യാബിനറ്റ് മിഷൻ വന്നു — ഇന്ത്യയെ ഐക്യത്തോടെ നിർത്താൻ ശ്രമിച്ച മൂന്നുതല ഫെഡറൽ ഘടന നിർദ്ദേശിച്ചെങ്കിലും അതും ഒടുവിൽ പരാജയപ്പെട്ടു. സിംലയിലെ തർക്കം പിന്നീട് വിഭജനത്തിലേക്കുള്ള വഴിയിലെ നിർണ്ണായക ഘട്ടമായി.
സിംലയ്ക്ക് മുൻപ്: പരാജയപ്പെട്ട ശ്രമങ്ങൾ
സിംല സമ്മേളനത്തിന് മുൻപ് ഐക്യത്തിനുള്ള നിരവധി ശ്രമങ്ങൾ പരാജയപ്പെട്ടിരുന്നു. 1942-ലെ ക്രിപ്സ് ദൗത്യം യുദ്ധാനന്തര ഡൊമിനിയൻ പദവി വാഗ്ദാനം ചെയ്തെങ്കിലും കോൺഗ്രസ്സും ലീഗും തള്ളി. 1944 സെപ്റ്റംബറിൽ ഗാന്ധി-ജിന്ന ചർച്ചകൾ നടന്നു — രാജാജി ഫോർമുലയുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ; പാകിസ്ഥാൻ ആവശ്യത്തിൽ തർക്കം തുടർന്നതിനാൽ പരാജയപ്പെട്ടു. 1945-ൽ ദേശായി-ലിയാഖത്ത് ഉടമ്പടി (കോൺഗ്രസ്സിന്റെ ഭൂലാഭായ് ദേശായിയും ലീഗിന്റെ ലിയാഖത്ത് അലി ഖാനും തമ്മിൽ) കേന്ദ്ര നിയമസഭയിൽ താൽക്കാലിക സർക്കാർ രൂപീകരിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും ഇരു നേതൃത്വങ്ങളും തള്ളി. ഈ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ് 1945 ജൂൺ 14-ന് വേവൽ തന്റെ പദ്ധതി റേഡിയോ പ്രക്ഷേപണത്തിലൂടെ പ്രഖ്യാപിച്ചത്. കോൺഗ്രസ്സ് പ്രവർത്തക സമിതി അംഗങ്ങളെ മോചിപ്പിച്ച് സിംലയിലേക്ക് ക്ഷണിച്ചു. 21 നേതാക്കളിൽ കോൺഗ്രസ്സ്, ലീഗ്, യൂണിയനിസ്റ്റ്, സിഖ്, പട്ടികജാതി, മറ്റ് ന്യൂനപക്ഷ പ്രതിനിധികൾ ഉൾപ്പെട്ടു. സമ്മേളനം തുടങ്ങുമ്പോൾത്തന്നെ മുസ്ലിം പ്രതിനിധികളെ ആര് നിർദ്ദേശിക്കും എന്ന വിഷയം തർക്കമായി ഉയർന്നു — ജിന്ന തന്റെ നിലപാടിൽ ഉറച്ചുനിന്നു. വേവൽ ഇരു കക്ഷികളെയും അനുനയിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചെങ്കിലും വിജയിച്ചില്ല. ജൂലൈ 14-ന് സമ്മേളനം പരാജയപ്പെട്ടതായി പ്രഖ്യാപിച്ചു.
സിംല സമ്മേളനകാലത്ത് വേവലിന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു രഹസ്യ പദ്ധതിയുണ്ടായിരുന്നു — 'ബ്രേക്ക്ഡൗൺ പ്ലാൻ'. ഇന്ത്യൻ കക്ഷികൾ തമ്മിൽ ധാരണയായില്ലെങ്കിൽ ബ്രിട്ടൻ ആറ് മുസ്ലിം ഭൂരിപക്ഷ പ്രവിശ്യകളിലേക്ക് (പാകിസ്ഥാനായി വിഭാവനം ചെയ്ത പ്രദേശങ്ങൾ) പിൻവാങ്ങി ബാക്കി ഇന്ത്യ കോൺഗ്രസ്സിന് വിട്ടുകൊടുക്കും എന്നതായിരുന്നു അത്. ഈ പദ്ധതി നടപ്പാക്കപ്പെട്ടില്ലെങ്കിലും ബ്രിട്ടീഷ് നേതൃത്വം വിഭജന സാധ്യത അന്നേ പരിഗണിച്ചിരുന്നുവെന്ന് ഇത് കാണിക്കുന്നു. സിംലയിലെ പരാജയത്തിനുശേഷം വേവൽ തന്റെ ഡയറിയിൽ നിരാശ രേഖപ്പെടുത്തി. ജിന്നയുടെ നിലപാട് മുസ്ലിം ലീഗിന്റെ രാഷ്ട്രീയ ശക്തി വർദ്ധിപ്പിച്ചു — ലീഗ് മുസ്ലീങ്ങളുടെ ഏക പ്രതിനിധിയാണെന്ന അവകാശവാദം ബ്രിട്ടീഷുകാർ പരോക്ഷമായി അംഗീകരിച്ചു. ഈ അംഗീകാരം പിൽക്കാലത്ത് പാകിസ്ഥാൻ ആവശ്യത്തിന് ശക്തി പകർന്നു. സിംല സമ്മേളനം ഇന്ത്യൻ ചരിത്രത്തിലെ 'നഷ്ടമായ അവസര'മായി ചരിത്രകാരന്മാർ വിലയിരുത്തുന്നു.
പരീക്ഷകൾക്ക് ഓർക്കേണ്ടത്: വേവൽ പദ്ധതി പ്രഖ്യാപനം 1945 ജൂൺ 14; സിംല സമ്മേളനം 1945 ജൂൺ 25 - ജൂലൈ 14; 21 നേതാക്കൾ; കോൺഗ്രസ്സ് അധ്യക്ഷൻ അബുൽ കലാം ആസാദ്; ജിന്നയുടെ ആവശ്യം — മുസ്ലിം അംഗങ്ങളെ ലീഗിന് മാത്രം നിർദ്ദേശിക്കാം, മൂന്നിൽ രണ്ട് ഭൂരിപക്ഷം; 14 അംഗ കൗൺസിലിൽ 6 മുസ്ലിം സീറ്റുകൾ; പരാജയകാരണം മുസ്ലിം പ്രാതിനിധ്യത്തെച്ചൊല്ലിയുള്ള തർക്കം; തുടർന്ന് ലേബർ സർക്കാർ (ജൂലൈ 1945), ക്യാബിനറ്റ് മിഷൻ 1946.